Werkcollege 1: Ethische en reflectieve vraagstukken in diagnostiek
Aan het einde van dit blok heb je kennis van
❖ Het proces van diagnostiek van kinderen
➢ Al dan niet met een verstandelijke beperking (T1)
➢ Het beloop van (lage) intelligentie door de jaren heen (T1)
➢ Comorbiditeit van gedragsproblemen (T1, T2 en T3)
➢ Invloed van ouders en culturele diversiteit (T3 en T4)
❖ Effecten van gender- en cultuurverschillen en kun je de diagnostiek en daarmee de
samenhangende opvoeding en problematiek van het betreffende kind benaderen vanuit de
zienswijze van de ouder met bijbehorende culturele gedachtegangen (T4)
❖ Het proces van diagnostiek bij jonge kinderen waarbij sprake is van psychopathologie (T2)
➢ Het belang van ontwikkelingsleeftijd (T2)
➢ Stabiliteit van diagnoses (T2)
➢ Meetinstrumenten (T2)
➢ Dynamisch testen (T2)
➢ Het kind in zijn/haar (culturele) context (T4)
❖ De invloed van ouders met psychische problemen op het ontstaan van gedragsproblemen bij
kinderen (T3)
➢ Op welke wijze kan dit in kaart worden gebracht (T3)
➢ Hoe kijken verschillende culturen tegen psychopathologie aan (T4)
❖ Ethische dilemma’s bij diagnostiek en op basis van kennis en ethiek welke beslissingen juist
(kunnen) zijn (T1 en T3)
Tips open vragen
1. Lees de instructie van de vraag en doe wat er gevraagd wordt
2. Bepaal het domein waarover je moet antwoorden en blijf daarbinnen
3. Definieer concepten in de vraag en in je antwoord
4. Onderbouw je argumenten (... omdat)
5. Onderstreep verschillende aspecten of punten in je antwoord en check met het aantal punten
voor de vraag
6. Controleer je antwoord om te zien of je de vraag hebt beantwoord (tel het aantal argumenten of
kennisonderdelen en vergelijk dat met het aantal punten bij de vraag)
Leerdoelen ethiek
● Reflecteren op ethische casussen / ethisch bewustzijn versterken
● Leren om de NVO-beroepscode toe te passen / te gebruiken
● Expliciete terminologie: deskundigheid, bekwaamheid, bevoegdheid
Ethische thema’s
● Verantwoordelijkheid
● Deskundigheid / bekwaamheid inschatten
● Onpartijdigheid / onbevooroordeeld handelen
● Belang van cliënt voorop stellen
● Art. 23 → onverenigbare rollen (privé en professioneel leven gescheiden houden)
, Werkcollege 2: Cognitie en gedragsproblemen
Verstandelijke beperking (DSM-V)
● Een significante beperking in het intellectueel functioneren
● Gelijktijdig optredend met een significante beperking in het adaptieve gedrag (conceptuele,
sociale en praktische vaardigheden → zelfredzaamheid)
● Het optreden van deze beperkingen voor het 18e levensjaar
Continue associaties vs drempel-effecten
● Negatief verband: cognitief functioneren x psychopathologie→ mensen met een lager IQ
(toenemende verstandelijke beperking) hebben een grotere kans op het ontwikkelen van
psychopathologie
● Lichte tot matige verstandelijke beperking en psychische problemen → verhoogde kans op
gedragsproblemen en agressief gedrag
● Drempel-effect (Emerson & Einfeld, 2010): over het algemeen geldt het bovengenoemde
negatieve verband, maar dit geldt niet voor de kinderen in de onderste drie decielen. Voor hen
heeft cognitief functioneren geen invloed op psychopathologie. Er is dus sprake van een
drempel-effect → pas vanaf een bepaalde mate kan cognitief functioneren samenhangen met
het ontwikkelen van psychopathologie
● Verschil met Plomin et al. (2002): Plomin et al. (2002) vonden wel hetzelfde verband maar zij
vonden het drempel-effect niet (die Emerson & Einfeld, 2010 wel vonden.) Een mogelijke
verklaring is dat Plomin et al. alleen onderzoek deden onder een gemeenschap, terwijl Emerson
& Einfeld onderzoek hebben gedaan bij een klinische groep én een gemeenschap. Het kan dus
zijn dat er in de onderzoeksgroep van Plomin niet genoeg kinderen zaten met een ernstig laag
cognitief functioneren om een significant verschil te ontdekken (en dus bewijs te kunnen vinden
voor het drempel-effect).
