Samenvatting HSPG09 Farmacologie

HSPG09 Farmacologie
Les 1 Farmacokinetiek
Definities
 Drug:
o Medicijn.
o Drugstore = drogist.
 Farmacon:
o De werkzame stof in een pilletje/zalfje.
 Farmacokinetiek:
o Relatie tussen de dosering van een farmacon en de concentratie van dat farmacon in
het lichaam/de verschillende lichaamsdelen:
 Absorptie, Verdeling, Omzetting en Uitscheiding:
 ADME; Absorptie, Distributie, Metabolisme en Excretie.
 Wat doet het lichaam met een farmacon?

Farmacokinetiek: ADME
 Absorptie = opname.
 Distributie = verdeling.
 Metabolisme = biotransformatie/omzetting.
 Excretie = uitscheiding.

Definities
 Farmacodynamiek:
o Wat is het werkingsmechanisme van een farmacon?
o Wat doet het farmacon met het lichaam?
 Analoge stoffen:
o Dezelfde moleculaire basisstructuur in het gedeelte wat aangrijpt op een receptor:
 Dezelfde werking in het lichaam.
 Analoge stoffen/producten: paracetamol van Bayern en van de Albert Hein.
o Rest van de molecuulstructuur kan sterk verschillen:
 Overige eigenschappen, zoals oplosbaarheid, kunnen sterk verschillen.

Ontwikkeling van diergeneesmiddelen
1. Synthese.
2. Preklinisch onderzoek.
3. Klinisch onderzoek fase 1:
a. Gezonde doeldieren in lab-omstandigheden.
2. Klinisch onderzoek fase 2:
a. Zieke doeldieren in lab-omstandigheden.
2. Klinisch onderzoek fase 3:
a. Praktijkonderzoek; zieke doeldieren 'in het veld'.

,Ontwikkeling van diergeneesmiddel; stap 1 & 2
1. Synthese:
o Werkzame stof (chemische verbinding) verkrijgen:
 Uit plant, dier, micro-organisme of cellen.
 Gefabriceerd in lab.
2. Preklinisch onderzoek:
o Biochemisch farmacologisch onderzoek:
 Nog niet de werking van het toekomstige medicijn testen, maar puur het
effect bekijken (wat voor effect dan ook) van de werkzame stof op cellen, organen
en proefdieren.
o Toxicologisch onderzoek:
 Giftige effecten.

Details stap 2: Preklinisch onderzoek
 Preklinisch onderzoek - details:
o Biochemisch farmacologisch onderzoek:
 Onderzoek op celculturen, geïsoleerde cellen.
 Organen.
 Dierproeven.
o Toxicologisch onderzoek:
 Toxiciteit bij acuut en chronisch gebruik.
 Mutageniciteit:
 Muteren van het erfelijk materiaal (DNA).
 Teratogeniciteit:
 Nakomelingen kunnen afwijkend zijn.
 Farmacokinetiek.

Farmacokinetiek
 Gedrag van stof in lichaam afhankelijk van:
o Toedieningsvorm en -plaats.
o Absorptie = opname vanuit de toedieningsplaats in de bloedbaan.
o Distributie = verdeling over de verschillende weefsels.
o Metabolisme of biotransformatie = omzetten/afbreken.
o Excretie = uitscheiding.

Termen toediening
 Enteraal = opname in de darmen.
 Parenteraal = via injectie of via infuus.
 Locaal = op één plek, op de plek zelf.

,Toedieningsvormen; oraal
 Soorten:
o Druppels, sap, bruistablet -> vloeibaar.
o Tablet (geen coating).
o Dragee (inerte coating).
o Capsule.
o Matrixtablet (actieve coating).
 Stappen:
o Disintegratie = uiteenvallen.
o Dissolutie = oplossen.
 Type toedieningsvorm bepaalt:
o Plaats waar werkzame stof vrijkomt.
o Snelheid waarmee werkzame stof vrijkomt.

