Samenvatting materieel strafrecht
Open Universiteit 2024
RS0702-232714B
Kortere samenvatting ter voorbereiding tentamen.
Bevat:
- Alle arresten die je moet kennen kort beschreven bij elk
onderwerp (in oranje gemarkeerd).
- Belangrijke punten voor het tentamen.
- Tentamen casus situaties arresten per leereenheid.
- Voorbeelden voor het beantwoorden casussen.
- Alle belangrijke begrippen met uitleg.
- Alle belangrijke artikelen per leereenheid
- Alle leerdoelen per leereenheid
1
,Inhoudsopgave
Leereenheid 1: De objectieve zijde van een strafbaar feit................................3
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 1:....................................................................10
Leereenheid 2: de subjectieve zijde van een strafbaar feit.............................11
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 2:....................................................................23
Leereenheid 3: Strafuitsluitingsgronden........................................................25
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 3:....................................................................33
Leereenheid 4: de strafbare poging en voorbereiding....................................34
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 4:....................................................................40
Leereenheid 5: deelneming aan strafbare feiten............................................42
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 5:....................................................................49
Belangrijke punten en hulpmiddelen voor het tentamen.................................50
Leereenheid 1/2/3:........................................................................................................ 50
Leereenheid 4:.............................................................................................................. 55
Leereenheid 5:.............................................................................................................. 57
Wetsartikelen............................................................................................... 58
Leereenheid 1:.............................................................................................................. 58
Leereenheid 2:.............................................................................................................. 58
Leereenheid 3:.............................................................................................................. 59
Leereenheid 4:.............................................................................................................. 59
Leereenheid 5:.............................................................................................................. 59
2
,Leereenheid 1: De objectieve zijde van een
strafbaar feit.
Leerdoelen:
De verschillende causaliteit theorieën;
De geldende causaliteitscriteria;
Wederrechtelijkheid als element en als bestanddeel;
De verschillende verschijningsvormen van wederrechtelijkheid als bestanddeel;
De leer van de facetwederrechtelijkheid;
De invulling van de wederrechtelijkheid in de jurisprudentie;
De invulling die wordt gegeven aan het leerstuk van ‘de locus delicti’ in de
rechtspraak.
Delictsomschrijving bevat altijd: objectieve bestandsdelen en subjectieve.
Causaal verband (tussen delictsgedraging en delictsgevolg): moet worden
vastgesteld bij materiële delicten, concrete gevaarzettingsdelicten en door
gevolg gekwalificeerde delicten.
Arrest Veearts: in deze zaak verdachte; veerarts, aangeklaagd omdat hij een
patiënt onterecht had behandeld, leidde tot dood van het dier. Veearts had
medicijn toegediend dat niet bedoeld was voor het dier.
Vraag: is de veearts strafrechtelijk aansprakelijk voor de dood van een dier
indien hij niet de nodige zorgvuldigheid in acht heeft genomen bij de
behandeling, zelfs als er geen opzet in het spel was?
Weten: arrest onderstreept verantwoordelijkheid van professionals en de
noodzaak om te voldoen aan de zorgnormen die voor hun beroep gelden.
1. Professionele aansprakelijkheid kan ontstaan uit nalatigheid (schuld) i.p.v.
alleen opzet.
2. Professionals dienen zorgvuldigheid in acht te nemen bij uitoefening van
beroep.
3. Gedrag van professional moet worden beoordeeld a.d.h.v. de normen die in
de professionele praktijk gelden
Wederrechtelijkheid: gebruikt om te beoordelen of een handeling inbreuk
maakt op de wet of rechten van anderen = ongeschreven voorwaarde voor
strafrechtelijke aansprakelijkheid.
- Kan worden omschreven als in strijd met het objectieve recht (bepaalde
norm overschreden).
- Normen: maatschappelijk, gebruik en gewoonte, geschreven of
ongeschreven.
Causaliteitstheorieën:
1. Leer van de conditio sine qua non (CSQN): elke gedraging die niet
weggedacht kan worden zonder dat het gevolg wegvalt, wordt als
strafrechtelijk relevante veroorzaker van een gevolg gezien.
