1 | Staatsrecht en bestuursrecht (gele tapjes)
Beleidsnotitie = een toekomstvisie van de overheid. Hiervan maakt een vastgoedkundig
gebruik wanneer deze belang heeft bij een wetsvoorstel
Nederland is een staat met een koningshuis, een regering, een parlement, decentrale
overheden en ‘semi’- bestuursorganen
➔ Een staat is een soevereine organisatie bestaande uit een (politiek) bestuur met
gezag over een territoriaal gebied.
Nederland behoort tot het Koninkrijk der Nederlanden. (NL, Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en
3 eilanden: Bonaire, Saba en Sint-Eustatius)
Nederland heeft een Koningshuis, een grondwet en een gekozen
volksvertegenwoordiging (parlementaire democratie)
Koninklijke titel stamt af van Koning Willem 1, prins van Oranje-Nassau
Waarom hebben we de koning? Hij heeft adellijke invloed omdat hij bij de familie van
bourbon hoort.
Belangrijkste wet (binnen nl) is Statuut van het Koninkrijk. Deze gelden ook voor de
Nederlandse eilanden, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
Grondwet: bestaat uit ‘grond’ regels die iedereen moet nastreven.
Grondrechten staan in hfst 1 van de grondwet. Hfst 2-7 bevat de globale inrichting van de
staat.
Trias politica = scheiding der machten. In NL niet helemaal, want de regering zit in zowel de
wetgevende- als de uitvoerende macht.
➔ Scheiding der machten: (wetgevende, uitvoerende en controlerende macht)
- Wetgevende macht: regering (koning en ministers) en Staten-Generaal (=formele
wetgever)
De regering bestuurd NL.
De regering kan een wetsvoorstel indienen!
Ministers worden bij KB benoemd, kunnen de leiding krijgen over een miniserie
, Minister-president: primus inter pares = de eerste onder zijn gelijken
Taken ministers:
1. Overleggen in de ministerraad (zonder koning)
2. Vergaderen over regelgeving en beleid
3. Stemmen over besluiten
4. Verantwoordelijkheid voer hun ministerie/portefeuille
5. Worden soms bijgestaan door staatssecretarissen. Samen zijn ze verantwoordelijke
voor de uitvoering van taken waaraan een minister verbonden is. (Alle ministers en
staatssecretarissen vormen samen het kabinet)
Staten generaal: eerste en tweede kamer gezamenlijk. Vertegenwoordigen het
Nederlandse volk.
• Tweede kamer wordt direct gekozen. Na verkiezingen gaan de winnende partijen met
elkaar in overleg (formatie) om met een meerderheid een regering te vormen =
coalitie. De tegenhanger van deze winnende partijen = oppositie. De tweede kamer
controleert de regering
De leden van de Tweede Kamer kunnen een initiatiefvoorstel indienen!
• Eerste kamer wordt indirect gekozen (via provinciale staten). Vergaderd en stemt
over wetsvoorstellen nadat de tweede kamer die heeft aangenomen. Mag geen
wetsvoorstellen indienen!
Wetgevingsprocedure in het kort:
1. Indiening voorstel of initiatief
2. De Tweede Kamer gaat vergaderen en waar nodig het voorstel amenderen.
3. De Tweede Kamer gaat stemmen.
4. Na aanname door de Tweede Kamer gaat het voorstel zoals die is aangenomen
naar de Eerste Kamer voor beraadslaging en stemming. De Eerste Kamer mag het
voorstel niet wijzigen, met uitzondering van een novelle.
5. Als de Eerste Kamer het voorstel aanneemt wordt het naar de regering gezonden.
6. De verantwoordelijke minister en de koning tekenen het voorstel (bekrachtiging).
7. Na publicatie ‘is het wet’.
- De uitvoerende macht: de regering. Wordt gecontroleerd door het parlement (eerste
en tweede kamer) wanneer het parlement een motie van wantrouwen aanneemt,
stapt het kabinet op.
