SAMENVATTING
SOCIALISATIE EN
ONGELIJKHEID
Week 1
De nieuwe verscheidenheid
Hoofdstuk 1
Vroeger kwamen er grote groepen migranten uit een klein aantal landen naar Nederland nu komen er
kleine groepen migranten uit een groot aantal landen zorgt voor een zeer grote diversiteit aan
inwoners met een migratieachtergrond.
Diversiteit: de grote verscheidenheid aan herkomstlanden.
De tweedeling ‘westers’ en ‘niet-westers’ is niet langer bruikbaar:
Het lijkt een geografisch onderscheid, maar het is in feite een cultureel onderscheid met een
koloniale ondertoon.
Het is niet informatief.
Er wordt hierin een indeling gebruikt die gebaseerd is op geo-linguïstische verschillen:
Om een verfijnder beeld te krijgen van de herkomstgroepen in de Nederlandse samenleving en
de daaruit voortvloeiende culturele diversiteit.
Om achter de sociale en economische gevolgen van diversiteit naar herkomst te komen.
Om de sociale cohesie in relatie te brengen tot de diversiteit aan herkomst zijn er drie aspecten van
sociale cohesie bestudeerd:
1. Buurtcohesie: de mate waarin bewoners positief oordelen over de verhoudingen in de buurt.
2. Thuisgevoelens: de mate waarin bewoners zich thuis voelen in hun buurt.
3. Sociale veiligheid:
o A: De mate waarin bewoners zich veilig voelen in hun buurt.
o B: De kans op daderschap van delicten in gemeenten.
Bij de samenhang tussen migratie, sociale cohesie en economie spelen verschillende soorten effecten een
rol:
Migratie-effecten: deze vloeien rechtstreeks voort uit het migreren zelf. Bv: migranten en hun
kinderen hebben vaker te maken met psychische gezondheidsproblemen.
Compositie-effecten: deze vloeien voort uit de specifieke samenstelling van de migrantengroep.
Bv: een deel van de sociaaleconomische achterstand van de voormalige arbeidsmigranten uit
Turkije en Marokko in ons land hangen samen met hun lage scholing en grote afstand tot de
, westerse, stedelijke cultuur. Terwijl er onder hoogopgeleide kennismigranten geen sprake is van
armoede en werkeloosheid.
Diversiteits-effecten: gaat erom of het bij elkaar wonen van mensen uit veel verschillende
herkomstlanden een opzichzelfstaand effect heeft op de sociale cohesie in een buurt of
gemeente en op de economie in een regio. Bv: Een hoge mate van diversiteit in een buurt of
bedrijf kan leiden tot hoge transactiekosten, doordat er veel verschillende talen en culturele
achtergronden rekening moet worden gehouden.
De empirische verkenning hierin heeft vooral een agenderende functie: ze bepleit een andere
waarneming en meting van de diversiteit aan migranten, ze brengt de grote verscheidenheid
gedetailleerd in kaart, ze vraagt aandacht voor mogelijke sociale en economische knelpunten en schetst
enkele beleidsrichtingen.
Hoofdstuk 2
Het einde van WOII luidde een periode van globalisering aan: de tweede globaliseringsgolf. Deze ontstond
doordat de techniek een enorme vlucht nam, vooral op het gebied van transport en telecommunicatie
Leidde tot een aanzienlijke daling van de kosten van internationale en zelfs intercontinentale migratie
Ook werd migratie psychisch minder ingrijpend, omdat men makkelijker contact kon houden met familie
en kennissen in het herkomstland.
Zowel de omvang van migratiestromen als de verscheidenheid in de herkomstlanden namen hierdoor
sterk toe.
De tweede globaliseringsgolf is onder te verdelen in twee perioden:
1. Voor het einde van de Koude Oorlog.
Er waren tijdens de Koude Oorlog veel belemmeringen om te migreren naar een ander land.
2. Na het einde van de Koude Oorlog.
Na de ineenstorting van het communistische systeem in Centraal- en Oost-Europa nam de internationale
migratie sterk toe. Hierbij ging het niet alleen om migranten met een economisch motief uit landen van
het voormalige Oostblok, maar ook om migranten uit verschillende geïmplodeerde staten in de Derde
Wereld. Ook waren er door het instortten van verschillende dictaturen toenemende aantallen migranten
op de vlucht voor geweld. Daarnaast zorgde de grote welvaartsverschillen tussen de westerse
geïndustrialiseerde landen en overige landen voor meer migratie.
Er zijn verschillende soorten migratie:
De eerste golf: arbeidsmigratie laagopgeleide arbeidsmigranten uit Zuid-Europa, Turkije en
Maghreb. Zij vulden de tekorten op aan de onderzijde van de arbeidsmarkt, die ontstonden door
de ongekende economische groei in de naoorlogse periode.
