Probleem 4 Specifieke en non-specifieke therapiefactoren
Wat zijn specifieke en niet-specifieke factoren (common factors)?
Leijssen
Het blijkt dat de persoonlijke eigenschappen van therapeuten beslissender zijn voor de
therapieresultaten dan de technieken die zij gebruiken of de therapie-oriëntatie waartoe zij
behoren. Wat zijn de persoonlijke eigenschappen van therapeuten die altijd succesvol zijn in
hun behandelingen? Tot de jaren ’80 heerste er een taboe rondom dit onderwerp. Dit is
doorbroken door drie factoren die verantwoordelijk zijn (Corveleyn, 1996):
1. Uit onderzoek blijkt dat aspecifieke factoren bepalender zijn voor het slagen van een
therapie dan de specifieke theorie-en techniek gebonden factoren.
2. Verandering in hoofdstroming psychoanalytisch denken: de emotionele reactie van
de therapeut wordt niet langer als mogelijk gevaar voor de therapie gezien, maar als
een draagvlak van de relatie dat de therapie bevordert en dat als hulpmiddel dient
voor proces bevorderende interventies.
3. Er is meer openheid ontstaan om therapeuten informatie, begeleiding en preventie
hulp te bieden in verband met emotionele problemen in therapierelatie.
Onderzoeksbevindingen
Bij onderzoek naar persoonsgebonden factoren stuit men vooral op de moeilijkheid om
zuivere metingen te kunnen doen; er is steeds een overlapping van meerdere dimensies. Bij
ordering van therapeutvariabelen is er onderscheid tussen objectieve en subjectieve
kenmerken.
Objectieve kenmerken
o Leeftijd
Lijk op zichzelf niet bepalend te zijn in de doeltreffendheid van de therapie.
Wel blijkt dat therapeuten die tien jaar jonger zijn dan hun cliënten, slechtere
resultaten behandelen dan therapeuten die even oud of ouder zijn dan hun
cliënten.
o Geslacht
Geen significant verschil in resultaten tussen mannelijke en vrouwelijke
therapeuten. Opvallend is dat mannelijke therapeuten vaker getraind zijnin
en voorkeur hebben voor directieve en controlerende procedures dan
vrouwelijke therapeuten. Verklaring: socialiseringsproces -> mannen voelen
zich meer geroepen om macht uit te oefenen.
o Ras/socioculturele achtergrond
Uit onderzoek blijkt niet dat ethische gelijkenis tussen cliënt en therapeut
noodzakelijk is voor goede therapie. Er vindt wellicht wel selectie plaats
vanuit de cliënt (soort zoekt soort).
o Professionele achtergrond
Men veronderstelt dat het niveau van opleiding en de ervaring van de
therapeut een positieve invloed heeft op zijn professionele bekwaamheid
1
, (echter moeilijk aantoonbaar met onderzoek). Uit sommige onderzoeken
blijkt zelfs dat onervaren hulpverleners even goede/betere resultaten behalen
dan ervaren en geschoolde therapeuten. Conclusie: het aantal jaren ervaring
of professionele training zegt niets over de werkelijke bekwaamheid van de
therapeut. Een ruimte ervaring kan juist tot gevolg hebben dat er
automatismen of gewoontepatronen ontstaan, waardoor belangrijke
kwaliteiten verloren gaan.
Subjectieve kenmerken
o Persoonlijke eigenschappen
Onderzoek bevestigd dat succesvolle therapeuten te onderscheiden zijn van
minder succesvolle op basis van de houding van onvoorwaardelijke positieve
aanvaarding = een warme, ondersteunende, niet-veroordelende
persoonlijkheid.
Effectieve therapeuten gedragen zich vriendelijk, bevestigend, begrijpend,
beschermend en hartelijk.
Negatieve gedragingen zijn: betuttelen, beschuldigen, negeren, aanvallen en
verwerpen.
Relationele grondhoudingen (Rogers) = Noodzakelijke kwaliteiten van
therapeut voor effectieve therapie: empathie, respect, warmte en echtheid.
Uit meerdere studies blijkt dat succesvolle therapeuten beter omgaan met
emotionele uitingen van cliënten: ze tolereren extremere gevoelens van
cliënten en durven hen te confronteren met de affectieve impact van
situaties. Vanuit onderzoek naar sociale beïnvloedingsfactoren vindt men dat
de therapeut verandering bij de cliënt faciliteert door zich te presenteren als
aantrekkelijk, vertrouwenwekkend en bekwaam. De cliënt neemt dan meer
de moeite om te luisteren naar wat de therapeut te zeggen heeft. De
therapeut wordt voornamelijk betrouwbaar gevonden op basis van zijn non-
verbaal gedrag en zelfonthullende uitspraken.
Twee onderscheidingen betreffende therapeutische stijl:
1. Positivistische visie
De therapeut treedt op als regulator en mensen worden gezien als object
waarvan de bron van verandering extern is.
2. Theologische visie
De therapeut treedt op als facilitator. De mens wordt beschouwd als
subjectieve wezens bij wie verandering samengaat met ontwikkeling en
verandering van innerlijke processen, cognitieve schema’s en inzicht.
Als therapeut moet je ze allebei een beetje gebruiken.
Onderzoek naar specifieke persoonlijkheidskenmerken: Veldonafhankelijke of
dominante mensen blijken goede therapeuten. Dogmatische en sterk
controlerende therapeuten hebben minder positieve resultaten.
Ruimdenkendheid en flexibiliteit blijken soms positief.
o Psychisch functioneren
Betere therapeuten worden gekenmerkt door psychische gezondheid. De
vaaridgheden en deskundigheid waarover een therapeut beschikt kunnen
2
Wat zijn specifieke en niet-specifieke factoren (common factors)?
