Hoorcollege 2 (6-2): Afscheid van Indië?
De affaire Hueting (1969)
- Joop Hueting:
o Indiëveteraan.
- 1969: “Nederland moet in de spiegel van zijn geschiedenis kijken.” Onderzoek doen naar de
oorlogsmisdaden in Indië.
- Veel emotionele reacties.
De Excessennota (1969)
- ‘Archievenonderzoek naar gegevens omtrent excessen in Indonesië begaan door
Nederlandse militairen in de periode 1945-1950’.
- Commissie onderzoekt misdaden in Indië.
- Bracht veel uit de archieven in kaart.
- Kamerdebat over de vraag: topje van de ijsberg? Regering: ‘nee’.
- Focus op de ‘Zuid-Celebes-affaire’ (Westerling) waar in december 1946 tot februari 1947
tienduizenden doden waren gevallen.
- Veel halfslachtigheid/zachtheid vervolging en bestraffing in 1945 en verder.
- Conclusie was dat het vooral op excessen ging -> uitzonderlijke misdaden. Niet systematisch
gemoord.
- Niet alleen in Nederland maar in Europa in 1971 wet op niet-verjaren van oorlogsmisdaden -
> oorlog in Indonesië hoorde hier niet bij.
Wat maakte de Hueting affaire duidelijk?
- Regering wilde geen problemen met veteranen en militairen (waren jonge jongens geweest)
president De Jong ook niet (was zelf oud-militair).
- Voor vele honderdduizenden Nederlanders met een persoonlijke geschiedenis in Indonesië
was dit ook een onverteerbare boodschap: velen voelden zich slachtoffers van Republikeins
geweld in 1945-1949 (en soms daarna).
- Veel Nederlanders wilden er niet aan geloven, gevoed door ongeloof, wat samenhing met
een gekleurd zelfbeeld. ‘Duitsers deden zulke dingen, misschien zelfs Amerikanen in Vietnam,
maar Nederlanders niet.’
Excessennota tot vandaag de dag het standpunt van de regering als het om de oorlog in Indonesië
gaat. Wat is het beeld van het Nederlandse kolonialisme in die tijd? Generaties Nederlanders zijn met
beelden en heldendaden (Jan Pieterszoon Coen – beelden uit de tweede helft 19 e eeuw;
nationalisme) van Indonesië opgevoed:
- Het idee ‘daar werd wat groots verricht. De titel van een boek uit 1941. Het idee dat
Nederland een missie had in Indonesië. Niet het idee dat kolonialisme was gebaseerd op
uitbuiting en dat Indonesiërs geen burgers waren. Nederlanders wisten dit simpelweg niet.
o Weinig besef dat het Nederlandse kolonialisme, net als dat van andere landen, in de
grond was gebaseerd op geweld, ongelijkheid en racisme. Er werden 500 oorlogen
gevoerd, met soms honderdduizenden doden, Indonesiërs waren wettelijk geen
burgers maar onderdanen en in veel opzichten rechteloos, er was grootschalige
exploitatie in feitelijke horigheid.
- Historicus Gelderblom wijst erop dat al omstreeks 1600 een traditie begon van beschrijving
van Indonesische volken die levens blijft tot na 1950 en die nog steeds niet helemaal ter ziele
is.
- Maar tegelijk…was de kolonie voor de meeste Nederlanders heel ver weg -> mentaal en
fysiek.
De affaire Hueting (1969)
- Joop Hueting:
o Indiëveteraan.
- 1969: “Nederland moet in de spiegel van zijn geschiedenis kijken.” Onderzoek doen naar de
oorlogsmisdaden in Indië.
- Veel emotionele reacties.
De Excessennota (1969)
- ‘Archievenonderzoek naar gegevens omtrent excessen in Indonesië begaan door
Nederlandse militairen in de periode 1945-1950’.
- Commissie onderzoekt misdaden in Indië.
- Bracht veel uit de archieven in kaart.
- Kamerdebat over de vraag: topje van de ijsberg? Regering: ‘nee’.
- Focus op de ‘Zuid-Celebes-affaire’ (Westerling) waar in december 1946 tot februari 1947
tienduizenden doden waren gevallen.
- Veel halfslachtigheid/zachtheid vervolging en bestraffing in 1945 en verder.
- Conclusie was dat het vooral op excessen ging -> uitzonderlijke misdaden. Niet systematisch
gemoord.
- Niet alleen in Nederland maar in Europa in 1971 wet op niet-verjaren van oorlogsmisdaden -
> oorlog in Indonesië hoorde hier niet bij.
Wat maakte de Hueting affaire duidelijk?
- Regering wilde geen problemen met veteranen en militairen (waren jonge jongens geweest)
president De Jong ook niet (was zelf oud-militair).
- Voor vele honderdduizenden Nederlanders met een persoonlijke geschiedenis in Indonesië
was dit ook een onverteerbare boodschap: velen voelden zich slachtoffers van Republikeins
geweld in 1945-1949 (en soms daarna).
- Veel Nederlanders wilden er niet aan geloven, gevoed door ongeloof, wat samenhing met
een gekleurd zelfbeeld. ‘Duitsers deden zulke dingen, misschien zelfs Amerikanen in Vietnam,
maar Nederlanders niet.’
Excessennota tot vandaag de dag het standpunt van de regering als het om de oorlog in Indonesië
gaat. Wat is het beeld van het Nederlandse kolonialisme in die tijd? Generaties Nederlanders zijn met
beelden en heldendaden (Jan Pieterszoon Coen – beelden uit de tweede helft 19 e eeuw;
nationalisme) van Indonesië opgevoed:
- Het idee ‘daar werd wat groots verricht. De titel van een boek uit 1941. Het idee dat
Nederland een missie had in Indonesië. Niet het idee dat kolonialisme was gebaseerd op
uitbuiting en dat Indonesiërs geen burgers waren. Nederlanders wisten dit simpelweg niet.
o Weinig besef dat het Nederlandse kolonialisme, net als dat van andere landen, in de
grond was gebaseerd op geweld, ongelijkheid en racisme. Er werden 500 oorlogen
gevoerd, met soms honderdduizenden doden, Indonesiërs waren wettelijk geen
burgers maar onderdanen en in veel opzichten rechteloos, er was grootschalige
exploitatie in feitelijke horigheid.
- Historicus Gelderblom wijst erop dat al omstreeks 1600 een traditie begon van beschrijving
van Indonesische volken die levens blijft tot na 1950 en die nog steeds niet helemaal ter ziele
is.
- Maar tegelijk…was de kolonie voor de meeste Nederlanders heel ver weg -> mentaal en
fysiek.