Volgens de strafrechtelijke leer van de conditio sine qua non bestaat er een
causaal verband tussen een gedraging en een gevolg van die gedraging, indien
het gevolg zonder die gedraging niet zou hebben plaatsgevonden. Met andere
woorden: de gedraging kan niet worden weggedacht zonder dat het gevolg
wegvalt. Alle door toepassing van deze regel in aanmerking komende
gedragingen worden als gelijkwaardige 'veroorzakers' beschouwd, hoe ver terug
3
, in de tijd je ook gaat. Een andere benaming voor deze theorie is dan ook de
equivalentietheorie. Een bezwaar tegen het gebruik van deze leer voor het
vaststellen van strafrechtelijke causaliteit is dat iedere gebeurtenis een vrijwel
onbeperkt aantal oorzaken heeft, waardoor de leer te weinig onderscheidend is.
2. Causa proxima-theorie: wordt de strafrechtelijke aansprakelijkheid
gezocht in het meest rechtstreekse verband tussen de gedraging en het
gevolg.
Volgens de causa-proximaleer geldt als veroorzaker van het gevolg de meest in
tijd nabijgelegen niet weg te denken gedraging: de causa proxima. Deze leer
beperkt de veelheid van juridisch relevante gedragingen van de conditio-sine-
qua-nontheorie tot een enkele, namelijk de laatste aan het intreden van het
gevolg voorafgegane gedraging.
3. Voorzienbaarheidsleer (adequatietheorie): staat de voorzienbaarheid
voor de verdacht van de kans op een bepaald gevolg centraal. Typisch
gevolg.
4. Leer van de redelijke toerekening: wordt beoordeeld of een gevolg
redelijkerwijs aan de gedraging van de verdachte kan worden toegerekend.
Voor de vaststelling van een strafrechtelijk causaal verband volgens deze leer
beslissend geacht of het intreden van een bepaalde gebeurtenis redelijkerwijs
aan de gedraging van de dader kan worden toegerekend. Gezien de open
formulering van dit redelijkheidscriterium dient zich echter onmiddellijk de vraag
aan wanneer toerekening redelijk is te achten. Wel kan uit de bewoordingen van
de Hoge Raad worden gedestilleerd dat het ingetreden delictgevolg binnen het
(eventueel achteraf te construeren) perspectief van die gedraging moet liggen.
En daarmee wordt duidelijk dat de andere, vroegere strafrechtelijke
causaliteitstheorieën - zoals bijvoorbeeld die van de adequatie - in de rechtspraak
worden gebruikt om het criterium van de redelijke toerekening nader in te
kleuren.
Welke criterium is het meest relevant voor vaststelling van een causaal verband
binnen de adequatietheorie?
Volgens de adequatietheorie kan de dader alleen voor die gevolgen van zijn
gedrag strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld, waarvan het intreden
voorzienbaar was. Uit jurisprudentie volgt dat bij toepassing van de
voorzienbaarheidsleer geobjectiveerd en geabstraheerd moet worden, hetgeen
inhoudt dat beoordeeld moet worden of voor een gemiddeld mens het gevolg in
kwestie in het algemeen te voorzien is.
Heersende causaliteitsleer: is het redelijk om een gevolg aan een verdachte
toe te rekenen?
Bestaat er een CSQN-verband?
1. Was de gedraging een noodzakelijke factor in de keten van
gebeurtenissen? > is niet altijd met zekerheid vast te stellen. Denk aan
alternatieve causaliteit (Groninger HIV-arrest).
2. Dan is de vraag: is desondanks redelijke toerekening mogelijk?
Arrest Groninger HIV: een man werd vervolgd voor het opzettelijk infecteren
van anderen met HIV-virus. Hij had HIV-status verzwegen en had onveilige seks
gehad.
Vraag: Is iemand strafrechtelijk aansprakelijk voor het opzettelijk infecteren van
anderen met het HIV-virus als hij zijn status verzwijgt en onveilige seksuele
4
Open Universiteit 2024
RS0702-232714B
Kortere samenvatting ter voorbereiding tentamen.
Bevat:
- Alle arresten die je moet kennen kort beschreven bij elk
onderwerp (in oranje gemarkeerd).
- Belangrijke punten voor het tentamen.
- Tentamen casus situaties arresten per leereenheid.
- Voorbeelden voor het beantwoorden casussen.
- Alle belangrijke begrippen met uitleg.
- Alle belangrijke artikelen per leereenheid
- Alle leerdoelen per leereenheid
1
,Inhoudsopgave
Leereenheid 1: De objectieve zijde van een strafbaar feit................................3
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 1:....................................................................10
Leereenheid 2: de subjectieve zijde van een strafbaar feit.............................11
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 2:....................................................................23
Leereenheid 3: Strafuitsluitingsgronden........................................................25
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 3:....................................................................33
Leereenheid 4: de strafbare poging en voorbereiding....................................34
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 4:....................................................................40
Leereenheid 5: deelneming aan strafbare feiten............................................42
Casus situaties ARRESTEN leereenheid 5:....................................................................49
Belangrijke punten en hulpmiddelen voor het tentamen.................................50
Leereenheid 1/2/3:........................................................................................................ 50
Leereenheid 4:.............................................................................................................. 55
Leereenheid 5:.............................................................................................................. 57
Wetsartikelen............................................................................................... 58
Leereenheid 1:.............................................................................................................. 58
Leereenheid 2:.............................................................................................................. 58
Leereenheid 3:.............................................................................................................. 59
Leereenheid 4:.............................................................................................................. 59
Leereenheid 5:.............................................................................................................. 59
2
,Leereenheid 1: De objectieve zijde van een
strafbaar feit.
Leerdoelen:
De verschillende causaliteit theorieën;
De geldende causaliteitscriteria;
Wederrechtelijkheid als element en als bestanddeel;
De verschillende verschijningsvormen van wederrechtelijkheid als bestanddeel;
De leer van de facetwederrechtelijkheid;
De invulling van de wederrechtelijkheid in de jurisprudentie;
De invulling die wordt gegeven aan het leerstuk van ‘de locus delicti’ in de
rechtspraak.
Delictsomschrijving bevat altijd: objectieve bestandsdelen en subjectieve.
Causaal verband (tussen delictsgedraging en delictsgevolg): moet worden
vastgesteld bij materiële delicten, concrete gevaarzettingsdelicten en door
gevolg gekwalificeerde delicten.
Arrest Veearts: in deze zaak verdachte; veerarts, aangeklaagd omdat hij een
patiënt onterecht had behandeld, leidde tot dood van het dier. Veearts had
medicijn toegediend dat niet bedoeld was voor het dier.
Vraag: is de veearts strafrechtelijk aansprakelijk voor de dood van een dier
indien hij niet de nodige zorgvuldigheid in acht heeft genomen bij de
behandeling, zelfs als er geen opzet in het spel was?
Weten: arrest onderstreept verantwoordelijkheid van professionals en de
noodzaak om te voldoen aan de zorgnormen die voor hun beroep gelden.
1. Professionele aansprakelijkheid kan ontstaan uit nalatigheid (schuld) i.p.v.
alleen opzet.
2. Professionals dienen zorgvuldigheid in acht te nemen bij uitoefening van
beroep.
3. Gedrag van professional moet worden beoordeeld a.d.h.v. de normen die in
de professionele praktijk gelden
Wederrechtelijkheid: gebruikt om te beoordelen of een handeling inbreuk
maakt op de wet of rechten van anderen = ongeschreven voorwaarde voor
strafrechtelijke aansprakelijkheid.
- Kan worden omschreven als in strijd met het objectieve recht (bepaalde
norm overschreden).
- Normen: maatschappelijk, gebruik en gewoonte, geschreven of
ongeschreven.
Causaliteitstheorieën:
1. Leer van de conditio sine qua non (CSQN): elke gedraging die niet
weggedacht kan worden zonder dat het gevolg wegvalt, wordt als
strafrechtelijk relevante veroorzaker van een gevolg gezien.