Meerderheidskabinet = partijen die eveneens een meerderheid hebben in de tweede
kamer. Regeringsvoorstellen mogen op de steun van de tweede kamer rekenen.
Minderheidskabinet = partijen die geen meerderheid heeft in de tweede kamer. Met
een gedoogsteun kan een minderheidskabinet toch een meerderheid in de tweede
kamer bewerkstellingen.
Een algemene maatregel van bestuur (AMvB) berust veelal op een wet in formele zin.
De regering kan een AMvB vaststellen. Het wordt door een minister en de koning
getekend. Voor sommige onderwerpen moet goedkeuring van het parlement worden
gevraagd. Voor het overige is dat niet nodig.
Wetten op rijksniveau : Statuut van het Koninkrijk -> grondwet -> wet -> AMvB ->
ministeriële regeling
,Publiek recht: burgers tegen de overheid
Privaat recht: burgers tegen burgers
NL heeft een monistisch stelsel = het internationale recht is verwerkt in het
Nederlandse rechtssysteem zonder dat die regels omgezet hoeven worden in
nationaal recht. (Nl heeft een deel van haar soevereiniteit opgegeven) Geldt alleen
voor verdragen van volkerenrechtelijke organisaties die voor eenieder verbindend
zijn!
EVRM = Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens. Dit
verdrag is gesloten voor lidstaten op het Europese continent (dus niet de Europese
unie)
De Awb regelt: Besluiten, Handhaving en Rechtsbescherming. Word gevolgd door
bijzondere wetgeving (bijzonder gaat boven algemeen!)
A-orgaan = krachtens publiekrecht ingesteld
B-orgaan = ander persoon of orgaan met enig openbaar gezag. Handelt namens de
overheid, kan een private partij zijn. (Bv APK-keurmeester)
Legaliteitsbeginsel = elk overheidsoptreden moet te herleiden zijn naar een wet in formele
zin. De overheid moet dus aantonen dat zij op grond van een wet bevoegd is om een
verordening op te stellen
Een besluit is:
• Een beschikking (1.3 lid 2 Awb) -> bezwaar (na besluit) – beroep – hoger beroep
• Of van algemene strekking -> zienswijze (voor het besluit) – beroep – hoger
beroep
,Sommige besluiten zijn moeilijk te nemen en dienen een zorgvuldige voorbereiding. Die
besluiten kunnen worden voorbereid met de Uniforme openbare voorbereidingsprocedure
die is opgenomen in afdeling 3.4. Awb.
➔ Bijzondere wetten geven aan wanneer dat zo is. Maar, als dat zo is dan bestaat de
mogelijk tot een zienswijze vooraf (3.15 Awb) en dus geen bezwaar achteraf (7:1 lid 1
sub d Awb).
Bijzondere wetgeving ten opzichte van algemene wetgeving -> er zijn wetten die een klein
gedeelte regelen ten opzichte van de algemene wetgeving. Bijzonder gaat altijd voor
algemeen.
Een belanghebbende is: degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Art
1.2 Awb
Rechtsbescherming tegen de overheid: uitgangspunten:
• Alleen tegen besluiten -> beschikking (8.3 en 6.13 Awb)
• Afkomstig van bestuursorganen
• Alleen voor belanghebbenden (tenzij uitzonderingen in bijzondere wetgeving)
Normale procedure: Bezwaar -> beroep -> RvS
Administratief beroep: Lijkt op bezwaar maar dan bij een ander bestuursorgaan dan
die het bestreden besluit heeft genomen.
Bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking! -> dit betekent dat het besluit van
kracht blijft gedurende de procedure.
De bezwaarschriftprocedure H6 + H7
De beroepsprocedure H6 + H8
Geen schorsende werking. -> daarom voorlopige voorziening
Voorlopige voorziening = tijdelijke regeling via een verkorte procedure (titel 8.3 Awb)
2 cumulatieve eisen:
1. Bodemprocedure, bezwaar of beroep moet zijn ingesteld
2. Onverwijlde spoed
Voorlopige voorziening moet worden ingediend bij de voorzieningsrechter van de bevoegde
bestuurder
Wanneer je een vergunning hebt gekregen, verstrijken eerst 6 weken waarin je een
bruikbare vergunning hebt. Tijdens deze periode kan er nog bezwaar worden gemaakt.
