Beginselen Recht
Hoofdstuk 8
8.1 De obligatoire overeenkomst
De belangrijkste categorie overeenkomsten worden gevormd door de
obligatoire of verbintenisscheppende overeenkomst overeenkomst
waarbij partijen een of meer verbintenissen doen ontstaan. De inhoud van een
verbintenis is een prestatie die kan bestaan in een doen of nalaten. Overigens
wordt de term verbintenis door de wetgever in twee betekenissen gebruikt de
gehele rechtsbetrekking of alleen de verplichting.
Voorbeeld obligatoire overeenkomst de arbeidsovereenkomst daarbij
gaat de wetgever jegens de werknemer de verplichting aan loon te betalen, de
werknemer gaat jegens de werkgever de verplichting aan arbeid te verrichten.
Obligatoire overeenkomsten kunnen op de volgende drie manieren worden
onderscheiden:
- Wederkerige en eenzijdige overeenkomsten
Een overeenkomst is wederkerig, indien elk van beide partijen een
verbintenis op zich neemt ter verkrijging van de prestatie waartoe de
wederpartij zich daartegenover jegens haar verbindt
koopovereenkomst, huurovereenkomst, arbeidsovereenkomst en
ruilovereenkomst
Een eenzijdige overeenkomst daarentegen roept slechts één
verbintenis, één verplichting in het leven schenkingsovereenkomst
geen eenzijdige rechtshandeling, maar een meerzijdige rechtshandeling
toestemming van de begiftigde is eveneens vereist. De schenking is dus
pas rechtsgeldig tot stand gekomen als het aanbod door de wederpartij is
aanvaard
Het onderscheid tussen wederkerige en eenzijdige overeenkomsten is
van belang, omdat alleen bij wederkerige overeenkomsten de crediteur
een opschortingsrecht en een recht op ontbinding van de overeenkomst
heeft voor het geval de wederpartij haar verplichtingen niet nakomt.
- Benoemde en onbenoemde overeenkomsten
Benoemde overeenkomsten zijn de obligatoire overeenkomsten die in
de wet nader zijn geregeld voorbeelden: koop, aanneming van werk,
pacht, schenking en ruil
Onbenoemde overeenkomsten zijn niet nader in de wet geregeld, ze
zijn niet ‘door de wet benoemd’. Op de onbenoemde overeenkomsten zijn
alleen de algemene bepalingen inzake overeenkomsten in boek 6 BW van
toepassing voorbeelden: pensioenovereenkomst en leaseovereenkomst
- Consensuele en formele overeenkomsten
Voor de rechtsgeldige totstandkoming van een overeenkomst is het
meestal voldoende dat partijen het over de overeenkomst eens zijn. Er is
dan sprake van een wilsovereenstemming oftewel consensus het
gegeven woord is voldoende voor hun totstandkoming.
Bij formele overeenkomsten geldt daar voor hun totstandkoming
wilsovereenkomst alleen niet voldoende is, zij komen pas rechtsgeldig tot
stand als ook nog aan een bepaald vormvereiste is voldaan. Vaak is dat
een schriftelijk, door partijen ondertekend stuk een zogeheten akte
kopen van een woonhuis of huurkoop
, 8.2 De totstandkoming van overeenkomsten
Volgens art. 6:217 lid 1 BW komt een overeenkomst tussen partijen tot stand
door een aanbod van de ene partij en de aanvaarding daarvan door de
wederpartij wilsovereenstemming. Aanbod en aanvaarding zijn allebei
rechtshandelingen, want partijen beogen daarmee ieder een rechtsgevolg: het
tot stand brengen van de overeenkomt met haar juridische gevolgen. Aanbod en
aanvaarding moeten aan anderen kenbaar worden gemaakt een
rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil, die zich door een
verklaring heeft geopenbaard.
Vier problemen die bij de totstandkoming van een overeenkomst een rol
kunnen spelen:
- Het aanbod
Degene die een aanbod doet tot het aangaan van een overeenkomst,
maakt zijn wil daartoe aan anderen kenbaar. Soms echter doet iemand
eigenlijk niet meer dan een uitnodiging om in onderhandeling te treden,
dan blijft het vooralsnog in het midden of het tot aanbod zal komen.
