Inhoud
Week 1...................................................................................................................................................4
Introductie..............................................................................................................................................4
Dermatologische tumoren....................................................................................................................15
Basaalcelcarcinoom..........................................................................................................................17
Plaveiselcelcarcinoom......................................................................................................................19
Melanoom........................................................................................................................................20
Merkelcelcarcinoom.........................................................................................................................22
Week 2.................................................................................................................................................24
Gynaecologische tumoren....................................................................................................................24
Cervixcarcinoom = baarmoederhalskanker......................................................................................24
Mammacarcinoom...............................................................................................................................28
Gesprek over seksualiteit.....................................................................................................................39
Week 3.................................................................................................................................................40
Verpleegkundige zorg: obstipatie, misselijkheid en braken bij de oncologische patiënt......................40
Voeding bij kanker................................................................................................................................42
Urogenitale tumoren............................................................................................................................49
Blaascarcinoom................................................................................................................................50
Prostaatcarcinoom...........................................................................................................................56
Testiscarcinoom................................................................................................................................62
Niercelcarcinoom.............................................................................................................................66
Nefroblastoom of Wilmstumor.........................................................................................................68
Gastro-enterologische tumoren...........................................................................................................69
Oesophagus carcinoom....................................................................................................................70
Maagcarcinoom................................................................................................................................74
Pancreascarcinoom..........................................................................................................................77
Coloncarcinoom................................................................................................................................79
Levercelkanker = HCC.......................................................................................................................80
Hepatocellulair carcinoom................................................................................................................80
Galblaascarcinoom...........................................................................................................................82
Galwegcarcinoom.............................................................................................................................83
Dunne darm carcinoom....................................................................................................................85
Colorectaal carcinoom......................................................................................................................87
Rectumcarcinoom.............................................................................................................................91
Behandeling van colorectale lever,- long- en peritoneale metastasen.............................................93
1
, Stoma-, wond- en incontinentiezorg................................................................................................93
Appendixcarcinoom..........................................................................................................................96
Anuscarcinoom.................................................................................................................................97
Neuro-endocriene tumoren van het gastro-enteropancreatisch traject..........................................99
Gastro-intestinale stroma-celtumoren (GIST).................................................................................101
Week 4...............................................................................................................................................102
Pijn bij kanker.....................................................................................................................................102
Chirurgische ontwikkelingen..............................................................................................................106
Week 5...............................................................................................................................................112
Overleven na kanker...........................................................................................................................112
Longtumoren......................................................................................................................................114
Adenocarcinoom............................................................................................................................119
Plaveiselcelcarcinoom....................................................................................................................120
Grootcellig carcinoom....................................................................................................................120
Kleincellig longcarcinoom...............................................................................................................120
Carcinoïd tumoren..........................................................................................................................121
Mediastinum tumoren....................................................................................................................132
Tumoren van de pleura..................................................................................................................134
Week 6...............................................................................................................................................135
Immunotherapie.................................................................................................................................135
Slecht nieuws gesprek........................................................................................................................145
Oncologische wonden........................................................................................................................148
Week 7...............................................................................................................................................154
Laatste levensfase..............................................................................................................................154
Neurologische tumoren......................................................................................................................165
Inleiding..........................................................................................................................................165
Primaire maligne hersentumoren...................................................................................................166
Lymfomen.......................................................................................................................................170
Secundaire hersentumoren / Hersenmetastasen...........................................................................171
Leptomeningeale metastasen........................................................................................................172
Spinale epidurale metastasen.........................................................................................................173
Symptoombehandeling..................................................................................................................174
Vroegtijdige zorgplanning...................................................................................................................175
Begeleiding van naasten.....................................................................................................................179
Hematologie.......................................................................................................................................181
Inleiding..........................................................................................................................................181
2
, Leukemie........................................................................................................................................184
Acute myeloïde leukemie / AML.................................................................................................184
Acute lymfatische leukemie........................................................................................................186
Chronische myeloïde leukemie...................................................................................................188
Chronische lymfatische leukemie...............................................................................................190
Maligne lymfoom............................................................................................................................191
Hodgkin lymfoom.......................................................................................................................191
Het non- hodgkinlymfoom..........................................................................................................192
Multipel Myeloom (MM)................................................................................................................194
Stamceltransplantatie.....................................................................................................................196
Specifieke zorgproblematiek en mogelijk interventies...................................................................197
Week 8...............................................................................................................................................199
Kinderoncologie..................................................................................................................................199
Verpleegkundige zorg bij kinderen met kanker..................................................................................211
3
, Week 1
Introductie
Wat is kanker
Kanker ontstaat als gevolg van genetische veranderingen in lichaamscellen, die daardoor veranderen
in tumorcellen.