Daarom wordt er in die periode vaak nog niet begonnen met de werkzaamheden.
,Bezwaar (bij het bestuursorgaan dat daarover gaat!) = bedenkingen tegen een besluit die
achteraf door een belanghebbende via een geschrift Kenbaar
wordt gemaakt aan het betrokken bestuursorgaan. (Binnen 6
weken)
Procedure: (Artikel 6:4 e.v. Awb. Zie ook art. 6: 13 Awb en art. 7: 1 Awb)
Als art 3.4 AWb van toepassing is, word art 15 van AWB gepasseerd!
Vooronderzoek: 5 onderzoeksvragen
1. Bezwaar tijdig?
2. Bezwaar tegen een besluit?
3. Is de bezwaarmaker een belanghebbende?
4. Juiste bestuursorgaan aangeschreven?
5. Voldoet het bezwaarschrift aan de wettelijke vereisten?
Formele Eisen: art. 6: 4 Awb en art. 6: 5 Awb
Indieningstermijn: art. 6: 7 Awb en art. 6: 8 Awb
Hoorzitting art. 7: 2 Awb
Beslistermijn art. 7: 10 Awb
4 mogelijke uitspraken:
- Niet bevoegd -> niet de juiste rechter
- Niet ontvankelijk -> niet voldaan aan hfst 6 Awb
- Ongegrond
- Gegrond -> resulteert in het gelijk van de bezwaar makende partij
Beroepsprocedure: (Bij de rechter!) verweer tegen beslissing op bezwaar
Formele eisen: idem bezwaar
Indiendingstermijn: idem bezwaar
Vooronderzoek: 6 onderzoeksvragen
Terechtzitting art. 8: 56 en 57 Awb
Uitspraak art. 8: 66, 67, 69 en 70 Awb
Gevolgen art. 8: 72, 74 en 75 Awb
Rechtmatigheidstoetsing = in overeenstemming met het geldende recht
Doelmatigheidstoetsing = beleidsmatig in orde
(Bestuursorganen toetsen bij bezwaar en adm. Beroep beide aspecten)
(Rechters (administratieve rechtspraak) mogen alleen rechtmatigheid toetsen want: trais
politica)
Overheid moet kunnen handhaven:
Straf door het bestuursorgaan -> bestuurlijke boete (5.40 Awb)
• Straffende sanctie inhoudende een onvoorwaardelijk verplichting tot betaling van een
geldsom.
• Punitief karakter en niet reparatoir. (Straffen en gedragsverandering in werking stellen)
• Zonder tussenkomst openbaar ministerie en rechter.
• Bestuursdwang en dwangsom mogen niet tegelijk worden opgelegd.
• Cumulatie van een reparatoire en straffende sanctie is in beginsel mogelijk.
Herstel door bestuursorgaan -> bestuursdwang (5.21 Awb) Het is een herstelsanctie
inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
, overtreding. + De bevoegdheid van het bestuursorgaan om de
last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen, indien de last
niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. Ofwel: herstel jij de situatie
niet? Dan doet de overheid dat voor jou, op jouw kosten!
-> dwangsom (5.31 Awb) het is een herstelsanctie
inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
overtreding + betaling van een geldsom indien de last niet of
niet tijdig wordt uitgevoerd.
Kostenverhaal: Kosten die de gemeente maakt in de medewerking aan een plan, worden
verhaald op de initiatiefnemer.
Nadeelcompensatie = planschadevergoeding (afdeling 15.1 Ow) als een plan wordt
gewijzigd of als iemand een activiteit verricht, is het mogelijk dat een of meer beperkte groep
daardoor schade ondervindt. Vermogensschade of fysieke schade. Het gaat hier om
rechtmatig overheidshandelen
Beleidsnotitie = een toekomstvisie van de overheid. Hiervan maakt een vastgoedkundig
gebruik wanneer deze belang heeft bij een wetsvoorstel
Nederland is een staat met een koningshuis, een regering, een parlement, decentrale
overheden en ‘semi’- bestuursorganen
➔ Een staat is een soevereine organisatie bestaande uit een (politiek) bestuur met
gezag over een territoriaal gebied.
Nederland behoort tot het Koninkrijk der Nederlanden. (NL, Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en
3 eilanden: Bonaire, Saba en Sint-Eustatius)
Nederland heeft een Koningshuis, een grondwet en een gekozen
volksvertegenwoordiging (parlementaire democratie)
Koninklijke titel stamt af van Koning Willem 1, prins van Oranje-Nassau
Waarom hebben we de koning? Hij heeft adellijke invloed omdat hij bij de familie van
bourbon hoort.
Belangrijkste wet (binnen nl) is Statuut van het Koninkrijk. Deze gelden ook voor de
Nederlandse eilanden, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
Grondwet: bestaat uit ‘grond’ regels die iedereen moet nastreven.
Grondrechten staan in hfst 1 van de grondwet. Hfst 2-7 bevat de globale inrichting van de
staat.
Trias politica = scheiding der machten. In NL niet helemaal, want de regering zit in zowel de
wetgevende- als de uitvoerende macht.
➔ Scheiding der machten: (wetgevende, uitvoerende en controlerende macht)
- Wetgevende macht: regering (koning en ministers) en Staten-Generaal (=formele
wetgever)
De regering bestuurd NL.
De regering kan een wetsvoorstel indienen!
Ministers worden bij KB benoemd, kunnen de leiding krijgen over een miniserie
, Minister-president: primus inter pares = de eerste onder zijn gelijken
Taken ministers:
1. Overleggen in de ministerraad (zonder koning)
2. Vergaderen over regelgeving en beleid
3. Stemmen over besluiten
4. Verantwoordelijkheid voer hun ministerie/portefeuille
5. Worden soms bijgestaan door staatssecretarissen. Samen zijn ze verantwoordelijke
voor de uitvoering van taken waaraan een minister verbonden is. (Alle ministers en
staatssecretarissen vormen samen het kabinet)
Staten generaal: eerste en tweede kamer gezamenlijk. Vertegenwoordigen het
Nederlandse volk.
• Tweede kamer wordt direct gekozen. Na verkiezingen gaan de winnende partijen met
elkaar in overleg (formatie) om met een meerderheid een regering te vormen =
coalitie. De tegenhanger van deze winnende partijen = oppositie. De tweede kamer
controleert de regering
De leden van de Tweede Kamer kunnen een initiatiefvoorstel indienen!
• Eerste kamer wordt indirect gekozen (via provinciale staten). Vergaderd en stemt
over wetsvoorstellen nadat de tweede kamer die heeft aangenomen. Mag geen
wetsvoorstellen indienen!
Wetgevingsprocedure in het kort:
1. Indiening voorstel of initiatief
2. De Tweede Kamer gaat vergaderen en waar nodig het voorstel amenderen.
3. De Tweede Kamer gaat stemmen.
4. Na aanname door de Tweede Kamer gaat het voorstel zoals die is aangenomen
naar de Eerste Kamer voor beraadslaging en stemming. De Eerste Kamer mag het
voorstel niet wijzigen, met uitzondering van een novelle.
5. Als de Eerste Kamer het voorstel aanneemt wordt het naar de regering gezonden.
6. De verantwoordelijke minister en de koning tekenen het voorstel (bekrachtiging).
7. Na publicatie ‘is het wet’.
- De uitvoerende macht: de regering. Wordt gecontroleerd door het parlement (eerste
en tweede kamer) wanneer het parlement een motie van wantrouwen aanneemt,
stapt het kabinet op.
Meerderheidskabinet = partijen die eveneens een meerderheid hebben in de tweede
kamer. Regeringsvoorstellen mogen op de steun van de tweede kamer rekenen.
Minderheidskabinet = partijen die geen meerderheid heeft in de tweede kamer. Met
een gedoogsteun kan een minderheidskabinet toch een meerderheid in de tweede
kamer bewerkstellingen.
Een algemene maatregel van bestuur (AMvB) berust veelal op een wet in formele zin.
De regering kan een AMvB vaststellen. Het wordt door een minister en de koning
getekend. Voor sommige onderwerpen moet goedkeuring van het parlement worden
gevraagd. Voor het overige is dat niet nodig.
Wetten op rijksniveau : Statuut van het Koninkrijk -> grondwet -> wet -> AMvB ->
ministeriële regeling
,Publiek recht: burgers tegen de overheid
Privaat recht: burgers tegen burgers
NL heeft een monistisch stelsel = het internationale recht is verwerkt in het
Nederlandse rechtssysteem zonder dat die regels omgezet hoeven worden in
nationaal recht. (Nl heeft een deel van haar soevereiniteit opgegeven) Geldt alleen
voor verdragen van volkerenrechtelijke organisaties die voor eenieder verbindend
zijn!
EVRM = Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens. Dit
verdrag is gesloten voor lidstaten op het Europese continent (dus niet de Europese
unie)
De Awb regelt: Besluiten, Handhaving en Rechtsbescherming. Word gevolgd door
bijzondere wetgeving (bijzonder gaat boven algemeen!)
A-orgaan = krachtens publiekrecht ingesteld
B-orgaan = ander persoon of orgaan met enig openbaar gezag. Handelt namens de
overheid, kan een private partij zijn. (Bv APK-keurmeester)
Legaliteitsbeginsel = elk overheidsoptreden moet te herleiden zijn naar een wet in formele
zin. De overheid moet dus aantonen dat zij op grond van een wet bevoegd is om een
verordening op te stellen
Een besluit is:
• Een beschikking (1.3 lid 2 Awb) -> bezwaar (na besluit) – beroep – hoger beroep
• Of van algemene strekking -> zienswijze (voor het besluit) – beroep – hoger
beroep
,Sommige besluiten zijn moeilijk te nemen en dienen een zorgvuldige voorbereiding. Die
besluiten kunnen worden voorbereid met de Uniforme openbare voorbereidingsprocedure
die is opgenomen in afdeling 3.4. Awb.
➔ Bijzondere wetten geven aan wanneer dat zo is. Maar, als dat zo is dan bestaat de
mogelijk tot een zienswijze vooraf (3.15 Awb) en dus geen bezwaar achteraf (7:1 lid 1
sub d Awb).
Bijzondere wetgeving ten opzichte van algemene wetgeving -> er zijn wetten die een klein
gedeelte regelen ten opzichte van de algemene wetgeving. Bijzonder gaat altijd voor
algemeen.
Een belanghebbende is: degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Art
1.2 Awb
Rechtsbescherming tegen de overheid: uitgangspunten:
• Alleen tegen besluiten -> beschikking (8.3 en 6.13 Awb)
• Afkomstig van bestuursorganen
• Alleen voor belanghebbenden (tenzij uitzonderingen in bijzondere wetgeving)
Normale procedure: Bezwaar -> beroep -> RvS
Administratief beroep: Lijkt op bezwaar maar dan bij een ander bestuursorgaan dan
die het bestreden besluit heeft genomen.
Bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking! -> dit betekent dat het besluit van
kracht blijft gedurende de procedure.
De bezwaarschriftprocedure H6 + H7
De beroepsprocedure H6 + H8
Geen schorsende werking. -> daarom voorlopige voorziening
Voorlopige voorziening = tijdelijke regeling via een verkorte procedure (titel 8.3 Awb)
2 cumulatieve eisen:
1. Bodemprocedure, bezwaar of beroep moet zijn ingesteld
2. Onverwijlde spoed
Voorlopige voorziening moet worden ingediend bij de voorzieningsrechter van de bevoegde
bestuurder
Wanneer je een vergunning hebt gekregen, verstrijken eerst 6 weken waarin je een
bruikbare vergunning hebt. Tijdens deze periode kan er nog bezwaar worden gemaakt.
Daarom wordt er in die periode vaak nog niet begonnen met de werkzaamheden.
,Bezwaar (bij het bestuursorgaan dat daarover gaat!) = bedenkingen tegen een besluit die
achteraf door een belanghebbende via een geschrift Kenbaar
wordt gemaakt aan het betrokken bestuursorgaan. (Binnen 6
weken)
Procedure: (Artikel 6:4 e.v. Awb. Zie ook art. 6: 13 Awb en art. 7: 1 Awb)
Als art 3.4 AWb van toepassing is, word art 15 van AWB gepasseerd!
Vooronderzoek: 5 onderzoeksvragen
1. Bezwaar tijdig?
2. Bezwaar tegen een besluit?
3. Is de bezwaarmaker een belanghebbende?
4. Juiste bestuursorgaan aangeschreven?
5. Voldoet het bezwaarschrift aan de wettelijke vereisten?
Formele Eisen: art. 6: 4 Awb en art. 6: 5 Awb
Indieningstermijn: art. 6: 7 Awb en art. 6: 8 Awb
Hoorzitting art. 7: 2 Awb
Beslistermijn art. 7: 10 Awb
4 mogelijke uitspraken:
- Niet bevoegd -> niet de juiste rechter
- Niet ontvankelijk -> niet voldaan aan hfst 6 Awb
- Ongegrond
- Gegrond -> resulteert in het gelijk van de bezwaar makende partij
Beroepsprocedure: (Bij de rechter!) verweer tegen beslissing op bezwaar
Formele eisen: idem bezwaar
Indiendingstermijn: idem bezwaar
Vooronderzoek: 6 onderzoeksvragen
Terechtzitting art. 8: 56 en 57 Awb
Uitspraak art. 8: 66, 67, 69 en 70 Awb
Gevolgen art. 8: 72, 74 en 75 Awb
Rechtmatigheidstoetsing = in overeenstemming met het geldende recht
Doelmatigheidstoetsing = beleidsmatig in orde
(Bestuursorganen toetsen bij bezwaar en adm. Beroep beide aspecten)
(Rechters (administratieve rechtspraak) mogen alleen rechtmatigheid toetsen want: trais
politica)
Overheid moet kunnen handhaven:
Straf door het bestuursorgaan -> bestuurlijke boete (5.40 Awb)
• Straffende sanctie inhoudende een onvoorwaardelijk verplichting tot betaling van een
geldsom.
• Punitief karakter en niet reparatoir. (Straffen en gedragsverandering in werking stellen)
• Zonder tussenkomst openbaar ministerie en rechter.
• Bestuursdwang en dwangsom mogen niet tegelijk worden opgelegd.
• Cumulatie van een reparatoire en straffende sanctie is in beginsel mogelijk.
Herstel door bestuursorgaan -> bestuursdwang (5.21 Awb) Het is een herstelsanctie
inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
, overtreding. + De bevoegdheid van het bestuursorgaan om de
last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen, indien de last
niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. Ofwel: herstel jij de situatie
niet? Dan doet de overheid dat voor jou, op jouw kosten!
-> dwangsom (5.31 Awb) het is een herstelsanctie
inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
overtreding + betaling van een geldsom indien de last niet of
niet tijdig wordt uitgevoerd.
Kostenverhaal: Kosten die de gemeente maakt in de medewerking aan een plan, worden
verhaald op de initiatiefnemer.
Nadeelcompensatie = planschadevergoeding (afdeling 15.1 Ow) als een plan wordt
gewijzigd of als iemand een activiteit verricht, is het mogelijk dat een of meer beperkte groep
daardoor schade ondervindt. Vermogensschade of fysieke schade. Het gaat hier om
rechtmatig overheidshandelen
