Inhoudsopgave
NJI et al. (2021)
………………………………………………………………………………………………….
2
Van Yperen & Veerman (2008) hoofdstuk 1 – Wat is praktijkgericht
effectonderzoek?...13
Van Yperen & Veerman (2008) hoofdstuk 19 – Zicht op effectiviteit: een
zaak van
velen……………………………………………………………………………………………
…………………18
College 1 – Inleiding pedagogische praktijkontwikkeling, onderzoek en
beleid…………..22
College 2 – Gezondheid, gezondheidsvoorlichting en
gedragsbeïnvloeding………………26
College 3 – De Vreedzame
Wijk………………………………………………………………………….29
Baar et al. (2007) – Algemeen methodische voorwaarden voor effectiviteit
en de effectiviteitspotentie van Nederlandstalige antipestprogramma’s
voor het primair
onderwijs……………………………………………………………………………………
…………………..34
College 4 – Algemeen methodische voorwaarden voor
effectiviteit………………………….41
College 5 – Zo thuis mogelijk
opgroeien……………………………………………………………….51
College 7 – De Halt-interventie: elementen, onderzoek en
beleidsdilemma’s……………55
,NJI et al. (2021)
Erkenning van interventies en criteria voor
gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling
Introductie
Achtergrond erkenningstraject
Aan het begin van deze eeuw groeide in verschillende sectoren zoals de
jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering de behoefte
aan meer inzicht in de effectiviteit van interventies. Het Nederlands
Jeugdinstituut (NJi) startte in 2005 met het ontwikkelen van een
beoordelingssysteem voor de kwaliteit en effectiviteit van interventies.
Het RIVM kreeg vanuit VWS de opdracht om iets soortgelijks op te zetten.
Samen met het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) ontwikkelden
het NJi en het RIVM het eerste concept van een gezamenlijk
erkenningstraject voor interventies.
Doel van het traject is enerzijds om beter zicht te creëren op de kwaliteit
en effectiviteit van bestaande interventies en anderzijds om de kwaliteit
van programma’s in de praktijk (verder) te verbeteren. De kennisinstituten
streven naar een eenduidig beoordelingssysteem voor interventies in de
sectoren bewegen & sport, gezondheidsbevordering,
jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg/brede jeugdhulp,
ontwikkelingsstimulering, langdurende geestelijke gezondheidszorg,
ouderenzorg, gehandicaptenzorg en de sociale sector.
Definitie “interventie”
Het erkenningstraject richt zich op een breed veld van welzijn en preventie
tot aan langdurende zorg.
Interventie: een planmatige en doelgerichte aanpak.
Doel erkenningstraject
Het algemene doel van het erkenningstraject voor interventies is
kwaliteitsverbetering van interventies in de betrokken werkvelden. Meer
specifiek is het doel van het erkenningstraject:
- Inzicht bieden in de kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit van
interventies.
- Opwaartse druk creëren in de kwaliteitsontwikkeling.
- Accumulatie en uitwisseling van kennis over (theoretisch)
werkzame principes of elementen.
- Harmonisatie van verschillende erkenningstrajecten.
Erkenningsniveaus
Erkenningstraject voor interventies: het hele traject van beschrijven,
indienen, beoordelen, erkennen en publicatie dat eigenaren van
interventies kunnen doorlopen.
2
,Verschillende erkenningsniveaus:
- Uitvoerbaarheid. Om in aanmerking te komen voor erkenning
moet een interventie goed uitvoerbaar zijn.
- Erkenningsniveau Goed beschreven: een beoordeling van de
beschrijving van doel, doelgroep, aanpak en randvoorwaarden
door professionals uit de praktijk en/of andere experts van de
desbetreffende sector.
- Erkenningsniveaus Goed onderbouwd en Effectief: een
beoordeling van de onderbouwing en/of effectiviteit van de
interventie door een erkenningscommissie bestaande uit
vertegenwoordigers uit wetenschap, praktijk en beleid.