Absorptie farmaca in lichaam
 Passage van plaats van toediening naar bloedstroom.
 Passage van:
o Uitwendige barrières:
 Epidermis (huid).
 Slijmvliezen (ook maag/darmslijmvlies).
o Bloedweefselbarrière (BWB):
 Uitwisseling bloed met weefsel in capillair gebied:
 Passage capillairwand = endotheel + basaalmembraan.
 In verschillende weefsels verschillende BWB.

Effect van toedieningswijze op absorptie
 Absorptiesnelheid hangt af van manier van toedienen:
o IV = intraveneus:
 Rechtstreeks in de ader -> eigenlijk geen absorptiefase.
o IM = intramusculair:
 In de spier -> goed doorbloed + BWB goed passabel -> vrij korte
absorptiefase.
o SC = subcutaan:
 Onder de huid, in bindweefsel of vet -> matige doorbloeding + BWB voor
sommige stoffen lastig passabel -> tamelijk lange absorptiefase.
o PO = per os (oraal):
 Via de bek -> opname door maag/darmslijmvlies in het bloed -> meestal
trage absorptie.
 ED = effectieve dosis:
o Het middel werkt alleen als de dosering in het doelorgaan hoog genoeg is.

Toedieningsvormen
 Nasaal = in de neus.
 Oculair = in het oog, dus via slijmvliezen (conjunctivaal).
 Rectaal = via de anus.
 Intracutaan = toedienen in de huid.
 Articulair = in het gewricht.
 Auriculair = in het oor.
 Sublinguaal = onder de tong.
 Inhalatie = via de luchtwegen.

, Les 2 Membraantransport
Casus uit de praktijk
 Een asiel krijgt een angstige, felle kat binnen. De kat heeft een schildklieraandoening
waarvoor hij 1x daags een matrixtablet (klein oranje tabletje) moet innemen.
 De kat is heel lastig te pillen.
 Daarom stelt een asielmedewerker voor om de tablet fijn te maken en door een lekker hapje
te mengen, bijvoorbeeld vla of smeerworst.

Casus uit de praktijk
 1x daags een matrixtablet.
 Fijn maken.
 Pil door wat lekkers mengen.
 Is dit wel of niet een goed idee? Waarom wel/niet?
 Waarvan zal dat afhangen?
 Schildklieraandoening; beïnvloedt de stofwisseling.

Casus uit de praktijk - effecten
 Is dit wel of niet een goed idee? Waarom wel/niet?
o Toedieningsvorm bepaalt:
 Hoe snel het farmacon in het bloed komt.
 Hoe hoog de maximale concentratie in het bloed wordt.
o Vermalen = toedieningsvorm wijzigen:
 Ander concentratieverloop, bijvoorbeeld sneller of trager.
 Mogelijk andere effecten, bijvoorbeeld sterker of zwakker, meer of minder
bijwerkingen.
 Hoe weet je nou of het mag?
o Bekijk de bijsluiter, deze zegt:
 Hoe je het moet toedienen.
 Niet hoe je het niet mag toedienen, tenzij afwijken van de norm grote
gevolgen heeft:
 Bijvoorbeeld niet combineren met voedsel.
 Bijvoorbeeld niet op de nuchtere maag.
 Staat er niks in de bijsluiter over gevaren bij andere toedieningswijzen, dan
wil dat dus niet zeggen dat het 'gewoon' kan.

Conclusie naar aanleiding van casus
 Houd je altijd aan de toedieningswijze die in de bijsluiter of recept staat.
 Heb je goede reden om het toch anders te willen; overleg eerst met een deskundige:
o (Dieren)arts; apotheker.
o Fabrikant van het geneesmiddel.
o Soms kan het prima, maar doe het nooit op de gok!
 Soms is hetzelfde farmacon ook in een andere vorm verkrijgbaar, bijvoorbeeld
schildklierfarmacon als oorzalf, is alleen wat duurder.

Farmacokinetiek
 Toedieningsvorm en plaats.
 Absorptie = opname vanuit de toedieningsplaats in de bloedbaan.
 Distributie = verdeling over de verschillende weefsels.
 Metabolisme of biotransformatie = omzetten/afbreken.
 Excretie = uitscheiding.