Leijssen
Het blijkt dat de persoonlijke eigenschappen van therapeuten beslissender zijn voor de
therapieresultaten dan de technieken die zij gebruiken of de therapie-oriëntatie waartoe zij
behoren. Wat zijn de persoonlijke eigenschappen van therapeuten die altijd succesvol zijn in
hun behandelingen? Tot de jaren ’80 heerste er een taboe rondom dit onderwerp. Dit is
doorbroken door drie factoren die verantwoordelijk zijn (Corveleyn, 1996):
1. Uit onderzoek blijkt dat aspecifieke factoren bepalender zijn voor het slagen van een
therapie dan de specifieke theorie-en techniek gebonden factoren.
2. Verandering in hoofdstroming psychoanalytisch denken: de emotionele reactie van
de therapeut wordt niet langer als mogelijk gevaar voor de therapie gezien, maar als
een draagvlak van de relatie dat de therapie bevordert en dat als hulpmiddel dient
voor proces bevorderende interventies.
3. Er is meer openheid ontstaan om therapeuten informatie, begeleiding en preventie
hulp te bieden in verband met emotionele problemen in therapierelatie.
Onderzoeksbevindingen
Bij onderzoek naar persoonsgebonden factoren stuit men vooral op de moeilijkheid om
zuivere metingen te kunnen doen; er is steeds een overlapping van meerdere dimensies. Bij
ordering van therapeutvariabelen is er onderscheid tussen objectieve en subjectieve
kenmerken.
Objectieve kenmerken
o Leeftijd
Lijk op zichzelf niet bepalend te zijn in de doeltreffendheid van de therapie.
Wel blijkt dat therapeuten die tien jaar jonger zijn dan hun cliënten, slechtere
resultaten behandelen dan therapeuten die even oud of ouder zijn dan hun
cliënten.
o Geslacht
Geen significant verschil in resultaten tussen mannelijke en vrouwelijke
therapeuten. Opvallend is dat mannelijke therapeuten vaker getraind zijnin
en voorkeur hebben voor directieve en controlerende procedures dan
vrouwelijke therapeuten. Verklaring: socialiseringsproces -> mannen voelen
zich meer geroepen om macht uit te oefenen.
o Ras/socioculturele achtergrond
Uit onderzoek blijkt niet dat ethische gelijkenis tussen cliënt en therapeut
noodzakelijk is voor goede therapie. Er vindt wellicht wel selectie plaats
vanuit de cliënt (soort zoekt soort).
o Professionele achtergrond
Men veronderstelt dat het niveau van opleiding en de ervaring van de
therapeut een positieve invloed heeft op zijn professionele bekwaamheid
1
, (echter moeilijk aantoonbaar met onderzoek). Uit sommige onderzoeken
blijkt zelfs dat onervaren hulpverleners even goede/betere resultaten behalen
dan ervaren en geschoolde therapeuten. Conclusie: het aantal jaren ervaring
of professionele training zegt niets over de werkelijke bekwaamheid van de
therapeut. Een ruimte ervaring kan juist tot gevolg hebben dat er
automatismen of gewoontepatronen ontstaan, waardoor belangrijke
kwaliteiten verloren gaan.
Subjectieve kenmerken
o Persoonlijke eigenschappen
Onderzoek bevestigd dat succesvolle therapeuten te onderscheiden zijn van
minder succesvolle op basis van de houding van onvoorwaardelijke positieve
aanvaarding = een warme, ondersteunende, niet-veroordelende
persoonlijkheid.
Effectieve therapeuten gedragen zich vriendelijk, bevestigend, begrijpend,
beschermend en hartelijk.
Negatieve gedragingen zijn: betuttelen, beschuldigen, negeren, aanvallen en
verwerpen.
Relationele grondhoudingen (Rogers) = Noodzakelijke kwaliteiten van
therapeut voor effectieve therapie: empathie, respect, warmte en echtheid.
Uit meerdere studies blijkt dat succesvolle therapeuten beter omgaan met
emotionele uitingen van cliënten: ze tolereren extremere gevoelens van
cliënten en durven hen te confronteren met de affectieve impact van
situaties. Vanuit onderzoek naar sociale beïnvloedingsfactoren vindt men dat
de therapeut verandering bij de cliënt faciliteert door zich te presenteren als
aantrekkelijk, vertrouwenwekkend en bekwaam. De cliënt neemt dan meer
de moeite om te luisteren naar wat de therapeut te zeggen heeft. De
therapeut wordt voornamelijk betrouwbaar gevonden op basis van zijn non-
verbaal gedrag en zelfonthullende uitspraken.
Twee onderscheidingen betreffende therapeutische stijl:
1. Positivistische visie
De therapeut treedt op als regulator en mensen worden gezien als object
waarvan de bron van verandering extern is.
2. Theologische visie
De therapeut treedt op als facilitator. De mens wordt beschouwd als
subjectieve wezens bij wie verandering samengaat met ontwikkeling en
verandering van innerlijke processen, cognitieve schema’s en inzicht.
Als therapeut moet je ze allebei een beetje gebruiken.
Onderzoek naar specifieke persoonlijkheidskenmerken: Veldonafhankelijke of
dominante mensen blijken goede therapeuten. Dogmatische en sterk
controlerende therapeuten hebben minder positieve resultaten.
Ruimdenkendheid en flexibiliteit blijken soms positief.
o Psychisch functioneren
Betere therapeuten worden gekenmerkt door psychische gezondheid. De
vaaridgheden en deskundigheid waarover een therapeut beschikt kunnen
2