Samenhang tussen de erkenningsniveaus:
Evaluatie erkenning van interventies 2018
In 2017 – 2018 is het Erkenningstraject geëvalueerd. Het doel van deze
evaluatie was om inzicht te krijgen in de mate waarin het
erkenningstraject en de databanken bijdragen aan de
kwaliteitsverbetering van interventies in het veld. Tevens wilden de
samenwerkende kennisinstituten weten welke verbeterpunten daarin
mogelijk zijn. De onderzoeksresultaten hebben tot een aantal
aanbevelingen voor het erkenningstraject en de databanken geleid:
- Stimuleer bekendheid en gebruik van erkende interventies bij
gemeenten en praktijkprofessionals, zodat zij ervoor zorgen dat
de inzet van erkende interventies meer vanzelfsprekend wordt;
- Ga na waar de procedure en het werkblad vereenvoudigd kunnen
worden, met behoud van kwaliteit en verken hoe indieners daarbij
nog beter ondersteund kunnen worden;
- Ga na welke criteria ontbreken en/of een flexibeler set van
criteria wenselijk en mogelijk is om complexere en
programmatische interventies beter te kunnen beoordelen;
- Ontwikkel instrumentarium om kwalitatief onderzoek naar
effectiviteit van interventies te kunnen beoordelen;
- Ga met het veld na welke informatie over uitvoerbaarheid mist en
hoe deze informatie aangeboden kan worden;
3
, - Bied meer inzicht in ‘werkzame elementen’, ontwikkel een
eenduidige en gemeenschappelijke definitie en een werkwijze van
werkzame elementen op een specifiek thema of doelgroep;
- Ga met professionals, opdrachtgever(s), stakeholders en
financiers na of de doelen van het erkenningstraject nog steeds
aansluiten bij de veranderde context en de wensen van het veld.
Deze aanbevelingen worden vanaf 2019 verder uitgewerkt in concrete
acties. Voor iedere aanbeveling zijn vanuit het samenwerkingsverband
werkgroepen gevormd die de aanbevelingen uitwerken.
Uitvoerbaarheid
Uitvoerbaarheid van erkende interventies
Uitvoerbaarheid: richt zich op aspecten die van belang zijn voor de
uitvoering van een interventie.
Deze kennis is nodig voor een succesvolle implementatie van de
interventie, het geeft de professional handvatten om in te schatten of de
interventie ook geschikt is om uit te voeren in de eigen setting of context.
Bij het toepassen van erkende interventies, helpt het de uitvoerders als er
concrete ondersteuning is in de vorm van helpdesk of training om de
interventie uit te voeren. De beschikbaarheid van materialen, trainingen
en hulp bij uitvoering zegt iets over de overdraagbaarheid van een
interventie.
Een ander belangrijk aspect richt zich op de context waarbinnen de
interventie uitgevoerd gaat worden.
Context: de omgeving waarin de interventie uitgevoerd wordt.
Bij de beoordeling van de uitvoerbaarheid gaat het in eerste instantie om
een volledige en duidelijke beschrijving van de aspecten die van belang
zijn voor de uitvoering van een interventie (overdraagbaarheid en
randvoorwaarden). Aanvullend onderzoek kan de conclusies over de
uitvoerbaarheid versterken.
Onderzoek naar de uitvoering
Onderzoek naar de uitvoering dient vooral inzicht te geven in het bereik
van de interventie en de waardering van gebruikers en uitvoerders en wat
de succes- en faalfactoren zijn. Dit soort onderzoek kan ook inzicht geven
in belangrijke randvoorwaarden die van invloed zijn geweest voor de
succesvolle uitvoering of voor de effectiviteit van interventie.
Criteria uitvoerbaarheid (alle niveaus)
- De benodigde materialen en hun verkrijgbaarheid zijn duidelijk
beschreven.
- De interventie is overdraagbaar:
o Er is een handleiding of protocol voor overdracht. De
handleiding bevat een beschrijving van doelen, doelgroep
en materialen en de inhoud van de activiteiten.
o Er is een systeem voor implementatie of (indien relevant)
een implementatieplan voor brede (landelijke) invoering
van de interventie.