Aan het einde van dit blok heb je kennis van
❖ Het proces van diagnostiek van kinderen
➢ Al dan niet met een verstandelijke beperking (T1)
➢ Het beloop van (lage) intelligentie door de jaren heen (T1)
➢ Comorbiditeit van gedragsproblemen (T1, T2 en T3)
➢ Invloed van ouders en culturele diversiteit (T3 en T4)
❖ Effecten van gender- en cultuurverschillen en kun je de diagnostiek en daarmee de
samenhangende opvoeding en problematiek van het betreffende kind benaderen vanuit de
zienswijze van de ouder met bijbehorende culturele gedachtegangen (T4)
❖ Het proces van diagnostiek bij jonge kinderen waarbij sprake is van psychopathologie (T2)
➢ Het belang van ontwikkelingsleeftijd (T2)
➢ Stabiliteit van diagnoses (T2)
➢ Meetinstrumenten (T2)
➢ Dynamisch testen (T2)
➢ Het kind in zijn/haar (culturele) context (T4)
❖ De invloed van ouders met psychische problemen op het ontstaan van gedragsproblemen bij
kinderen (T3)
➢ Op welke wijze kan dit in kaart worden gebracht (T3)
➢ Hoe kijken verschillende culturen tegen psychopathologie aan (T4)
❖ Ethische dilemma’s bij diagnostiek en op basis van kennis en ethiek welke beslissingen juist
(kunnen) zijn (T1 en T3)
Tips open vragen
1. Lees de instructie van de vraag en doe wat er gevraagd wordt
2. Bepaal het domein waarover je moet antwoorden en blijf daarbinnen
3. Definieer concepten in de vraag en in je antwoord
4. Onderbouw je argumenten (... omdat)
5. Onderstreep verschillende aspecten of punten in je antwoord en check met het aantal punten
voor de vraag
6. Controleer je antwoord om te zien of je de vraag hebt beantwoord (tel het aantal argumenten of
kennisonderdelen en vergelijk dat met het aantal punten bij de vraag)
Leerdoelen ethiek
● Reflecteren op ethische casussen / ethisch bewustzijn versterken
● Leren om de NVO-beroepscode toe te passen / te gebruiken
● Expliciete terminologie: deskundigheid, bekwaamheid, bevoegdheid
Ethische thema’s
● Verantwoordelijkheid
● Deskundigheid / bekwaamheid inschatten
● Onpartijdigheid / onbevooroordeeld handelen
● Belang van cliënt voorop stellen
● Art. 23 → onverenigbare rollen (privé en professioneel leven gescheiden houden)
, Werkcollege 2: Cognitie en gedragsproblemen
Verstandelijke beperking (DSM-V)
● Een significante beperking in het intellectueel functioneren
● Gelijktijdig optredend met een significante beperking in het adaptieve gedrag (conceptuele,
sociale en praktische vaardigheden → zelfredzaamheid)
● Het optreden van deze beperkingen voor het 18e levensjaar
Continue associaties vs drempel-effecten
● Negatief verband: cognitief functioneren x psychopathologie→ mensen met een lager IQ
(toenemende verstandelijke beperking) hebben een grotere kans op het ontwikkelen van
psychopathologie
● Lichte tot matige verstandelijke beperking en psychische problemen → verhoogde kans op
gedragsproblemen en agressief gedrag
● Drempel-effect (Emerson & Einfeld, 2010): over het algemeen geldt het bovengenoemde
negatieve verband, maar dit geldt niet voor de kinderen in de onderste drie decielen. Voor hen
heeft cognitief functioneren geen invloed op psychopathologie. Er is dus sprake van een
drempel-effect → pas vanaf een bepaalde mate kan cognitief functioneren samenhangen met
het ontwikkelen van psychopathologie
● Verschil met Plomin et al. (2002): Plomin et al. (2002) vonden wel hetzelfde verband maar zij
vonden het drempel-effect niet (die Emerson & Einfeld, 2010 wel vonden.) Een mogelijke
verklaring is dat Plomin et al. alleen onderzoek deden onder een gemeenschap, terwijl Emerson
& Einfeld onderzoek hebben gedaan bij een klinische groep én een gemeenschap. Het kan dus
zijn dat er in de onderzoeksgroep van Plomin niet genoeg kinderen zaten met een ernstig laag
cognitief functioneren om een significant verschil te ontdekken (en dus bewijs te kunnen vinden
voor het drempel-effect).
