Hoofdstuk 2 de Grieks-Romeinse wereld
In Griekenland zijn veel gebieden van elkaar gescheiden door bergen en zee waardoor aparte staatjes
ontstonden, oftewel een polis. Het middelpunt van een polis was een versterkte heuvel, oftewel
acropolis. Als de stad werd aangevallen vluchtten ze naar de acropolis. Op de acropolis was vaak ook
een tempel gebouwd waarin de belangrijkste god of godin werd vereerd. Ook was er een plein,
oftewel agora waar burgers elkaar ontmoeten, handeldreven en het bestuur bespraken. Rondom de
acropolis en agora ontstonden steden waar bijv. ambachtslieden, kooplieden, soldaten, geleerden,
bestuurders en boeren woonden. In de stadstaten ontstonden verschillende soorten bestuur:
- Autocratie: bestuur door alleenheersers
- Oligarchie: bestuursvormen waaraan alleen de aanzienlijkste burgers deelnamen
- Democratie: bestuursvormen waaraan alle burgers deelnamen
Eerst had de adel in de polis de macht. Hun rijkdom was gebaseerd op grondbezit. Een raad van
edelen nam alle belangrijke beslissingen. Vaak was er ook een vergadering van alle mannen, oftewel
de volksvergadering. Deze stond onder invloed van de adel en besloot wat de adel wilde. De
bevolking groeide maar er was te weinig grond. Daarom besloot men tot kolonisatie. Rondom het
Middellandse - Zeegebied stichtten ze nederzettingen, oftewel kolonie. De kolonies bleven goede
contacten met de moederstad houden, waardoor het aantal handelaren steeg en de nieuwe
bevolkingsgroep was. Veel handelaren werden even rijk of rijker dan de edelen. Zij wilden ook deel
hebben aan de macht. Op voorstel van de edelman Kleisthenes werd in 509 v.Chr. directe
democratie ingevoerd. Alle belangrijke beslissingen werden door de volksvergadering genomen. In
de volksvergadering hadden burgers het recht voorstellen goed of af te keuren en tegenvoorstellen
in te dienen. Alle mannen vanaf 18 jaar hadden stemrecht. De vergadering werd voorbereid door een
Raad van Vijfhonderd. Die Raad werden voor één jaar door loting aangewezen uit een grotere groep
die door de volksvergadering was gekozen. Het dagelijks bestuur van Athene was in handen van
wisselende groep van vijftig leden van de Raad van Vijfhonderd. De volksvergadering koos tien
leiders van leger en vloot. Vrouwen, slaven en buitenlanders hadden geen stemrecht. Doordat
handel en nijverheid toenamen werden er meer slaven ingevoerd.
Ook in Sparta ontstond overbevolking, maar zij ging ipv kolonies stichten het land van hun buren, de
Messeniërs veroveren. Zij werden gedwongen voedsel te leveren waardoor ze soms zelf in nood
kwamen en opstanden ontstonden die steeds werden verloren. De Spartanen hadden een sterk leger
waarmee zij slaven, Messeniërs en andere inwoners in Sparta in bedwang konden houden.
Spartaanse mannen hoefden niet als boer te werken. Op zevenjarige leeftijd werden jongen uit het
gezin gehaald en in een soort kazerne geplaats waar ze tot hun twintigste een militaire opleiding
kregen. Ze leerden met wapens om gaan maar ook dat er niets belangrijkers was dan de Spartaanse
staat. Een Spartaan moest zijn leven over hebben voor Sparta, want als je niet tot de dood doorvocht
werd je voor lafaard uitgescholden. Voor kunst en wetenschap hadden ze minder belangstelling zoals
bij de Atheners. In de volksvergadering konden ze door te roepen voorstellen aannemen of
verwerpen, maar ze mochten niet voorstellen wijzigen. Alleen de raad van edelen mocht voorstellen
doen. Het dagelijks bestuur was in handen van vijf ephoren (opzichters) die jaarlijks door de
volksvergadering werden gekozen. Zij waren voorzitters van de raad van edelen, de volksvergadering
en bepaalden de buitenlandse politiek. Het leger werd aangevoerd door twee (erfelijke) koningen. De
meeste Spartanen hadden geen burgerrechten want zij waren afstammeling van de oorspronkelijke
bevolking.