4
NJI et al. (2021)
………………………………………………………………………………………………….
2
Van Yperen & Veerman (2008) hoofdstuk 1 – Wat is praktijkgericht
effectonderzoek?...13
Van Yperen & Veerman (2008) hoofdstuk 19 – Zicht op effectiviteit: een
zaak van
velen……………………………………………………………………………………………
…………………18
College 1 – Inleiding pedagogische praktijkontwikkeling, onderzoek en
beleid…………..22
College 2 – Gezondheid, gezondheidsvoorlichting en
gedragsbeïnvloeding………………26
College 3 – De Vreedzame
Wijk………………………………………………………………………….29
Baar et al. (2007) – Algemeen methodische voorwaarden voor effectiviteit
en de effectiviteitspotentie van Nederlandstalige antipestprogramma’s
voor het primair
onderwijs……………………………………………………………………………………
…………………..34
College 4 – Algemeen methodische voorwaarden voor
effectiviteit………………………….41
College 5 – Zo thuis mogelijk
opgroeien……………………………………………………………….51
College 7 – De Halt-interventie: elementen, onderzoek en
beleidsdilemma’s……………55
,NJI et al. (2021)
Erkenning van interventies en criteria voor
gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling
Introductie
Achtergrond erkenningstraject
Aan het begin van deze eeuw groeide in verschillende sectoren zoals de
jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering de behoefte
aan meer inzicht in de effectiviteit van interventies. Het Nederlands
Jeugdinstituut (NJi) startte in 2005 met het ontwikkelen van een
beoordelingssysteem voor de kwaliteit en effectiviteit van interventies.
Het RIVM kreeg vanuit VWS de opdracht om iets soortgelijks op te zetten.
Samen met het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) ontwikkelden
het NJi en het RIVM het eerste concept van een gezamenlijk
erkenningstraject voor interventies.
Doel van het traject is enerzijds om beter zicht te creëren op de kwaliteit
en effectiviteit van bestaande interventies en anderzijds om de kwaliteit
van programma’s in de praktijk (verder) te verbeteren. De kennisinstituten
streven naar een eenduidig beoordelingssysteem voor interventies in de
sectoren bewegen & sport, gezondheidsbevordering,
jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg/brede jeugdhulp,
ontwikkelingsstimulering, langdurende geestelijke gezondheidszorg,
ouderenzorg, gehandicaptenzorg en de sociale sector.
Definitie “interventie”
Het erkenningstraject richt zich op een breed veld van welzijn en preventie
tot aan langdurende zorg.
Interventie: een planmatige en doelgerichte aanpak.
Doel erkenningstraject
Het algemene doel van het erkenningstraject voor interventies is
kwaliteitsverbetering van interventies in de betrokken werkvelden. Meer
specifiek is het doel van het erkenningstraject:
- Inzicht bieden in de kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit van
interventies.
- Opwaartse druk creëren in de kwaliteitsontwikkeling.
- Accumulatie en uitwisseling van kennis over (theoretisch)
werkzame principes of elementen.
- Harmonisatie van verschillende erkenningstrajecten.
Erkenningsniveaus
Erkenningstraject voor interventies: het hele traject van beschrijven,
indienen, beoordelen, erkennen en publicatie dat eigenaren van
interventies kunnen doorlopen.
2
,Verschillende erkenningsniveaus:
- Uitvoerbaarheid. Om in aanmerking te komen voor erkenning
moet een interventie goed uitvoerbaar zijn.
- Erkenningsniveau Goed beschreven: een beoordeling van de
beschrijving van doel, doelgroep, aanpak en randvoorwaarden
door professionals uit de praktijk en/of andere experts van de
desbetreffende sector.
- Erkenningsniveaus Goed onderbouwd en Effectief: een
beoordeling van de onderbouwing en/of effectiviteit van de
interventie door een erkenningscommissie bestaande uit
vertegenwoordigers uit wetenschap, praktijk en beleid.