De tweede golf: gezinsmigratie bestond uit gezinshereniging en -vorming.
De derde golf: postindustriële migratie bestaat voor het grootste deel uit asielzoekers,
hoogopgeleide arbeidsmigranten en irreguliere migranten. Zorgde ervoor dat het patroon van
internationale migratie veranderde naar een zeer groot aantal landen van herkomst naar een
zeer groot aantal gastlanden.
,Naast deze drie migratiegolven kregen veel West-Europese landen, waaronder Nederland, te maken met
postkoloniale migratie. Ook deze kende drie golven:
1. Jaren 50 en begin jaren 60: migratie als gevolg van de dekolonisatie in het voormalige
Nederlands-Indië.
2. 1974-1980: de onafhankelijkheid van Suriname drukte haar stempel op de omvang van de
immigratie.
3. De migratie uit de voormalige Nederlandse Antillen.
Mensen uit Turkije, Marokko, Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen vormen de vier klassieke
niet-westerse herkomstgroepen het aandeel van deze herkomstgroepen in de immigratie uit niet-
westerse landen is sterk gedaald sinds de jaren 80.
Ook de is het karakter van de immigratie uit de westerse landen veranderd:
Het aandeel Duitsers en Belgen is afgenomen, dit komt voornamelijk door de vanaf 2003 sterk
toegenomen arbeidsmigratie uit de voormalige communistische lidstaten van de EU.
Sinds 2007 is arbeidsmigratie weer het belangrijkste migratiemotief van niet-Nederlanders die naar
Nederland migreren.
Oorzaken van de toegenomen diversiteit naar herkomst in Nederland:
Immigratie
Dalende vruchtbaarheidscijfers (jaren 60) toename internationale migratie
Migranten zorgen voor een hogere natuurlijke bevolkingsgroei:
De vruchtbaarheidscijfers zijn onder migrantenpopulaties hoger:
o Gemiddeld hoger kindertal in de herkomstgebieden.
o Healtymigrant-effect: migranten zijn gezonder dan degenen die niet tot migratie
overgaan, dit komt tot uitdrukking in hogere geboortecijfers.
Migranten zijn doorgaans jonger leidt tot lagere sterfte cijfers in de gehele populatie.
Migranten hebben een grote invloed op de bevolkingsgroei dit leidt tot een toenemend aandeel van
personen met een migratieachtergrond in de Nederlandse bevolking.
Begin jaren 70 bestond het overgrote deel van de
mensen met een migratieachtergrond uit individuen
met een westerse achtergrond in 1994 nam het
aandeel van de vier grote ‘klassieke’ niet-westerse
herkomstgroepen in de bevolking met een
migratieachtergrond toe van 10 naar 34,5 procent,
deze nam hierna niet meer toe dit kwam vooral
doordat de groep met een overige niet-westerse
achtergrond spectaculair groeide: in 1972 een aandeel
van 2,8% en in 2016 een aandeel van 21,7%.
, Toekomstverwachting
In coming to terms with superdiversity
Hoofdstuk 1
Migratiegerelateerde diversiteit vind vooral plaats in de steden dit zijn doorgaans te belangrijkste
toegangspunten voor nieuwe migranten en vaak de eerste plaatsen waar integratie in de samenleving
begint. Veel steden zijn majority-minorty steden: steden waar meer dan de helft van de bevolking een
migratieachtergrond heeft.
Steden lopen vooral in een voortdurend mondiaal proces van groeiende mobiliteit en diversiteit van
bevolkingsgroepen.
De diversiteit binnen de steden neemt niet alleen toe, maar wordt ook complexer diversificatie van
diversiteit: diversificatie van het aantal migrantengroepen, maar ook binnen deze groepen.
Groepsverschillen hebben de neiging om groter te worden door de tijd tussen generaties en tussen leden
van de tweede en derde generatie. Er is Nederland sprake van toegenomen sociaal economische
polarisatie tussen leden van de tweede generatie: een grote groep heeft een sterke opwaartse mobiliteit
ervaren, maar er blijft ook een groep achter.
Groeiende complexiteit van diversiteit superdiversiteit: een situatie waarin de diversiteit zelf zo divers
is geworden dat er niet langer sprake kan zijn van duidelijke meerderheden of minderheden.
Gevolgen van het feit dat steeds meer steden majority-minority steden worden:
De kinderen van nieuw aangekomen migranten groeien vaak op in buurten en gaan naar scholen
waar kinderen van autochtone afkomst slechts een kleine minderheid vormen ze intergreren
niet meer op dagelijkse basis in een meerderheidsgroep, maar in diverse
migrantengemeenschappen.
