Verpleegkundige zorg kwartiel 3
Les 3.1: moe, maar niet kunnen slapen
Na deze les kun je:
- De aspecten rondom de functie, stadia en beïnvloedende factoren van het slaap-waakritme b
enoemen
- Verschillende slaapproblemen bij zorgvragers en de gevolgen hiervan op het
dagelijks leven herkennen
- Noemen wat de verpleegkundige taken zijn om het slaap-waakritme te bevorderen
Functie van slapen:
- Met betrekking tot de functie van de slaap bestaan nog veel onduidelijkheden
- De diepe slaap zorgt voor het herstel van de fysieke gevolgen van de waakperiode en voor
een goede stofwisseling
- De droomslaap zou van belang zijn voor het in stand houden van het emotionele evenwicht.
- Het lichaam heeft geen slaap nodig, wel rust. De hersenen dwingen het lichaam echter te
slapen. Er zijn nog geen gegevens bekend over of wij slaap nodig hebben om emotionele
ervaringen te verwerken.
- Eén van de methoden om erachter te komen welke functie slaap heeft, is mensen van slaap
te onthouden. In deze zogenaamde slaap-deprivatie-studies heeft men geprobeerd inzicht te
krijgen in de functie van slaap. Uit deze studies blijkt onder andere dat totale slaapdeprivatie
(bijvoorbeeld een nacht overslaan een (kortdurend) positief effect heef top depressie en
andere psychiatrische ziektebeelden, terwijl partiële slaapdeprivatie bewerkstelligt dat
mensen met minder slaap kunnen volstaan.
Stadia van slaap:
Non-REM-slaap
- Stadium 1 Sluimerstadium
- Stadium 2 Totale ontspanning
- Stadium 3 Moeilijk te wekken
- Stadium 4 Lichamelijk herstel
- Stadium 5 REM-slaap
Stadium 0: Ontspanning.
Iemand begint zich te ontspannen; de vitale functies vertragen en de lichaamstemperatuur wordt
lager.
Stadium 1: Vertraging van lichaamsfuncties
De belangrijkste lichaamsfuncties zoals de hartactie, de ademhaling en de bloeddruk vertragen en de
spieren ontspannen zich.
Stadium 2: Totale ontspanning
Je bent totaal ontspannen. Je kunt nog wel vrij gemakkelijk wakker worden. Dit stadium bereik je
ongeveer vijftien minuten nadat je in slaap gevallen bent.
Stadium 3: Moeilijk te wekken
Je bent in dit stadium moeilijk te wekken. De bloeddruk en de lichaamstemperatuur zijn gedaald.
Stadium 4: Lichamelijk herstel
Je bent volkomen ontspannen; er is geen beweging meer waar te nemen, je bent erg moeilijk te
wekken. Er wordt aangenomen dat in dit stadium een hormoon vrijkomt dat de groei beïnvloedt en
weefselgenezing bevordert. Slaapwandelen en bedplassen komen in dit stadium voor.
, Stadium 5: Remslaap
Je droomt, de activiteit van de lichaamsfuncties wisselt en de ogen bewegen snel heen en weer
(rapid eye movement). Daarom noemen we dit stadium de remslaap. De spieren ontspannen zich
verder, vooral in de nek en het gezicht. Het hormoon adrenaline wordt in dit stadium stootsgewijs in
de bloedbaan afgegeven. Adrenaline beïnvloedt de vitaliteit en vermoeidheid, de stofwisseling, het
weerstandsvermogen en de overdracht en zenuwprikkels.
1 zo’n slaapcyclus duurt ongeveer 90 minuten.
Is slaap voor iedereen hetzelfde?
De totale slaaptijd varieert sterk van persoon tot persoon. De totale slaapduur bedraagt bij ongeveer
65% van de volwassenen 7 à 8 uur. Acht procent kan met minder dan 6 uur slaap toe, terwijl 2%
langer dan 10 uur slaap nodig heeft. Adolescenten slapen gemiddeld 9 uur.
De gemiddelde inslaaptijd bedraagt ongeveer een kwartier, maar ook de inslaaptijd kan sterk
variëren. Arbitrair wordt 10 tot 20 minuten genoemd. Per nacht treden gemiddeld 2 à 3
slaaponderbrekingen op. Vaak zijn deze zeer kort en herinnert men ze zich niet.
Slaapcyclus wordt per nacht 4-5 keer doorlopen (duur cyclus ongeveer 90 minuten)
Opvallend: naarmate ouder worden neemt de fase “zeer diepe slaap” af!
Naarmate de leeftijd vordert, neemt de slaapbehoefte en slaapdiepte af.
Slapeloosheid (insomnie): minstens driemaal per week slecht slapen gepaard gaande met slechter
functioneren overdag (zoals moeheid, slaperigheid, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en
prestatie)
• Vermeende slapeloosheid (slecht slapen, zonder dat de patiënt klachten over het
functioneren overdag heeft)
• Kortdurende slapeloosheid (slapeloosheid die minder dan drie weken bestaat)
• Langerdurende slapeloosheid (slapeloosheid die langer dan drie weken bestaat)
Slaperigheid overdag (hypersomnie): Onbedwingbare neiging om overdag in slaap te vallen.
(Obstructieveslaapapneusyndroom, vertraagdeslaapfasesyndroom en narcolepsie)
Slaapproblemen: Klachten met betrekking tot het slaapwaakpatroon ( slecht slapen, slaperigheid
overdag)
Slaapstoornis: Een stoornis in het slaapwaakpatroon (bv slapeloosheid,
obstructieveslaapapneusyndroom, restless-legssyndroom, nachtelijke kuitkrampen, het vertraagde
slaapfasesyndroom en narcolepsie)
Negatieve conditionering: patiënt ontwikkelt de overtuiging niet meer te kunnen slapen en
associeert slapen met iets onaangenaams. ( spanning om niet te kunnen slapen, wat het slapen extra
bemoeilijkt.)
Slapeloosheid vaker op latere leeftijd en bij vrouwen.
Slaapapneu gaat meestal, maar niet altijd, gepaard met snurken en verhoogt bovendien de kans op
een hoge bloeddruk, diabetes en allerlei hart-, en vaatziekten.
Slecht slapen kan komen door een verstoorde hormoonbalans, teveel cortisol, niet voldoende
afgekoeld, verstoorde biologische klok.
Les 3.1: moe, maar niet kunnen slapen
Na deze les kun je:
- De aspecten rondom de functie, stadia en beïnvloedende factoren van het slaap-waakritme b
enoemen
- Verschillende slaapproblemen bij zorgvragers en de gevolgen hiervan op het
dagelijks leven herkennen
- Noemen wat de verpleegkundige taken zijn om het slaap-waakritme te bevorderen
Functie van slapen:
- Met betrekking tot de functie van de slaap bestaan nog veel onduidelijkheden
- De diepe slaap zorgt voor het herstel van de fysieke gevolgen van de waakperiode en voor
een goede stofwisseling
- De droomslaap zou van belang zijn voor het in stand houden van het emotionele evenwicht.
- Het lichaam heeft geen slaap nodig, wel rust. De hersenen dwingen het lichaam echter te
slapen. Er zijn nog geen gegevens bekend over of wij slaap nodig hebben om emotionele
ervaringen te verwerken.
- Eén van de methoden om erachter te komen welke functie slaap heeft, is mensen van slaap
te onthouden. In deze zogenaamde slaap-deprivatie-studies heeft men geprobeerd inzicht te
krijgen in de functie van slaap. Uit deze studies blijkt onder andere dat totale slaapdeprivatie
(bijvoorbeeld een nacht overslaan een (kortdurend) positief effect heef top depressie en
andere psychiatrische ziektebeelden, terwijl partiële slaapdeprivatie bewerkstelligt dat
mensen met minder slaap kunnen volstaan.
Stadia van slaap:
Non-REM-slaap
- Stadium 1 Sluimerstadium
- Stadium 2 Totale ontspanning
- Stadium 3 Moeilijk te wekken
- Stadium 4 Lichamelijk herstel
- Stadium 5 REM-slaap
Stadium 0: Ontspanning.