Samenhang tussen de erkenningsniveaus:
Evaluatie erkenning van interventies 2018
In 2017 – 2018 is het Erkenningstraject geëvalueerd. Het doel van deze
evaluatie was om inzicht te krijgen in de mate waarin het
erkenningstraject en de databanken bijdragen aan de
kwaliteitsverbetering van interventies in het veld. Tevens wilden de
samenwerkende kennisinstituten weten welke verbeterpunten daarin
mogelijk zijn. De onderzoeksresultaten hebben tot een aantal
aanbevelingen voor het erkenningstraject en de databanken geleid:
- Stimuleer bekendheid en gebruik van erkende interventies bij
gemeenten en praktijkprofessionals, zodat zij ervoor zorgen dat
de inzet van erkende interventies meer vanzelfsprekend wordt;
- Ga na waar de procedure en het werkblad vereenvoudigd kunnen
worden, met behoud van kwaliteit en verken hoe indieners daarbij
nog beter ondersteund kunnen worden;
- Ga na welke criteria ontbreken en/of een flexibeler set van
criteria wenselijk en mogelijk is om complexere en
programmatische interventies beter te kunnen beoordelen;
- Ontwikkel instrumentarium om kwalitatief onderzoek naar
effectiviteit van interventies te kunnen beoordelen;
- Ga met het veld na welke informatie over uitvoerbaarheid mist en
hoe deze informatie aangeboden kan worden;
3
, - Bied meer inzicht in ‘werkzame elementen’, ontwikkel een
eenduidige en gemeenschappelijke definitie en een werkwijze van
werkzame elementen op een specifiek thema of doelgroep;
- Ga met professionals, opdrachtgever(s), stakeholders en
financiers na of de doelen van het erkenningstraject nog steeds
aansluiten bij de veranderde context en de wensen van het veld.
Deze aanbevelingen worden vanaf 2019 verder uitgewerkt in concrete
acties. Voor iedere aanbeveling zijn vanuit het samenwerkingsverband
werkgroepen gevormd die de aanbevelingen uitwerken.
Uitvoerbaarheid
Uitvoerbaarheid van erkende interventies
Uitvoerbaarheid: richt zich op aspecten die van belang zijn voor de
uitvoering van een interventie.
Deze kennis is nodig voor een succesvolle implementatie van de
interventie, het geeft de professional handvatten om in te schatten of de
interventie ook geschikt is om uit te voeren in de eigen setting of context.
Bij het toepassen van erkende interventies, helpt het de uitvoerders als er
concrete ondersteuning is in de vorm van helpdesk of training om de
interventie uit te voeren. De beschikbaarheid van materialen, trainingen
en hulp bij uitvoering zegt iets over de overdraagbaarheid van een
interventie.
Een ander belangrijk aspect richt zich op de context waarbinnen de
interventie uitgevoerd gaat worden.
Context: de omgeving waarin de interventie uitgevoerd wordt.
Bij de beoordeling van de uitvoerbaarheid gaat het in eerste instantie om
een volledige en duidelijke beschrijving van de aspecten die van belang
zijn voor de uitvoering van een interventie (overdraagbaarheid en
randvoorwaarden). Aanvullend onderzoek kan de conclusies over de
uitvoerbaarheid versterken.
Onderzoek naar de uitvoering
Onderzoek naar de uitvoering dient vooral inzicht te geven in het bereik
van de interventie en de waardering van gebruikers en uitvoerders en wat
de succes- en faalfactoren zijn. Dit soort onderzoek kan ook inzicht geven
in belangrijke randvoorwaarden die van invloed zijn geweest voor de
succesvolle uitvoering of voor de effectiviteit van interventie.
Criteria uitvoerbaarheid (alle niveaus)
- De benodigde materialen en hun verkrijgbaarheid zijn duidelijk
beschreven.
- De interventie is overdraagbaar:
o Er is een handleiding of protocol voor overdracht. De
handleiding bevat een beschrijving van doelen, doelgroep
en materialen en de inhoud van de activiteiten.
o Er is een systeem voor implementatie of (indien relevant)
een implementatieplan voor brede (landelijke) invoering
van de interventie.
4