1.1
Het concept superdiversiteit spreekt van een dubbele transformatie die samenlevingen over de hele
wereld ervaren:
SOCIALISATIE EN
ONGELIJKHEID
Week 1
De nieuwe verscheidenheid
Hoofdstuk 1
Vroeger kwamen er grote groepen migranten uit een klein aantal landen naar Nederland nu komen er
kleine groepen migranten uit een groot aantal landen zorgt voor een zeer grote diversiteit aan
inwoners met een migratieachtergrond.
Diversiteit: de grote verscheidenheid aan herkomstlanden.
De tweedeling ‘westers’ en ‘niet-westers’ is niet langer bruikbaar:
Het lijkt een geografisch onderscheid, maar het is in feite een cultureel onderscheid met een
koloniale ondertoon.
Het is niet informatief.
Er wordt hierin een indeling gebruikt die gebaseerd is op geo-linguïstische verschillen:
Om een verfijnder beeld te krijgen van de herkomstgroepen in de Nederlandse samenleving en
de daaruit voortvloeiende culturele diversiteit.
Om achter de sociale en economische gevolgen van diversiteit naar herkomst te komen.
Om de sociale cohesie in relatie te brengen tot de diversiteit aan herkomst zijn er drie aspecten van
sociale cohesie bestudeerd:
1. Buurtcohesie: de mate waarin bewoners positief oordelen over de verhoudingen in de buurt.
2. Thuisgevoelens: de mate waarin bewoners zich thuis voelen in hun buurt.
3. Sociale veiligheid:
o A: De mate waarin bewoners zich veilig voelen in hun buurt.
o B: De kans op daderschap van delicten in gemeenten.
Bij de samenhang tussen migratie, sociale cohesie en economie spelen verschillende soorten effecten een
rol:
Migratie-effecten: deze vloeien rechtstreeks voort uit het migreren zelf. Bv: migranten en hun
kinderen hebben vaker te maken met psychische gezondheidsproblemen.
Compositie-effecten: deze vloeien voort uit de specifieke samenstelling van de migrantengroep.
Bv: een deel van de sociaaleconomische achterstand van de voormalige arbeidsmigranten uit
Turkije en Marokko in ons land hangen samen met hun lage scholing en grote afstand tot de
, westerse, stedelijke cultuur. Terwijl er onder hoogopgeleide kennismigranten geen sprake is van
armoede en werkeloosheid.
Diversiteits-effecten: gaat erom of het bij elkaar wonen van mensen uit veel verschillende
herkomstlanden een opzichzelfstaand effect heeft op de sociale cohesie in een buurt of
gemeente en op de economie in een regio. Bv: Een hoge mate van diversiteit in een buurt of
bedrijf kan leiden tot hoge transactiekosten, doordat er veel verschillende talen en culturele
achtergronden rekening moet worden gehouden.
De empirische verkenning hierin heeft vooral een agenderende functie: ze bepleit een andere
waarneming en meting van de diversiteit aan migranten, ze brengt de grote verscheidenheid
gedetailleerd in kaart, ze vraagt aandacht voor mogelijke sociale en economische knelpunten en schetst
enkele beleidsrichtingen.
Hoofdstuk 2
Het einde van WOII luidde een periode van globalisering aan: de tweede globaliseringsgolf. Deze ontstond
doordat de techniek een enorme vlucht nam, vooral op het gebied van transport en telecommunicatie
Leidde tot een aanzienlijke daling van de kosten van internationale en zelfs intercontinentale migratie
Ook werd migratie psychisch minder ingrijpend, omdat men makkelijker contact kon houden met familie
en kennissen in het herkomstland.
Zowel de omvang van migratiestromen als de verscheidenheid in de herkomstlanden namen hierdoor
sterk toe.
De tweede globaliseringsgolf is onder te verdelen in twee perioden:
1. Voor het einde van de Koude Oorlog.
Er waren tijdens de Koude Oorlog veel belemmeringen om te migreren naar een ander land.
2. Na het einde van de Koude Oorlog.
Na de ineenstorting van het communistische systeem in Centraal- en Oost-Europa nam de internationale
migratie sterk toe. Hierbij ging het niet alleen om migranten met een economisch motief uit landen van
het voormalige Oostblok, maar ook om migranten uit verschillende geïmplodeerde staten in de Derde
Wereld. Ook waren er door het instortten van verschillende dictaturen toenemende aantallen migranten
op de vlucht voor geweld. Daarnaast zorgde de grote welvaartsverschillen tussen de westerse
geïndustrialiseerde landen en overige landen voor meer migratie.
Er zijn verschillende soorten migratie:
De eerste golf: arbeidsmigratie laagopgeleide arbeidsmigranten uit Zuid-Europa, Turkije en
Maghreb. Zij vulden de tekorten op aan de onderzijde van de arbeidsmarkt, die ontstonden door
de ongekende economische groei in de naoorlogse periode.