Volgens de strafrechtelijke leer van de conditio sine qua non bestaat er een
causaal verband tussen een gedraging en een gevolg van die gedraging, indien
het gevolg zonder die gedraging niet zou hebben plaatsgevonden. Met andere
woorden: de gedraging kan niet worden weggedacht zonder dat het gevolg
wegvalt. Alle door toepassing van deze regel in aanmerking komende
gedragingen worden als gelijkwaardige 'veroorzakers' beschouwd, hoe ver terug
3
, in de tijd je ook gaat. Een andere benaming voor deze theorie is dan ook de
equivalentietheorie. Een bezwaar tegen het gebruik van deze leer voor het
vaststellen van strafrechtelijke causaliteit is dat iedere gebeurtenis een vrijwel
onbeperkt aantal oorzaken heeft, waardoor de leer te weinig onderscheidend is.
2. Causa proxima-theorie: wordt de strafrechtelijke aansprakelijkheid
gezocht in het meest rechtstreekse verband tussen de gedraging en het
gevolg.
Volgens de causa-proximaleer geldt als veroorzaker van het gevolg de meest in
tijd nabijgelegen niet weg te denken gedraging: de causa proxima. Deze leer
beperkt de veelheid van juridisch relevante gedragingen van de conditio-sine-
qua-nontheorie tot een enkele, namelijk de laatste aan het intreden van het
gevolg voorafgegane gedraging.
3. Voorzienbaarheidsleer (adequatietheorie): staat de voorzienbaarheid
voor de verdacht van de kans op een bepaald gevolg centraal. Typisch
gevolg.
4. Leer van de redelijke toerekening: wordt beoordeeld of een gevolg
redelijkerwijs aan de gedraging van de verdachte kan worden toegerekend.
Voor de vaststelling van een strafrechtelijk causaal verband volgens deze leer
beslissend geacht of het intreden van een bepaalde gebeurtenis redelijkerwijs
aan de gedraging van de dader kan worden toegerekend. Gezien de open
formulering van dit redelijkheidscriterium dient zich echter onmiddellijk de vraag
aan wanneer toerekening redelijk is te achten. Wel kan uit de bewoordingen van
de Hoge Raad worden gedestilleerd dat het ingetreden delictgevolg binnen het
(eventueel achteraf te construeren) perspectief van die gedraging moet liggen.
En daarmee wordt duidelijk dat de andere, vroegere strafrechtelijke
causaliteitstheorieën - zoals bijvoorbeeld die van de adequatie - in de rechtspraak
worden gebruikt om het criterium van de redelijke toerekening nader in te
kleuren.
Welke criterium is het meest relevant voor vaststelling van een causaal verband
binnen de adequatietheorie?
Volgens de adequatietheorie kan de dader alleen voor die gevolgen van zijn
gedrag strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld, waarvan het intreden
voorzienbaar was. Uit jurisprudentie volgt dat bij toepassing van de
voorzienbaarheidsleer geobjectiveerd en geabstraheerd moet worden, hetgeen
inhoudt dat beoordeeld moet worden of voor een gemiddeld mens het gevolg in
kwestie in het algemeen te voorzien is.
Heersende causaliteitsleer: is het redelijk om een gevolg aan een verdachte
toe te rekenen?
Bestaat er een CSQN-verband?
1. Was de gedraging een noodzakelijke factor in de keten van
gebeurtenissen? > is niet altijd met zekerheid vast te stellen. Denk aan
alternatieve causaliteit (Groninger HIV-arrest).
2. Dan is de vraag: is desondanks redelijke toerekening mogelijk?
Arrest Groninger HIV: een man werd vervolgd voor het opzettelijk infecteren
van anderen met HIV-virus. Hij had HIV-status verzwegen en had onveilige seks
gehad.
Vraag: Is iemand strafrechtelijk aansprakelijk voor het opzettelijk infecteren van
anderen met het HIV-virus als hij zijn status verzwijgt en onveilige seksuele
4
