Geloof je het zelf
H7
Levensbeschouwelijk leren
In een leergerichte benadering draait het om de ontwikkeling van cognitieve en affectieve kennis die
tot stand komt in interactie met andere mensen en met de omgeving. In deze laatste betekenis is
een leerrijke omgeving voor levensbeschouwelijk leren een educatieve speelruimte waarbinnen de
leerlingen de veelkleurige en veelvormige werkelijkheid waarin zij leven onderzoeken en ontdekken
op creatieve wijze.
Het sociaal-constructivisme gaat ervan uit dat leerlingen leren, dat wil zeggen tot nieuwe kennis en
inzicht komen, interactie met hun omgeving. Waar iets nieuws ontdekt en toegevoegd wordt aan wat
al bekend is vindt een transactie of een reconstructie van ervaring plaats. Volgens de leertheorie van
Vygotsky ontwikkelt een leerling nieuwe kennis van de werkelijkheid door bij het toe-eigenen van
een culturele bron de eigen mentale vermogens in te schakelen en zo een verbinding te leggen met
de eigen ervaringswereld. De leerling moet zich kunnen verbinden met figuren in een verhaal en over
de voorstelling die de leerlingen daarbij zelf maakt van de situatie leren praten met anderen. Leren is
het individueel en samen betekenis geven aan culturele producten, creaties.
Leerlingen ontdekken zichzelf, de wereld dichtbij en veraf door er van te horen en te zeggen en door
ermee in interactie treden. Levensbeschouwelijk leren als dialogisch leren heeft als doel elke leerling
het avontuur te laten beleven; te ontdekken wie je bent, hoe de wereld in elkaar zit en wat de eigen
plaats daarin is, en hoe je samen met anderen vorm kunt geven aan een samenleving waar iedereen
ertoe doet. Levensbeschouwelijk leren begint bij de ervarings- en belevingswereld. In de basisschool
maak je kinderen nieuwsgierig naar de wereld om hun heen.
Betekenis verlenen of construeren is in taal uitdrukken hoe je bij iets of iemand betrokken raakt, en
hoe je je daarmee verbindt. Als de ontmoeting met dat object of door die persoon je ook in
aanraking brengt met iets van ultieme waarde dat bepalend wordt voor jouw leven, dan spreken we
van zingeving. Om iets te begrijpen van de situatie waarin die ene leerling leeft, moet de leerkracht
zich verdiepen in de rituelen, ideeën, verhalen en beelden die het leven van dit kind in die context
mee vormgeven.
Levensbeschouwing verschijnt altijd in een ritueel, een verhaal, in al dan niet schriftelijk vastgelegd
gedachtegoed, in afbeeldingen en symbolen. Gaandeweg construeren leerlingen samen betekenis en
ontdekken ze zinvolle aspecten in die wonderlijke wereld van levensbeschouwelijke fenomenen.
4 verschijningsvormen van levensbeschouwelijk leren, ze zijn allemaal gericht op het construeren van
betekenis en het ontdekken van zin samen met leerlingen:
- Rituelen responsief betrokken leren
Er zijn momenten te bedenken, momenten die te maken hebben met hoe mensen hun leven
inrichten en momenten in de tijd markeren.
- Verhalen creatief vertellend leren
Vragen bij een verhaal raken het creatief-vertellend leren. Wijsheid en ervaringen in religie
en levensbeschouwing vindt haar uitdrukking in een keur aan verhalen, liederen en
gedichten. Door gebruik van verhalen het gebruik van beeldtaal of symbooltaal meerduidig
zijn. Om die reden staan ze open voor nieuwe interpretaties door volgende generaties.
- Symbolen en beelden creatief-verbeeldend leren
In beelden kan je meer uitdrukken dan in taal.
- Ideeën en waarden reflectief-kritisch en dialogisch leren
Als je leert om vragen te stellen over de wereld om je heen en daarover na te denken,
ontwikkel je een levensbeschouwelijke kijk op de werkelijkheid, een eigen
, levensbeschouwing. Nadenken en spreken met elkaar over vragen die ertoe doen is een
belangrijke vorm. Als je leert nadenken over een belangrijke vraag, neem je afstand, loop je
om de vraag heen en verken je die vraag van meerdere kanten. Nadenken of reflecteren is
een vorm die nodig is voor het verkennen van een existentiële vraag, waarom ben ik
geboren, voor het exploreren van een levensbeschouwelijk thema of voor het verkennen van
een boek.
Levensbeschouwelijke vragen = vragen waarop je niet zo snel een makkelijk antwoord kunt
vinden.
In een leerrijke omgeving voelen leerlingen zich uitgedaagd en leren ze vragen te stellen bij wat ze
om zich heen horen, zien en ervaren. De didactische visie op levensbeschouwelijk leren; het leren
voltrekt zich interactief tussen de gepresenteerde bron, de leerling die vraagt, kijkt of interpreteert
en de medeleerling of leerkracht die reageert, vraagt, doorvraagt of een reactie geeft. Je hebt 4
fases:
1. Verkennen is het onderzoeken van het bijzondere van een vraag, een thema of een bron.
2. Verbinden is het aangaan van een relatie met personen, met situaties of personages. Om de
ander of het andere te kunnen begrijpen is perspectiefwisseling een voorwaarde.