De tweede golf: gezinsmigratie bestond uit gezinshereniging en -vorming.
De derde golf: postindustriële migratie bestaat voor het grootste deel uit asielzoekers,
hoogopgeleide arbeidsmigranten en irreguliere migranten. Zorgde ervoor dat het patroon van
internationale migratie veranderde naar een zeer groot aantal landen van herkomst naar een
zeer groot aantal gastlanden.
,Naast deze drie migratiegolven kregen veel West-Europese landen, waaronder Nederland, te maken met
postkoloniale migratie. Ook deze kende drie golven:
1. Jaren 50 en begin jaren 60: migratie als gevolg van de dekolonisatie in het voormalige
Nederlands-Indië.
2. 1974-1980: de onafhankelijkheid van Suriname drukte haar stempel op de omvang van de
immigratie.
3. De migratie uit de voormalige Nederlandse Antillen.
Mensen uit Turkije, Marokko, Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen vormen de vier klassieke
niet-westerse herkomstgroepen het aandeel van deze herkomstgroepen in de immigratie uit niet-
westerse landen is sterk gedaald sinds de jaren 80.
Ook de is het karakter van de immigratie uit de westerse landen veranderd:
Het aandeel Duitsers en Belgen is afgenomen, dit komt voornamelijk door de vanaf 2003 sterk
toegenomen arbeidsmigratie uit de voormalige communistische lidstaten van de EU.
Sinds 2007 is arbeidsmigratie weer het belangrijkste migratiemotief van niet-Nederlanders die naar
Nederland migreren.
Oorzaken van de toegenomen diversiteit naar herkomst in Nederland:
Immigratie
Dalende vruchtbaarheidscijfers (jaren 60) toename internationale migratie
Migranten zorgen voor een hogere natuurlijke bevolkingsgroei:
De vruchtbaarheidscijfers zijn onder migrantenpopulaties hoger:
o Gemiddeld hoger kindertal in de herkomstgebieden.
o Healtymigrant-effect: migranten zijn gezonder dan degenen die niet tot migratie
overgaan, dit komt tot uitdrukking in hogere geboortecijfers.
Migranten zijn doorgaans jonger leidt tot lagere sterfte cijfers in de gehele populatie.
Migranten hebben een grote invloed op de bevolkingsgroei dit leidt tot een toenemend aandeel van
personen met een migratieachtergrond in de Nederlandse bevolking.
Begin jaren 70 bestond het overgrote deel van de
mensen met een migratieachtergrond uit individuen
met een westerse achtergrond in 1994 nam het
aandeel van de vier grote ‘klassieke’ niet-westerse
herkomstgroepen in de bevolking met een
migratieachtergrond toe van 10 naar 34,5 procent,
deze nam hierna niet meer toe dit kwam vooral
doordat de groep met een overige niet-westerse
achtergrond spectaculair groeide: in 1972 een aandeel
van 2,8% en in 2016 een aandeel van 21,7%.
, Toekomstverwachting
In coming to terms with superdiversity
Hoofdstuk 1
Migratiegerelateerde diversiteit vind vooral plaats in de steden dit zijn doorgaans te belangrijkste
toegangspunten voor nieuwe migranten en vaak de eerste plaatsen waar integratie in de samenleving
begint. Veel steden zijn majority-minorty steden: steden waar meer dan de helft van de bevolking een
migratieachtergrond heeft.
Steden lopen vooral in een voortdurend mondiaal proces van groeiende mobiliteit en diversiteit van
bevolkingsgroepen.
De diversiteit binnen de steden neemt niet alleen toe, maar wordt ook complexer diversificatie van
diversiteit: diversificatie van het aantal migrantengroepen, maar ook binnen deze groepen.
Groepsverschillen hebben de neiging om groter te worden door de tijd tussen generaties en tussen leden
van de tweede en derde generatie. Er is Nederland sprake van toegenomen sociaal economische
polarisatie tussen leden van de tweede generatie: een grote groep heeft een sterke opwaartse mobiliteit
ervaren, maar er blijft ook een groep achter.
Groeiende complexiteit van diversiteit superdiversiteit: een situatie waarin de diversiteit zelf zo divers
is geworden dat er niet langer sprake kan zijn van duidelijke meerderheden of minderheden.
Gevolgen van het feit dat steeds meer steden majority-minority steden worden:
De kinderen van nieuw aangekomen migranten groeien vaak op in buurten en gaan naar scholen
waar kinderen van autochtone afkomst slechts een kleine minderheid vormen ze intergreren
niet meer op dagelijkse basis in een meerderheidsgroep, maar in diverse
migrantengemeenschappen.
1.1
Het concept superdiversiteit spreekt van een dubbele transformatie die samenlevingen over de hele
wereld ervaren:
