Oefenvragen “Ethiek de basis” met antwoord en toelichting Anniek Ent
1. Wat hebben verwachtingen te maken met een intuïtief moreel oordeel?
Je verwachtingen komen tot uiting in een intuïtief moreel oordeel
Toelichting:
Je hebt verwachtingen over hoe mensen zich gedragen. Dit komt impliciet naar voren
in intuïtief morele oordelen. Als er vervolgens gesproken wordt over dit oordeel,
worden deze verwachtingen die je hebt over menselijk gedrag expliciet.
2. Wat is een voorbeeld van ‘oordelen’?
Een terechtwijzing in de klas
Toelichting:
Als je iemand terechtwijst, oordeel je over zijn gedrag. Je spreekt iemand aan op
gedrag dat je niet wenselijk acht in een bepaalde situatie, zo hoor je je niet te
gedragen. Tijdens een gesprek over ontwikkelingshulp hoeft niet per se geoordeeld
te worden, er kunnen ook feiten uitgewisseld worden, of gevoelens. In een politiek
debat wordt wel geoordeeld, maar het is zelf geen voorbeeld van 'oordelen'.
3. Waarom is het verstandig om de brillen ‘kennen, beoordelen en beleven’ af te
wisselen?
Omdat je alle 3 de brillen nodig hebt om tot een moreel oordeel te komen
Toelichting:
Als je alles vanuit één bril bekijkt, verval je steeds in slechts één enkele benadering.
Als je te veel vanuit 'beleven' kijkt, reduceer je morele oordelen algauw tot gevoel. Of
vanuit de bril 'kennen'; dan neem je een moreel oordeel snel aan als een feit. Ten
slotte kan te veel 'beoordelen' juist leiden tot de valkuil om van alles de morele kant
te willen zien.
4. Wat is een voorbeeld van objectiveren?
Sophia heeft niet meegewerkt aan onze gezamenlijke opdracht.
Toelichting:
Bij objectiveren gaat het om kennis. Je constateert een feit. Deze is gemakkelijker
over te dragen dan gevoelens, zoals ergens van balen en het echt zo voelen, of het
gedrag van een ander verbinden aan je eigen oordeel, een normering.
,5. Wat is een moreel uitgangspunt
Een omschrijving van iets dat op zichzelf nastrevenswaardig is, betreffende goed
samenleven.
Toelichting:
Is gericht op het goede, het is op zichzelf nastrevenswaardig. Het schrijft niet slechts
voor hoe je moet handelen, maar er ligt een op zichzelf staand nastrevenswaardig
doel aan ten grondslag, gericht op menselijk samenleven, zoals eerlijk zijn, inzet en
gezondheid. Een waardering van menselijk gedrag is moreel oordeel.
6. Wat zijn voorbeelden van een moreel uitgangspunt?
Tolerantie, behulpzaam zijn, discipline.
Toelichting:
Morele uitgangspunten zijn op zichzelf nastrevenswaardig betreffende goed
samenleven. De overige zaken hebben een extern doel of zijn slechts een
gedragshandeling, een klein onderdeel, om een bepaald nastrevenswaardig moreel
uitgangspunt te bereiken.
7. Wat is een goed begin om tot een weloverwogen moreel oordeel te komen in een
specifieke situatie?
Je morele oordeel uitspreken
Toelichting:
Door het uitspreken van oordelen, het onderbouwen en wegen van de verschillende
oordelen kun je je oordeel nuanceren of zelfs herzien. Je bespreekt de overlap en
verschillen tussen de verschillende oordelen. Zo stel je een gedeelde tussenwereld
samen en kom je tot een gedeeld moreel oordeel, moraal.
8. Wat is het verschil tussen een moreel gesprek en het moreel vertoog?
Een moreel gesprek is een onderdeel van het moreel vertoog.
Toelichting:
Een moreel oordeel nodigt uit tot een reactie, zo ontstaat er een gesprek tussen
mensen. Het moreel vertoog is breder dan alleen een gesprek, het staat voor het
geheel aan communicatie en interactie waarin mensen hun morele oordelen vormen
en op elkaar afstemmen.