Een aanbod kan worden herroepen art. 6:219 lid 1 BW
- Wil en verklaring, schijn en vertrouwen
Het komt nogal eens voor dat de wil van de aanbieder niet overeenkomt
met zijn verklaring de aanbieder deelt in zijn aanbod aan de wederpartij
iets mee, terwijl hij eigenlijk iets anders wilde. De wetgever heeft in art.
3:35 BW gekozen voor bescherming van degene die op de door zijn
wederpartij gewekte schijn afging. Wie dus in gerechtvaardigd vertrouwen
is afgegaan op de verklaring van een ander, wordt onder een aantal
voorwaarden wettelijk beschermd, als blijkt dat die ander wil en verklaring
niet met elkaar overeenstemden vertrouwensleer een voorwaarde
is dat de verkrijger onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze de
verklaring in die zin heeft mogen opvatten.
Een bijzonder geval waarin wil en verklaring niet met elkaar
overeenstemmen, doet zich voor als iemand een wilsverklaring heeft
afgelegd onder invloed van een geestelijke stoornis. Ook hier wordt
degene beschermd die in gerechtvaardigd vertrouwen afging op de
‘ontspoorde’ verklaring van zijn wederpartij.
- De wilsgebreken
Bij de wilsgebreken stemmen wil en verklaring wel met elkaar overeen,
maar met de wil zelf is iets aan de hand de wil is gebrekkig tot stand
gekomen.
Het belangrijkste gevolg van het feit dat een rechtshandeling onder
invloed van een wilsgebrek is verricht, is dat de rechtshandeling daardoor
vernietigbaar is geworden. Vier wilsgebreken bedreiging, bedrog
en misbruik van omstandigheden zijn geregeld in boek 3 BW (art. 3:44
BW) en dwaling kan alleen bij overeenkomsten voordoen en is daarom
geregeld in boek 6 BW
- De grenzen van de overeenkomst
Art. 3:40 BW bedreigt met nietigheid elke rechtshandeling die in strijd is
met een wettelijk voorschrift, met de goede zeden of met de openbare
orde.
De overeenkomst is in strijd met een wettelijk voorschrift
Een overeenkomst is nietig als die in strijd is met een dwingende
wetsbepaling. Het levert niet altijd nietigheid op als een bepaling niet
Hoofdstuk 8
8.1 De obligatoire overeenkomst
De belangrijkste categorie overeenkomsten worden gevormd door de
obligatoire of verbintenisscheppende overeenkomst overeenkomst
waarbij partijen een of meer verbintenissen doen ontstaan. De inhoud van een
verbintenis is een prestatie die kan bestaan in een doen of nalaten. Overigens
wordt de term verbintenis door de wetgever in twee betekenissen gebruikt de
gehele rechtsbetrekking of alleen de verplichting.
Voorbeeld obligatoire overeenkomst de arbeidsovereenkomst daarbij
gaat de wetgever jegens de werknemer de verplichting aan loon te betalen, de
werknemer gaat jegens de werkgever de verplichting aan arbeid te verrichten.
Obligatoire overeenkomsten kunnen op de volgende drie manieren worden
onderscheiden:
- Wederkerige en eenzijdige overeenkomsten
Een overeenkomst is wederkerig, indien elk van beide partijen een
verbintenis op zich neemt ter verkrijging van de prestatie waartoe de
wederpartij zich daartegenover jegens haar verbindt
koopovereenkomst, huurovereenkomst, arbeidsovereenkomst en
ruilovereenkomst
Een eenzijdige overeenkomst daarentegen roept slechts één
verbintenis, één verplichting in het leven schenkingsovereenkomst
geen eenzijdige rechtshandeling, maar een meerzijdige rechtshandeling
toestemming van de begiftigde is eveneens vereist. De schenking is dus
pas rechtsgeldig tot stand gekomen als het aanbod door de wederpartij is
aanvaard
Het onderscheid tussen wederkerige en eenzijdige overeenkomsten is
van belang, omdat alleen bij wederkerige overeenkomsten de crediteur
een opschortingsrecht en een recht op ontbinding van de overeenkomst
heeft voor het geval de wederpartij haar verplichtingen niet nakomt.