3. Eigen maken is het opnemen in de eigen levensbeschouwing van de ideeën die ontstaan uit
de relatie met de ander of het andere.
4. Waarmaken betekent zich laten aanspreken door de ontmoeting met die ander en daar het
handelen door laten sturen.
Leerlingen moeten zich dialogiseren, want in een dialoog krijg je oog voor het bijzondere van wat
anders is en krijg je via de ander oog en oor voor het bijzonder van jezelf en van de wereld om je
heen. Dit kan op 4 manieren:
- Met jezelf; via een gesprek met de ander ontwikkel je een nieuwe kijk op de werkelijkheid en
op de eigen plek daarin.
- Met anderen; door relaties aan te gaan met personen en personages buiten jou leer je om de
andersheid van de ander beter te begrijpen.
- Met bronnen; door te denken en spreken in beelden, symbolen te begrijpen en poëtische
taal te verstaan geef je meerduidig betekenis aan een levensbeschouwelijke bron.
- Met de ander of het andere; door een relatie te ontwikkelen met een groter geheel, het
goede, het heilige of God met datgene dat een ultieme waarde representeert, verbind je
jezelf met het goede/heilige/God.
Levensbeschouwelijk leren is het construeren van betekenis en het ontdekken van zin in de
verkenning van levensvragen, het onderzoeken van een existentieel thema of het exploreren van een
waardevolle culturele of religieuze bron. Oriëntatie op tradities komt tot stand doordat leerlingen
zich daarmee met hun gevoel, met hun zintuigen, met hun verbeelding en met hun hoofd verbinden.
Traditie is in kern eigenlijk een vitaal woord waarbij een komende generatie in het heden
waardevolle inzichten en waarden uit het verleden worden overgeleverd met het oog op de
toekomst. Levende tradities is daar te vinden waar aandacht is voor het waardevolle van het
verleden. Tradities worden interessant als je het opvat als het doorgeven van inspiratie met het oog
op vernieuwde vormgeving.
Zin ontdekken en betekenis construeren doe je aan iets of iemand. Het verhaal van Mozes is een
existentieel verhaal, omdat het laat ervaren dat menswording niet vanzelf gaat en zowel een mooie
als riskante onderneming is.
Een verhaal heeft altijd verschillende lagen, het vertelt gebeurtenissen op een manier waardoor het
zichtbaar wordt wat er op het spel staat, en welke keuzes mensen in bepaalde situaties maken. Een
H7
Levensbeschouwelijk leren
In een leergerichte benadering draait het om de ontwikkeling van cognitieve en affectieve kennis die
tot stand komt in interactie met andere mensen en met de omgeving. In deze laatste betekenis is
een leerrijke omgeving voor levensbeschouwelijk leren een educatieve speelruimte waarbinnen de
leerlingen de veelkleurige en veelvormige werkelijkheid waarin zij leven onderzoeken en ontdekken
op creatieve wijze.
Het sociaal-constructivisme gaat ervan uit dat leerlingen leren, dat wil zeggen tot nieuwe kennis en
inzicht komen, interactie met hun omgeving. Waar iets nieuws ontdekt en toegevoegd wordt aan wat
al bekend is vindt een transactie of een reconstructie van ervaring plaats. Volgens de leertheorie van
Vygotsky ontwikkelt een leerling nieuwe kennis van de werkelijkheid door bij het toe-eigenen van
een culturele bron de eigen mentale vermogens in te schakelen en zo een verbinding te leggen met
de eigen ervaringswereld. De leerling moet zich kunnen verbinden met figuren in een verhaal en over
de voorstelling die de leerlingen daarbij zelf maakt van de situatie leren praten met anderen. Leren is
het individueel en samen betekenis geven aan culturele producten, creaties.
Leerlingen ontdekken zichzelf, de wereld dichtbij en veraf door er van te horen en te zeggen en door
ermee in interactie treden. Levensbeschouwelijk leren als dialogisch leren heeft als doel elke leerling
het avontuur te laten beleven; te ontdekken wie je bent, hoe de wereld in elkaar zit en wat de eigen
plaats daarin is, en hoe je samen met anderen vorm kunt geven aan een samenleving waar iedereen
ertoe doet. Levensbeschouwelijk leren begint bij de ervarings- en belevingswereld. In de basisschool
maak je kinderen nieuwsgierig naar de wereld om hun heen.
Betekenis verlenen of construeren is in taal uitdrukken hoe je bij iets of iemand betrokken raakt, en
hoe je je daarmee verbindt. Als de ontmoeting met dat object of door die persoon je ook in
aanraking brengt met iets van ultieme waarde dat bepalend wordt voor jouw leven, dan spreken we
van zingeving. Om iets te begrijpen van de situatie waarin die ene leerling leeft, moet de leerkracht
zich verdiepen in de rituelen, ideeën, verhalen en beelden die het leven van dit kind in die context
mee vormgeven.