Ongecontroleerde deling van lichaamscellen. De cellen kunnen niet meer stoppen met delen en
groeien in omliggende weefsels (infiltratie) en verspreiden door het lichaam (metastasering).
Epidemiologie en etiologie
Epidemiologie = de wetenschap die zich bezig houdt met de studie van de frequentie en de
verbreiding van ziekten in verband met de daaraan ten grondslag liggende oorzaken.
Etiologie = de leer van ziekte en ziekteoorzaken verstaan.
In Nederland krijgt 1 op de 3 mensen kanker.
Er zijn ongeveer 110.000 diagnoses kanker vastgesteld in 2017 in Nederland.
Top 4 meest voorkomende soorten zijn:
1. Huidkanker
2. Borstkanker
3. Dikke darmkanker
4. Longkanker
Kanker is de eerste doodsoorzaak in Nederland. Ongeveer 45.000 mensen overlijden eraan per jaar.
Het aantal kankergevallen blijft wereldwijd groeien. Wereldwijd sterven er jaarlijks 7,9 miljoen
mensen aan kanker (13% van het totaal aantal sterfgevallen). Verwacht wordt dat het aantal
sterfgevallen aan kanker wereldwijd zal stijgen tot 11,4 miljoen in 2030.
Om een beter beeld te krijgen van deze ziekte, wordt:
- De leeftijd waarop de ziekte werd ontdekt
- Hoe de ziekte werd vastgesteld
- In welk stadium de ziekte werd vastgesteld
- Het geslacht van de patiënt
- De streek waar de patiënt woont
- Het soort behandeling dat initieel is gegeven
- De doodsoorzaak
- Het ziektestadium bij overlijden.
De op deze wijze verkregen onderzoeksgegevens kunnen helpen bij het vaststellen of de verwachte
resultaten uit de praktijk wel worden bereikt.
Preventie
Primaire preventie: gericht op voorkomen van het ontstaan van kanker.
Secundaire preventie: gericht op het zo vroeg mogelijk ontdekken van kanker en het geven van een
adequate behandeling.
Tertiaire preventie: gericht om de gevolgen van de aandoening zo veel mogelijk te beperken en een
eventuele tweede tumor te voorkomen.
4
Week 1...................................................................................................................................................4
Introductie..............................................................................................................................................4
Dermatologische tumoren....................................................................................................................15
Basaalcelcarcinoom..........................................................................................................................17
Plaveiselcelcarcinoom......................................................................................................................19
Melanoom........................................................................................................................................20
Merkelcelcarcinoom.........................................................................................................................22
Week 2.................................................................................................................................................24
Gynaecologische tumoren....................................................................................................................24
Cervixcarcinoom = baarmoederhalskanker......................................................................................24
Mammacarcinoom...............................................................................................................................28
Gesprek over seksualiteit.....................................................................................................................39
Week 3.................................................................................................................................................40
Verpleegkundige zorg: obstipatie, misselijkheid en braken bij de oncologische patiënt......................40
Voeding bij kanker................................................................................................................................42
Urogenitale tumoren............................................................................................................................49
Blaascarcinoom................................................................................................................................50
Prostaatcarcinoom...........................................................................................................................56
Testiscarcinoom................................................................................................................................62
Niercelcarcinoom.............................................................................................................................66
Nefroblastoom of Wilmstumor.........................................................................................................68
Gastro-enterologische tumoren...........................................................................................................69
Oesophagus carcinoom....................................................................................................................70
Maagcarcinoom................................................................................................................................74
Pancreascarcinoom..........................................................................................................................77
Coloncarcinoom................................................................................................................................79
Levercelkanker = HCC.......................................................................................................................80
Hepatocellulair carcinoom................................................................................................................80
Galblaascarcinoom...........................................................................................................................82
Galwegcarcinoom.............................................................................................................................83
Dunne darm carcinoom....................................................................................................................85
Colorectaal carcinoom......................................................................................................................87
Rectumcarcinoom.............................................................................................................................91
Behandeling van colorectale lever,- long- en peritoneale metastasen.............................................93
1
, Stoma-, wond- en incontinentiezorg................................................................................................93
Appendixcarcinoom..........................................................................................................................96
Anuscarcinoom.................................................................................................................................97
Neuro-endocriene tumoren van het gastro-enteropancreatisch traject..........................................99
Gastro-intestinale stroma-celtumoren (GIST).................................................................................101
Week 4...............................................................................................................................................102
Pijn bij kanker.....................................................................................................................................102
Chirurgische ontwikkelingen..............................................................................................................106
Week 5...............................................................................................................................................112