In het Perzische Rijk was geen democratie maar één man, de koning had alle macht. Griekse
kolonisten hadden zich in het westen van Klein-Azië gevestigd. Ze wilden zich onafhankelijk maken
van de Perzische koning Darius. In 500 v.Chr. kwamen ze in opstand wat de aanleiding van de
Perzische Oorlogen was. Darius wilde als straf Griekenland veroveren. De Griekse staatjes waren op
de hoogde van het plan maar slaagden niet tot een samenwerking. Ze waren bang dat iemand de
, staten zou overheersen. In 490 v.Chr. vielen de Perzen via zee Griekenland binnen. Athene en Sparta
besloten toen om samen te werken, maar bij de veldslag bij Marathon kwamen de Spartanen pas
opdagen, nadat de Atheners de Perzen al hadden overwonnen. In 480 v.Chr. vielen de Perzen onder
koning Xerxes opnieuw Griekenland binnen via land en zee. De Spartanen kregen de leiding op land
en de Atheners op zee. Bij Thermopylae vond een veldslag plaats. Daarna veroverde het Perzische
leger heel Griekenland behalve de Peloponnesos. De Griekse vloot versloeg de Perzische vloot bij het
eiland Salamis. In 479 werd bij Plataeae het Perzische landleger verslagen.
Uit angst voor een nieuwe Perzische aanval besloten de Griekse staten om samen te werken. Het
kwam uit tot twee bondgenootschappen onder leiding van Athene en Sparta die beide de machtigste
wilde worden. In 431 v.Chr. begon de Peloponnesische Oorlog. De Spartanen en hun bondgenoten
wonnen maar de Atheense democratie bleef bestaan tot het eind van de 4 de eeuw.
In plaats van mythologische verklaringen zochten natuurfilosofen filosofische verklaringen voor
natuurverschijnselen. De belangrijkste theorieën over het heelal waren die van de filosoof Aristoteles
en de wiskundige en astronoom Ptolemaeus. De meeste Grieken verklaarden het ontstaan van de
mens mythologisch. De mens was afhankelijk van gunsten en goden. Gemeenschap was belangrijk
maar het individu niet. Na de dood leefde de mens door als schim in de onderwereld. Iedere polis
had een bescherming van een god. De goden waren onsterfelijk en leefden op de Olympus. Vanaf de
6de eeuw v.Chr. geloofden men niet meer dat de goden alles bepaalden. Ze zagen de nu mens als
zelfstandig wezen. Zelfstandig vragen stellen en te antwoorden. Hiermee legden de Grieken de basis
voor het mens- en wereldbeeld in de westerse wereld. Wetenschap is het systematisch geordend
geheel van het weten en van de regels waarmee verdere kennis verkregen kan worden. De manier
van denken en onderzoeken van de Grieken werd een voorbeeld voor de mensen uit latere tijd.
Geboorte van de geneeskunde
de arts Hippocrates zocht de verklaring van ziek zijn in de natuur. Hij schreef op hoe ziekte bij iemand
verliep. Zo probeerde hij erachter te komen hoe ziekte ontstond en hoe te genezen is.
Geboorte van de geschiedenis
de geschiedschrijver Herodotus reisde veel en schreef de verhalen op die hij vaker te horen kreeg. Hij
gaf er z’n mening over. De geschiedschrijver Thucydides probeerde ook gebeurtenissen te verklaren.
Geboorte van de filosofie
filosofen zoeken antwoorden op vragen die met het verstand kunnen worden beredeneerd. De
filosoof Socrates probeerde vragend erachter te komen hoe de wereld in elkaar zat en wat het beste
was. Mensen deden slechte dingen omdat ze niet goed nadachten. Belangrijke filosofische vragen
werden in het theater gesteld.
Onderwijs
veel mensen konden lezen en schrijven in Griekenland. Ze vonden dat iedereen goed moest worden
opgeleid. Een Griek moest niet alleen handel kunnen drijven maar ook kunnen deelnemen aan
democratie.
Sport
de Grieken hielden allerlei sportwedstrijden zoals de Olympische Spelen ter ere van Zeus.
Politiek
de Grieken vonden dat alle burgers deel moesten nemen aan het bestuur. Bijvoorbeeld aan de
bijeenkomsten van de volksvergadering.
Griekse beeldbouwkunsten moesten aan verhouding voldoen. Anders was het geen kunst. Tempels
en theaters waren de belangrijkste bouwwerken van de Grieken. De tempels waren namelijk de
huizen voor de goden. Bij het altaar in de tempel brachten de Grieken offers aan de goden. Het
belangrijkste kenmerk van de tempel waren de zuilen. De zuilen moesten ook aan verhoudingen
voldoen.
In Griekenland zijn veel gebieden van elkaar gescheiden door bergen en zee waardoor aparte staatjes
ontstonden, oftewel een polis. Het middelpunt van een polis was een versterkte heuvel, oftewel
acropolis. Als de stad werd aangevallen vluchtten ze naar de acropolis. Op de acropolis was vaak ook
een tempel gebouwd waarin de belangrijkste god of godin werd vereerd. Ook was er een plein,
oftewel agora waar burgers elkaar ontmoeten, handeldreven en het bestuur bespraken. Rondom de
acropolis en agora ontstonden steden waar bijv. ambachtslieden, kooplieden, soldaten, geleerden,
bestuurders en boeren woonden. In de stadstaten ontstonden verschillende soorten bestuur:
- Autocratie: bestuur door alleenheersers
- Oligarchie: bestuursvormen waaraan alleen de aanzienlijkste burgers deelnamen
- Democratie: bestuursvormen waaraan alle burgers deelnamen
Eerst had de adel in de polis de macht. Hun rijkdom was gebaseerd op grondbezit. Een raad van
edelen nam alle belangrijke beslissingen. Vaak was er ook een vergadering van alle mannen, oftewel
de volksvergadering. Deze stond onder invloed van de adel en besloot wat de adel wilde. De
bevolking groeide maar er was te weinig grond. Daarom besloot men tot kolonisatie. Rondom het
Middellandse - Zeegebied stichtten ze nederzettingen, oftewel kolonie. De kolonies bleven goede
contacten met de moederstad houden, waardoor het aantal handelaren steeg en de nieuwe
bevolkingsgroep was. Veel handelaren werden even rijk of rijker dan de edelen. Zij wilden ook deel
hebben aan de macht. Op voorstel van de edelman Kleisthenes werd in 509 v.Chr. directe
democratie ingevoerd. Alle belangrijke beslissingen werden door de volksvergadering genomen. In
de volksvergadering hadden burgers het recht voorstellen goed of af te keuren en tegenvoorstellen
in te dienen. Alle mannen vanaf 18 jaar hadden stemrecht. De vergadering werd voorbereid door een
Raad van Vijfhonderd. Die Raad werden voor één jaar door loting aangewezen uit een grotere groep
die door de volksvergadering was gekozen. Het dagelijks bestuur van Athene was in handen van
wisselende groep van vijftig leden van de Raad van Vijfhonderd. De volksvergadering koos tien
leiders van leger en vloot. Vrouwen, slaven en buitenlanders hadden geen stemrecht. Doordat
handel en nijverheid toenamen werden er meer slaven ingevoerd.
Ook in Sparta ontstond overbevolking, maar zij ging ipv kolonies stichten het land van hun buren, de
Messeniërs veroveren. Zij werden gedwongen voedsel te leveren waardoor ze soms zelf in nood
kwamen en opstanden ontstonden die steeds werden verloren. De Spartanen hadden een sterk leger
waarmee zij slaven, Messeniërs en andere inwoners in Sparta in bedwang konden houden.
Spartaanse mannen hoefden niet als boer te werken. Op zevenjarige leeftijd werden jongen uit het
gezin gehaald en in een soort kazerne geplaats waar ze tot hun twintigste een militaire opleiding
kregen. Ze leerden met wapens om gaan maar ook dat er niets belangrijkers was dan de Spartaanse
staat. Een Spartaan moest zijn leven over hebben voor Sparta, want als je niet tot de dood doorvocht
werd je voor lafaard uitgescholden. Voor kunst en wetenschap hadden ze minder belangstelling zoals
bij de Atheners. In de volksvergadering konden ze door te roepen voorstellen aannemen of
verwerpen, maar ze mochten niet voorstellen wijzigen. Alleen de raad van edelen mocht voorstellen
doen. Het dagelijks bestuur was in handen van vijf ephoren (opzichters) die jaarlijks door de
volksvergadering werden gekozen. Zij waren voorzitters van de raad van edelen, de volksvergadering
en bepaalden de buitenlandse politiek. Het leger werd aangevoerd door twee (erfelijke) koningen. De
meeste Spartanen hadden geen burgerrechten want zij waren afstammeling van de oorspronkelijke
bevolking.
In het Perzische Rijk was geen democratie maar één man, de koning had alle macht. Griekse
kolonisten hadden zich in het westen van Klein-Azië gevestigd. Ze wilden zich onafhankelijk maken
van de Perzische koning Darius. In 500 v.Chr. kwamen ze in opstand wat de aanleiding van de
Perzische Oorlogen was. Darius wilde als straf Griekenland veroveren. De Griekse staatjes waren op
de hoogde van het plan maar slaagden niet tot een samenwerking. Ze waren bang dat iemand de
, staten zou overheersen. In 490 v.Chr. vielen de Perzen via zee Griekenland binnen. Athene en Sparta
besloten toen om samen te werken, maar bij de veldslag bij Marathon kwamen de Spartanen pas
opdagen, nadat de Atheners de Perzen al hadden overwonnen. In 480 v.Chr. vielen de Perzen onder
koning Xerxes opnieuw Griekenland binnen via land en zee. De Spartanen kregen de leiding op land
en de Atheners op zee. Bij Thermopylae vond een veldslag plaats. Daarna veroverde het Perzische
leger heel Griekenland behalve de Peloponnesos. De Griekse vloot versloeg de Perzische vloot bij het
eiland Salamis. In 479 werd bij Plataeae het Perzische landleger verslagen.
Uit angst voor een nieuwe Perzische aanval besloten de Griekse staten om samen te werken. Het
kwam uit tot twee bondgenootschappen onder leiding van Athene en Sparta die beide de machtigste
wilde worden. In 431 v.Chr. begon de Peloponnesische Oorlog. De Spartanen en hun bondgenoten
wonnen maar de Atheense democratie bleef bestaan tot het eind van de 4 de eeuw.
In plaats van mythologische verklaringen zochten natuurfilosofen filosofische verklaringen voor
natuurverschijnselen. De belangrijkste theorieën over het heelal waren die van de filosoof Aristoteles
en de wiskundige en astronoom Ptolemaeus. De meeste Grieken verklaarden het ontstaan van de
mens mythologisch. De mens was afhankelijk van gunsten en goden. Gemeenschap was belangrijk
maar het individu niet. Na de dood leefde de mens door als schim in de onderwereld. Iedere polis
had een bescherming van een god. De goden waren onsterfelijk en leefden op de Olympus. Vanaf de
6de eeuw v.Chr. geloofden men niet meer dat de goden alles bepaalden. Ze zagen de nu mens als
zelfstandig wezen. Zelfstandig vragen stellen en te antwoorden. Hiermee legden de Grieken de basis
voor het mens- en wereldbeeld in de westerse wereld. Wetenschap is het systematisch geordend
geheel van het weten en van de regels waarmee verdere kennis verkregen kan worden. De manier
van denken en onderzoeken van de Grieken werd een voorbeeld voor de mensen uit latere tijd.
Geboorte van de geneeskunde
de arts Hippocrates zocht de verklaring van ziek zijn in de natuur. Hij schreef op hoe ziekte bij iemand
verliep. Zo probeerde hij erachter te komen hoe ziekte ontstond en hoe te genezen is.
Geboorte van de geschiedenis
de geschiedschrijver Herodotus reisde veel en schreef de verhalen op die hij vaker te horen kreeg. Hij
gaf er z’n mening over. De geschiedschrijver Thucydides probeerde ook gebeurtenissen te verklaren.
Geboorte van de filosofie
filosofen zoeken antwoorden op vragen die met het verstand kunnen worden beredeneerd. De
filosoof Socrates probeerde vragend erachter te komen hoe de wereld in elkaar zat en wat het beste
was. Mensen deden slechte dingen omdat ze niet goed nadachten. Belangrijke filosofische vragen
werden in het theater gesteld.
Onderwijs
veel mensen konden lezen en schrijven in Griekenland. Ze vonden dat iedereen goed moest worden
opgeleid. Een Griek moest niet alleen handel kunnen drijven maar ook kunnen deelnemen aan
democratie.
Sport
de Grieken hielden allerlei sportwedstrijden zoals de Olympische Spelen ter ere van Zeus.
Politiek
de Grieken vonden dat alle burgers deel moesten nemen aan het bestuur. Bijvoorbeeld aan de
bijeenkomsten van de volksvergadering.
Griekse beeldbouwkunsten moesten aan verhouding voldoen. Anders was het geen kunst. Tempels
en theaters waren de belangrijkste bouwwerken van de Grieken. De tempels waren namelijk de
huizen voor de goden. Bij het altaar in de tempel brachten de Grieken offers aan de goden. Het
belangrijkste kenmerk van de tempel waren de zuilen. De zuilen moesten ook aan verhoudingen
voldoen.