- Benoemde en onbenoemde overeenkomsten
Benoemde overeenkomsten zijn de obligatoire overeenkomsten die in
de wet nader zijn geregeld voorbeelden: koop, aanneming van werk,
pacht, schenking en ruil
Onbenoemde overeenkomsten zijn niet nader in de wet geregeld, ze
zijn niet ‘door de wet benoemd’. Op de onbenoemde overeenkomsten zijn
alleen de algemene bepalingen inzake overeenkomsten in boek 6 BW van
toepassing voorbeelden: pensioenovereenkomst en leaseovereenkomst
- Consensuele en formele overeenkomsten
Voor de rechtsgeldige totstandkoming van een overeenkomst is het
meestal voldoende dat partijen het over de overeenkomst eens zijn. Er is
dan sprake van een wilsovereenstemming oftewel consensus het
gegeven woord is voldoende voor hun totstandkoming.
Bij formele overeenkomsten geldt daar voor hun totstandkoming
wilsovereenkomst alleen niet voldoende is, zij komen pas rechtsgeldig tot
stand als ook nog aan een bepaald vormvereiste is voldaan. Vaak is dat
een schriftelijk, door partijen ondertekend stuk een zogeheten akte
kopen van een woonhuis of huurkoop
, 8.2 De totstandkoming van overeenkomsten
Volgens art. 6:217 lid 1 BW komt een overeenkomst tussen partijen tot stand
door een aanbod van de ene partij en de aanvaarding daarvan door de
wederpartij wilsovereenstemming. Aanbod en aanvaarding zijn allebei
rechtshandelingen, want partijen beogen daarmee ieder een rechtsgevolg: het
tot stand brengen van de overeenkomt met haar juridische gevolgen. Aanbod en
aanvaarding moeten aan anderen kenbaar worden gemaakt een
rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil, die zich door een
verklaring heeft geopenbaard.
Vier problemen die bij de totstandkoming van een overeenkomst een rol
kunnen spelen:
- Het aanbod
Degene die een aanbod doet tot het aangaan van een overeenkomst,
maakt zijn wil daartoe aan anderen kenbaar. Soms echter doet iemand
eigenlijk niet meer dan een uitnodiging om in onderhandeling te treden,
dan blijft het vooralsnog in het midden of het tot aanbod zal komen.
Een aanbod kan worden herroepen art. 6:219 lid 1 BW
- Wil en verklaring, schijn en vertrouwen
Het komt nogal eens voor dat de wil van de aanbieder niet overeenkomt
met zijn verklaring de aanbieder deelt in zijn aanbod aan de wederpartij
iets mee, terwijl hij eigenlijk iets anders wilde. De wetgever heeft in art.
3:35 BW gekozen voor bescherming van degene die op de door zijn
wederpartij gewekte schijn afging. Wie dus in gerechtvaardigd vertrouwen
is afgegaan op de verklaring van een ander, wordt onder een aantal
voorwaarden wettelijk beschermd, als blijkt dat die ander wil en verklaring
niet met elkaar overeenstemden vertrouwensleer een voorwaarde
is dat de verkrijger onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze de
verklaring in die zin heeft mogen opvatten.
Een bijzonder geval waarin wil en verklaring niet met elkaar
overeenstemmen, doet zich voor als iemand een wilsverklaring heeft
afgelegd onder invloed van een geestelijke stoornis. Ook hier wordt
degene beschermd die in gerechtvaardigd vertrouwen afging op de
‘ontspoorde’ verklaring van zijn wederpartij.
- De wilsgebreken
Bij de wilsgebreken stemmen wil en verklaring wel met elkaar overeen,
maar met de wil zelf is iets aan de hand de wil is gebrekkig tot stand
gekomen.
Het belangrijkste gevolg van het feit dat een rechtshandeling onder
invloed van een wilsgebrek is verricht, is dat de rechtshandeling daardoor
vernietigbaar is geworden. Vier wilsgebreken bedreiging, bedrog
en misbruik van omstandigheden zijn geregeld in boek 3 BW (art. 3:44
BW) en dwaling kan alleen bij overeenkomsten voordoen en is daarom
geregeld in boek 6 BW
- De grenzen van de overeenkomst
Art. 3:40 BW bedreigt met nietigheid elke rechtshandeling die in strijd is
met een wettelijk voorschrift, met de goede zeden of met de openbare
orde.
De overeenkomst is in strijd met een wettelijk voorschrift
Een overeenkomst is nietig als die in strijd is met een dwingende
wetsbepaling. Het levert niet altijd nietigheid op als een bepaling niet