Overleven na kanker...........................................................................................................................112
Longtumoren......................................................................................................................................114
Adenocarcinoom............................................................................................................................119
Plaveiselcelcarcinoom....................................................................................................................120
Grootcellig carcinoom....................................................................................................................120
Kleincellig longcarcinoom...............................................................................................................120
Carcinoïd tumoren..........................................................................................................................121
Mediastinum tumoren....................................................................................................................132
Tumoren van de pleura..................................................................................................................134
Week 6...............................................................................................................................................135
Immunotherapie.................................................................................................................................135
Slecht nieuws gesprek........................................................................................................................145
Oncologische wonden........................................................................................................................148
Week 7...............................................................................................................................................154
Laatste levensfase..............................................................................................................................154
Neurologische tumoren......................................................................................................................165
Inleiding..........................................................................................................................................165
Primaire maligne hersentumoren...................................................................................................166
Lymfomen.......................................................................................................................................170
Secundaire hersentumoren / Hersenmetastasen...........................................................................171
Leptomeningeale metastasen........................................................................................................172
Spinale epidurale metastasen.........................................................................................................173
Symptoombehandeling..................................................................................................................174
Vroegtijdige zorgplanning...................................................................................................................175
Begeleiding van naasten.....................................................................................................................179
Hematologie.......................................................................................................................................181
Inleiding..........................................................................................................................................181
2
, Leukemie........................................................................................................................................184
Acute myeloïde leukemie / AML.................................................................................................184
Acute lymfatische leukemie........................................................................................................186
Chronische myeloïde leukemie...................................................................................................188
Chronische lymfatische leukemie...............................................................................................190
Maligne lymfoom............................................................................................................................191
Hodgkin lymfoom.......................................................................................................................191
Het non- hodgkinlymfoom..........................................................................................................192
Multipel Myeloom (MM)................................................................................................................194
Stamceltransplantatie.....................................................................................................................196
Specifieke zorgproblematiek en mogelijk interventies...................................................................197
Week 8...............................................................................................................................................199
Kinderoncologie..................................................................................................................................199
Verpleegkundige zorg bij kinderen met kanker..................................................................................211
3
, Week 1
Introductie
Wat is kanker
Kanker ontstaat als gevolg van genetische veranderingen in lichaamscellen, die daardoor veranderen
in tumorcellen.
Ongecontroleerde deling van lichaamscellen. De cellen kunnen niet meer stoppen met delen en
groeien in omliggende weefsels (infiltratie) en verspreiden door het lichaam (metastasering).
Epidemiologie en etiologie
Epidemiologie = de wetenschap die zich bezig houdt met de studie van de frequentie en de
verbreiding van ziekten in verband met de daaraan ten grondslag liggende oorzaken.
Etiologie = de leer van ziekte en ziekteoorzaken verstaan.
In Nederland krijgt 1 op de 3 mensen kanker.
Er zijn ongeveer 110.000 diagnoses kanker vastgesteld in 2017 in Nederland.
Top 4 meest voorkomende soorten zijn:
1. Huidkanker
2. Borstkanker
3. Dikke darmkanker
4. Longkanker
Kanker is de eerste doodsoorzaak in Nederland. Ongeveer 45.000 mensen overlijden eraan per jaar.
Het aantal kankergevallen blijft wereldwijd groeien. Wereldwijd sterven er jaarlijks 7,9 miljoen
mensen aan kanker (13% van het totaal aantal sterfgevallen). Verwacht wordt dat het aantal
sterfgevallen aan kanker wereldwijd zal stijgen tot 11,4 miljoen in 2030.
Om een beter beeld te krijgen van deze ziekte, wordt:
- De leeftijd waarop de ziekte werd ontdekt
- Hoe de ziekte werd vastgesteld
- In welk stadium de ziekte werd vastgesteld
- Het geslacht van de patiënt
- De streek waar de patiënt woont
- Het soort behandeling dat initieel is gegeven
- De doodsoorzaak
- Het ziektestadium bij overlijden.
De op deze wijze verkregen onderzoeksgegevens kunnen helpen bij het vaststellen of de verwachte
resultaten uit de praktijk wel worden bereikt.
Preventie
Primaire preventie: gericht op voorkomen van het ontstaan van kanker.
Secundaire preventie: gericht op het zo vroeg mogelijk ontdekken van kanker en het geven van een
adequate behandeling.
Tertiaire preventie: gericht om de gevolgen van de aandoening zo veel mogelijk te beperken en een
eventuele tweede tumor te voorkomen.
4