Levensbeschouwing verschijnt altijd in een ritueel, een verhaal, in al dan niet schriftelijk vastgelegd
gedachtegoed, in afbeeldingen en symbolen. Gaandeweg construeren leerlingen samen betekenis en
ontdekken ze zinvolle aspecten in die wonderlijke wereld van levensbeschouwelijke fenomenen.
4 verschijningsvormen van levensbeschouwelijk leren, ze zijn allemaal gericht op het construeren van
betekenis en het ontdekken van zin samen met leerlingen:
- Rituelen responsief betrokken leren
Er zijn momenten te bedenken, momenten die te maken hebben met hoe mensen hun leven
inrichten en momenten in de tijd markeren.
- Verhalen creatief vertellend leren
Vragen bij een verhaal raken het creatief-vertellend leren. Wijsheid en ervaringen in religie
en levensbeschouwing vindt haar uitdrukking in een keur aan verhalen, liederen en
gedichten. Door gebruik van verhalen het gebruik van beeldtaal of symbooltaal meerduidig
zijn. Om die reden staan ze open voor nieuwe interpretaties door volgende generaties.
- Symbolen en beelden creatief-verbeeldend leren
In beelden kan je meer uitdrukken dan in taal.
- Ideeën en waarden reflectief-kritisch en dialogisch leren
Als je leert om vragen te stellen over de wereld om je heen en daarover na te denken,
ontwikkel je een levensbeschouwelijke kijk op de werkelijkheid, een eigen
, levensbeschouwing. Nadenken en spreken met elkaar over vragen die ertoe doen is een
belangrijke vorm. Als je leert nadenken over een belangrijke vraag, neem je afstand, loop je
om de vraag heen en verken je die vraag van meerdere kanten. Nadenken of reflecteren is
een vorm die nodig is voor het verkennen van een existentiële vraag, waarom ben ik
geboren, voor het exploreren van een levensbeschouwelijk thema of voor het verkennen van
een boek.
Levensbeschouwelijke vragen = vragen waarop je niet zo snel een makkelijk antwoord kunt
vinden.
In een leerrijke omgeving voelen leerlingen zich uitgedaagd en leren ze vragen te stellen bij wat ze
om zich heen horen, zien en ervaren. De didactische visie op levensbeschouwelijk leren; het leren
voltrekt zich interactief tussen de gepresenteerde bron, de leerling die vraagt, kijkt of interpreteert
en de medeleerling of leerkracht die reageert, vraagt, doorvraagt of een reactie geeft. Je hebt 4
fases:
1. Verkennen is het onderzoeken van het bijzondere van een vraag, een thema of een bron.
2. Verbinden is het aangaan van een relatie met personen, met situaties of personages. Om de
ander of het andere te kunnen begrijpen is perspectiefwisseling een voorwaarde.
3. Eigen maken is het opnemen in de eigen levensbeschouwing van de ideeën die ontstaan uit
de relatie met de ander of het andere.
4. Waarmaken betekent zich laten aanspreken door de ontmoeting met die ander en daar het
handelen door laten sturen.
Leerlingen moeten zich dialogiseren, want in een dialoog krijg je oog voor het bijzondere van wat
anders is en krijg je via de ander oog en oor voor het bijzonder van jezelf en van de wereld om je
heen. Dit kan op 4 manieren:
- Met jezelf; via een gesprek met de ander ontwikkel je een nieuwe kijk op de werkelijkheid en
op de eigen plek daarin.
- Met anderen; door relaties aan te gaan met personen en personages buiten jou leer je om de
andersheid van de ander beter te begrijpen.
- Met bronnen; door te denken en spreken in beelden, symbolen te begrijpen en poëtische
taal te verstaan geef je meerduidig betekenis aan een levensbeschouwelijke bron.
- Met de ander of het andere; door een relatie te ontwikkelen met een groter geheel, het
goede, het heilige of God met datgene dat een ultieme waarde representeert, verbind je
jezelf met het goede/heilige/God.
Levensbeschouwelijk leren is het construeren van betekenis en het ontdekken van zin in de
verkenning van levensvragen, het onderzoeken van een existentieel thema of het exploreren van een
waardevolle culturele of religieuze bron. Oriëntatie op tradities komt tot stand doordat leerlingen
zich daarmee met hun gevoel, met hun zintuigen, met hun verbeelding en met hun hoofd verbinden.
Traditie is in kern eigenlijk een vitaal woord waarbij een komende generatie in het heden
waardevolle inzichten en waarden uit het verleden worden overgeleverd met het oog op de
toekomst. Levende tradities is daar te vinden waar aandacht is voor het waardevolle van het
verleden. Tradities worden interessant als je het opvat als het doorgeven van inspiratie met het oog
op vernieuwde vormgeving.
Zin ontdekken en betekenis construeren doe je aan iets of iemand. Het verhaal van Mozes is een
existentieel verhaal, omdat het laat ervaren dat menswording niet vanzelf gaat en zowel een mooie
als riskante onderneming is.
Een verhaal heeft altijd verschillende lagen, het vertelt gebeurtenissen op een manier waardoor het
zichtbaar wordt wat er op het spel staat, en welke keuzes mensen in bepaalde situaties maken. Een