9. Welke morele competenties zijn noodzakelijk voor een professional?
Morele vragen kunnen stellen en morele argumenten kunnen formuleren
Toelichting:
Voor een professional is het van belang dat hij een moreel oordeel expliciet kan
formuleren en onderbouwen. Een hulpmiddel hierbij is het formuleren van concrete
morele vragen en goede argumenten.
,10. Waarom is het zo belangrijk dat je als professional je morele oordeel uit kunt
leggen?
Je moet de overwegingen en keuzes die je maakt, kunnen verantwoorden aan je
collega’s
Toelichting:
Als je je morele intuïtie uitschakelt, maak je bewuste overwegingen die je uit kunt
leggen aan collega's. Dit vergemakkelijkt de samenwerking en is een voorwaarde
voor professioneel handelen. Collega's willen weten hoe je tot een oordeel gekomen
bent, zodat zij de overwegingen en keuzes die je maakte begrijpen.
11. Hoe kan iemand zich ineens bewust worden van zijn intuïtieve morele oordeel wat
jij uitspreekt:
Als een ander iets doet waarmee je het moreel oneens bent
Toelichting:
Je realiseert je dat je een standpunt hebt over menselijk gedrag als een ander hier
tegenin gaat omdat hij het er niet mee eens is. Als een ander je onuitgesproken
mening deelt of neutraal hierin is, blijft het oordeel impliciet en ben je je vaak niet
bewust van je morele oordeel.
12. Wat is een voorbeeld van een intuïtief moreel oordeel?
Belachelijk, dat hij zomaar midden in ons gesprek wegloopt, ik was nog helemaal niet
klaar
Toelichting:
In de uitroep 'Belachelijk!' zit je morele verontwaardiging over dat je verwacht dat
iemand tijdens een gesprek met je blijft communiceren en pas na afloop weggaat, als
het gesprek geëindigd is. Dit is een oordeel over menselijk gedrag, je vindt het niet
goed, een moreel oordeel. Dit oordeel is ontstaan zonder erbij na te denken,
intuïtief. De uitspraak over de jurk is wel intuïtief maar geen moreel oordeel. En de
uitspraak over geld geven is geen intuïtief maar een beredeneerd moreel oordeel.
13. Wat is objectiveren:
Gebeurtenissen buiten jezelf plaatsen en beschrijven
Toelichting:
Objectiveren is dat wat er gebeurt buiten jezelf plaatsen en het vervolgens neutraal
beschrijven. Het gaat dan om objectieve kennis over de buitenwereld die
uitwisselbaar is.
, 14. Waarom is het verstandig om de brillen kennen, beoordelen en beleven af te
wisselen:
Omdat je alle drie de brillen nodig hebt om tot een moreel oordeel te komen.
Toelichting:
Als je alles vanuit één bril bekijkt, verval je steeds in slechts één enkele benadering.
Als je te veel vanuit 'beleven' kijkt, reduceer je morele oordelen algauw tot gevoel. Of
vanuit de bril 'kennen'; dan neem je een moreel oordeel snel aan als een feit. Ten
slotte kan te veel 'beoordelen' juist leiden tot de valkuil om van alles de morele kant
te willen zien.
15. Wat is een voorbeeld van een normatieve uitspraak:
Zo ga je toch niet met je studieboeken om
Toelichting:
Dit is een constatering, een feit.
16. Hoe ontstaat morele verontwaardiging:
Als je je van een moreel oordeel bewust wordt, kan het zijn dat dit gepaard gaat met
morele verontwaardiging
Toelichting:
Morele verontwaardiging ontstaat naar aanleiding van een moreel oordeel. Het
morele oordeel bevat geen gevoelens, maar kan deze na het uitspreken ervan wel
opwekken.
17. Wat is ethiek:
Wetenschap
Toelichting:
Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert. Deze wetenschap tracht de moraal
verder te helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in
afwegingen.
18. Waarom is normen en waarden een misleidende term als het gaat om de moraal
van een familie, bedrijf of cultuur
Normen en waarden zijn universeel, de moraal verschilt per familie, bedrijf of cultuur
Toelichting:
Bij een moraal gaat het om de afweging tussen de verschillende normen en waarden
in specifieke situaties, maar de normen en waarden zijn overal hetzelfde, het is de
moraal die verschilt ten aanzien van de normen en waarden.
1. Wat hebben verwachtingen te maken met een intuïtief moreel oordeel?
Je verwachtingen komen tot uiting in een intuïtief moreel oordeel
Toelichting:
Je hebt verwachtingen over hoe mensen zich gedragen. Dit komt impliciet naar voren
in intuïtief morele oordelen. Als er vervolgens gesproken wordt over dit oordeel,
worden deze verwachtingen die je hebt over menselijk gedrag expliciet.
2. Wat is een voorbeeld van ‘oordelen’?
Een terechtwijzing in de klas
Toelichting:
Als je iemand terechtwijst, oordeel je over zijn gedrag. Je spreekt iemand aan op
gedrag dat je niet wenselijk acht in een bepaalde situatie, zo hoor je je niet te
gedragen. Tijdens een gesprek over ontwikkelingshulp hoeft niet per se geoordeeld
te worden, er kunnen ook feiten uitgewisseld worden, of gevoelens. In een politiek
debat wordt wel geoordeeld, maar het is zelf geen voorbeeld van 'oordelen'.
3. Waarom is het verstandig om de brillen ‘kennen, beoordelen en beleven’ af te
wisselen?
Omdat je alle 3 de brillen nodig hebt om tot een moreel oordeel te komen
Toelichting:
Als je alles vanuit één bril bekijkt, verval je steeds in slechts één enkele benadering.
Als je te veel vanuit 'beleven' kijkt, reduceer je morele oordelen algauw tot gevoel. Of
vanuit de bril 'kennen'; dan neem je een moreel oordeel snel aan als een feit. Ten
slotte kan te veel 'beoordelen' juist leiden tot de valkuil om van alles de morele kant
te willen zien.
4. Wat is een voorbeeld van objectiveren?
Sophia heeft niet meegewerkt aan onze gezamenlijke opdracht.
Toelichting:
Bij objectiveren gaat het om kennis. Je constateert een feit. Deze is gemakkelijker
over te dragen dan gevoelens, zoals ergens van balen en het echt zo voelen, of het
gedrag van een ander verbinden aan je eigen oordeel, een normering.
,5. Wat is een moreel uitgangspunt
Een omschrijving van iets dat op zichzelf nastrevenswaardig is, betreffende goed
samenleven.
Toelichting:
Is gericht op het goede, het is op zichzelf nastrevenswaardig. Het schrijft niet slechts
voor hoe je moet handelen, maar er ligt een op zichzelf staand nastrevenswaardig
doel aan ten grondslag, gericht op menselijk samenleven, zoals eerlijk zijn, inzet en
gezondheid. Een waardering van menselijk gedrag is moreel oordeel.
6. Wat zijn voorbeelden van een moreel uitgangspunt?
Tolerantie, behulpzaam zijn, discipline.
Toelichting:
Morele uitgangspunten zijn op zichzelf nastrevenswaardig betreffende goed
samenleven. De overige zaken hebben een extern doel of zijn slechts een
gedragshandeling, een klein onderdeel, om een bepaald nastrevenswaardig moreel
uitgangspunt te bereiken.
7. Wat is een goed begin om tot een weloverwogen moreel oordeel te komen in een
specifieke situatie?
Je morele oordeel uitspreken
Toelichting:
Door het uitspreken van oordelen, het onderbouwen en wegen van de verschillende
oordelen kun je je oordeel nuanceren of zelfs herzien. Je bespreekt de overlap en
verschillen tussen de verschillende oordelen. Zo stel je een gedeelde tussenwereld
samen en kom je tot een gedeeld moreel oordeel, moraal.
8. Wat is het verschil tussen een moreel gesprek en het moreel vertoog?
Een moreel gesprek is een onderdeel van het moreel vertoog.
Toelichting:
Een moreel oordeel nodigt uit tot een reactie, zo ontstaat er een gesprek tussen
mensen. Het moreel vertoog is breder dan alleen een gesprek, het staat voor het
geheel aan communicatie en interactie waarin mensen hun morele oordelen vormen
en op elkaar afstemmen.
9. Welke morele competenties zijn noodzakelijk voor een professional?
Morele vragen kunnen stellen en morele argumenten kunnen formuleren
Toelichting:
Voor een professional is het van belang dat hij een moreel oordeel expliciet kan
formuleren en onderbouwen. Een hulpmiddel hierbij is het formuleren van concrete
morele vragen en goede argumenten.
,10. Waarom is het zo belangrijk dat je als professional je morele oordeel uit kunt
leggen?
Je moet de overwegingen en keuzes die je maakt, kunnen verantwoorden aan je
collega’s
Toelichting:
Als je je morele intuïtie uitschakelt, maak je bewuste overwegingen die je uit kunt
leggen aan collega's. Dit vergemakkelijkt de samenwerking en is een voorwaarde
voor professioneel handelen. Collega's willen weten hoe je tot een oordeel gekomen
bent, zodat zij de overwegingen en keuzes die je maakte begrijpen.
11. Hoe kan iemand zich ineens bewust worden van zijn intuïtieve morele oordeel wat
jij uitspreekt:
Als een ander iets doet waarmee je het moreel oneens bent
Toelichting:
Je realiseert je dat je een standpunt hebt over menselijk gedrag als een ander hier
tegenin gaat omdat hij het er niet mee eens is. Als een ander je onuitgesproken
mening deelt of neutraal hierin is, blijft het oordeel impliciet en ben je je vaak niet
bewust van je morele oordeel.
12. Wat is een voorbeeld van een intuïtief moreel oordeel?
Belachelijk, dat hij zomaar midden in ons gesprek wegloopt, ik was nog helemaal niet
klaar
Toelichting:
In de uitroep 'Belachelijk!' zit je morele verontwaardiging over dat je verwacht dat
iemand tijdens een gesprek met je blijft communiceren en pas na afloop weggaat, als
het gesprek geëindigd is. Dit is een oordeel over menselijk gedrag, je vindt het niet
goed, een moreel oordeel. Dit oordeel is ontstaan zonder erbij na te denken,
intuïtief. De uitspraak over de jurk is wel intuïtief maar geen moreel oordeel. En de
uitspraak over geld geven is geen intuïtief maar een beredeneerd moreel oordeel.
13. Wat is objectiveren:
Gebeurtenissen buiten jezelf plaatsen en beschrijven
Toelichting:
Objectiveren is dat wat er gebeurt buiten jezelf plaatsen en het vervolgens neutraal
beschrijven. Het gaat dan om objectieve kennis over de buitenwereld die
uitwisselbaar is.
, 14. Waarom is het verstandig om de brillen kennen, beoordelen en beleven af te
wisselen:
Omdat je alle drie de brillen nodig hebt om tot een moreel oordeel te komen.
Toelichting:
Als je alles vanuit één bril bekijkt, verval je steeds in slechts één enkele benadering.
Als je te veel vanuit 'beleven' kijkt, reduceer je morele oordelen algauw tot gevoel. Of
vanuit de bril 'kennen'; dan neem je een moreel oordeel snel aan als een feit. Ten
slotte kan te veel 'beoordelen' juist leiden tot de valkuil om van alles de morele kant
te willen zien.
15. Wat is een voorbeeld van een normatieve uitspraak:
Zo ga je toch niet met je studieboeken om
Toelichting:
Dit is een constatering, een feit.
16. Hoe ontstaat morele verontwaardiging:
Als je je van een moreel oordeel bewust wordt, kan het zijn dat dit gepaard gaat met
morele verontwaardiging
Toelichting:
Morele verontwaardiging ontstaat naar aanleiding van een moreel oordeel. Het
morele oordeel bevat geen gevoelens, maar kan deze na het uitspreken ervan wel
opwekken.
17. Wat is ethiek:
Wetenschap
Toelichting:
Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert. Deze wetenschap tracht de moraal
verder te helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in
afwegingen.
18. Waarom is normen en waarden een misleidende term als het gaat om de moraal
van een familie, bedrijf of cultuur
Normen en waarden zijn universeel, de moraal verschilt per familie, bedrijf of cultuur
Toelichting:
Bij een moraal gaat het om de afweging tussen de verschillende normen en waarden
in specifieke situaties, maar de normen en waarden zijn overal hetzelfde, het is de
moraal die verschilt ten aanzien van de normen en waarden.
