Evolutie en biodiversiteit Les 1: 16-10-2019
Invertebraten
Verschillen planten <-> fungi <-> dieren
• Voedingswijze
• Bouw lichaam
• Voortplanting en ontwikkeling
Ontstaan van het dierenrijk
Drie lijnen van bewijs:
• Soortgelijke kraagcellen ook te vinden bij de Porifera
(sponzen)
• Soortgelijke kraagcellen ook te vinden bij andere
diergroepen (Cnidaria, Platyhelminthes en
Echinodermata)
• Overeenkomsten op DNA niveau (b.v. cadherines)
Stamboom – morfologische data
Fylum (fyla): evolutionair samenhangende groep organismen die uit één voorouder ontstaan zijn en
een vergelijkbaar bouwplan hebben.
, Evolutie en biodiversiteit Les 1: 16-10-2019
Anatomische vakken
Bij bilateraal symmetrische dieren (bijvoorbeeld geleedpotige schaaldieren of koeien of mensen)
worden de volgende termen gebruikt:
dorsaal aan (of in de richting van) de rugzijde gelegen
ventraal aan (of in de richting van) de buikzijde gelegen
rostraal=craniaal aan (of in de richting van) de kopzijde gelegen
caudaal aan (of in de richting van) de staartzijde gelegen
mediaal naar het midden toe gelegen
mediaan in het midden gelegen (d.w.z. in het vlak gelegen dat het dier verdeelt in
twee helften die elkaars spiegelbeeld zijn)
lateraal naar de zijkant toe gelegen
proximaal aan (of in de richting van) de basis van een uitsteeksel gelegen
distaal aan (of in de richting van) het uiteinde van een uitsteeksel gelegen
transversaal in een vlak gelegen loodrecht op de lengteas
horizontaal in een vlak gelegen loodrecht op de dorso-ventrale as.
Als de termen “links” en “rechts” worden gebruikt, dan hebben die steeds betrekking op het dier,
gezien vanuit zijn eigen ogen.
Bij radiaal (=radiair) symmetrisch dieren (bijvoorbeeld zee-egels of kwallen, zie Figuur 1C en D)
worden de volgende termen gebruikt:
oraal aan (of in de richting van) de mondzijde gelegen
aboraal aan (of in de richting van) de zijde gelegen die van de mond is afgekeerd
radius een straal, gelegen in een van de hoofdsymmetrievlakken
radiaal in de richting van een radius (straal)/volgens de radius verlopend
Vooral in medische handboeken vind je soms termen die uitgaan van de natuurlijke lichaamshouding
van dier of mens. Zij worden hieronder slechts uit praktische overwegingen genoemd.
anterior aan de voorzijde gelegen (bij een dier rostraal, bij de mens ventraal)
posterior aan de achterzijde gelegen (bij een dier caudaal, bij de mens dorsaal)
inferior aan de onderzijde gelegen (bij een dier ventraal, bij de mens caudaal)
superior aan de bovenzijde gelegen (bij een dier dorsaal, bij de mens craniaal)
Coelomen in bilateria
Acoelomaat
• Geen coeloom
• Platwormen
Pseudocoelomaat
• Pseudocoeloom: eenzijdige bekleed met mesoderm (mesodermaal weefsel)
• Rondwormen
Coelomaat
• Echte coeloom: tweezijdig bekleed met mesoderm
• Ringwormen
Mesoderm: weefsel waaruit spieren en nieren ontstaan en gonaden.
Invertebraten
Verschillen planten <-> fungi <-> dieren
• Voedingswijze
• Bouw lichaam
• Voortplanting en ontwikkeling
Ontstaan van het dierenrijk
Drie lijnen van bewijs:
• Soortgelijke kraagcellen ook te vinden bij de Porifera
(sponzen)
• Soortgelijke kraagcellen ook te vinden bij andere
diergroepen (Cnidaria, Platyhelminthes en
Echinodermata)
• Overeenkomsten op DNA niveau (b.v. cadherines)
Stamboom – morfologische data
Fylum (fyla): evolutionair samenhangende groep organismen die uit één voorouder ontstaan zijn en
een vergelijkbaar bouwplan hebben.
, Evolutie en biodiversiteit Les 1: 16-10-2019
Anatomische vakken
Bij bilateraal symmetrische dieren (bijvoorbeeld geleedpotige schaaldieren of koeien of mensen)
worden de volgende termen gebruikt:
dorsaal aan (of in de richting van) de rugzijde gelegen
ventraal aan (of in de richting van) de buikzijde gelegen
rostraal=craniaal aan (of in de richting van) de kopzijde gelegen
caudaal aan (of in de richting van) de staartzijde gelegen
mediaal naar het midden toe gelegen
mediaan in het midden gelegen (d.w.z. in het vlak gelegen dat het dier verdeelt in
twee helften die elkaars spiegelbeeld zijn)
lateraal naar de zijkant toe gelegen
proximaal aan (of in de richting van) de basis van een uitsteeksel gelegen
distaal aan (of in de richting van) het uiteinde van een uitsteeksel gelegen
transversaal in een vlak gelegen loodrecht op de lengteas
horizontaal in een vlak gelegen loodrecht op de dorso-ventrale as.
Als de termen “links” en “rechts” worden gebruikt, dan hebben die steeds betrekking op het dier,
gezien vanuit zijn eigen ogen.
Bij radiaal (=radiair) symmetrisch dieren (bijvoorbeeld zee-egels of kwallen, zie Figuur 1C en D)
worden de volgende termen gebruikt:
oraal aan (of in de richting van) de mondzijde gelegen
aboraal aan (of in de richting van) de zijde gelegen die van de mond is afgekeerd
radius een straal, gelegen in een van de hoofdsymmetrievlakken
radiaal in de richting van een radius (straal)/volgens de radius verlopend
Vooral in medische handboeken vind je soms termen die uitgaan van de natuurlijke lichaamshouding
van dier of mens. Zij worden hieronder slechts uit praktische overwegingen genoemd.
anterior aan de voorzijde gelegen (bij een dier rostraal, bij de mens ventraal)
posterior aan de achterzijde gelegen (bij een dier caudaal, bij de mens dorsaal)
inferior aan de onderzijde gelegen (bij een dier ventraal, bij de mens caudaal)
superior aan de bovenzijde gelegen (bij een dier dorsaal, bij de mens craniaal)
Coelomen in bilateria
Acoelomaat
• Geen coeloom
• Platwormen
Pseudocoelomaat
• Pseudocoeloom: eenzijdige bekleed met mesoderm (mesodermaal weefsel)
• Rondwormen
Coelomaat
• Echte coeloom: tweezijdig bekleed met mesoderm
• Ringwormen
Mesoderm: weefsel waaruit spieren en nieren ontstaan en gonaden.