Iemand begint zich te ontspannen; de vitale functies vertragen en de lichaamstemperatuur wordt
lager.
Stadium 1: Vertraging van lichaamsfuncties
De belangrijkste lichaamsfuncties zoals de hartactie, de ademhaling en de bloeddruk vertragen en de
spieren ontspannen zich.
Stadium 2: Totale ontspanning
Je bent totaal ontspannen. Je kunt nog wel vrij gemakkelijk wakker worden. Dit stadium bereik je
ongeveer vijftien minuten nadat je in slaap gevallen bent.
Stadium 3: Moeilijk te wekken
Je bent in dit stadium moeilijk te wekken. De bloeddruk en de lichaamstemperatuur zijn gedaald.
Stadium 4: Lichamelijk herstel
Je bent volkomen ontspannen; er is geen beweging meer waar te nemen, je bent erg moeilijk te
wekken. Er wordt aangenomen dat in dit stadium een hormoon vrijkomt dat de groei beïnvloedt en
weefselgenezing bevordert. Slaapwandelen en bedplassen komen in dit stadium voor.
, Stadium 5: Remslaap
Je droomt, de activiteit van de lichaamsfuncties wisselt en de ogen bewegen snel heen en weer
(rapid eye movement). Daarom noemen we dit stadium de remslaap. De spieren ontspannen zich
verder, vooral in de nek en het gezicht. Het hormoon adrenaline wordt in dit stadium stootsgewijs in
de bloedbaan afgegeven. Adrenaline beïnvloedt de vitaliteit en vermoeidheid, de stofwisseling, het
weerstandsvermogen en de overdracht en zenuwprikkels.
1 zo’n slaapcyclus duurt ongeveer 90 minuten.
Is slaap voor iedereen hetzelfde?
De totale slaaptijd varieert sterk van persoon tot persoon. De totale slaapduur bedraagt bij ongeveer
65% van de volwassenen 7 à 8 uur. Acht procent kan met minder dan 6 uur slaap toe, terwijl 2%
langer dan 10 uur slaap nodig heeft. Adolescenten slapen gemiddeld 9 uur.
De gemiddelde inslaaptijd bedraagt ongeveer een kwartier, maar ook de inslaaptijd kan sterk
variëren. Arbitrair wordt 10 tot 20 minuten genoemd. Per nacht treden gemiddeld 2 à 3
slaaponderbrekingen op. Vaak zijn deze zeer kort en herinnert men ze zich niet.
Slaapcyclus wordt per nacht 4-5 keer doorlopen (duur cyclus ongeveer 90 minuten)
Opvallend: naarmate ouder worden neemt de fase “zeer diepe slaap” af!
Naarmate de leeftijd vordert, neemt de slaapbehoefte en slaapdiepte af.
Slapeloosheid (insomnie): minstens driemaal per week slecht slapen gepaard gaande met slechter
functioneren overdag (zoals moeheid, slaperigheid, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en
prestatie)
• Vermeende slapeloosheid (slecht slapen, zonder dat de patiënt klachten over het
functioneren overdag heeft)
• Kortdurende slapeloosheid (slapeloosheid die minder dan drie weken bestaat)
• Langerdurende slapeloosheid (slapeloosheid die langer dan drie weken bestaat)
Slaperigheid overdag (hypersomnie): Onbedwingbare neiging om overdag in slaap te vallen.
(Obstructieveslaapapneusyndroom, vertraagdeslaapfasesyndroom en narcolepsie)
Slaapproblemen: Klachten met betrekking tot het slaapwaakpatroon ( slecht slapen, slaperigheid
overdag)
Slaapstoornis: Een stoornis in het slaapwaakpatroon (bv slapeloosheid,
obstructieveslaapapneusyndroom, restless-legssyndroom, nachtelijke kuitkrampen, het vertraagde
slaapfasesyndroom en narcolepsie)
Negatieve conditionering: patiënt ontwikkelt de overtuiging niet meer te kunnen slapen en
associeert slapen met iets onaangenaams. ( spanning om niet te kunnen slapen, wat het slapen extra
bemoeilijkt.)
Slapeloosheid vaker op latere leeftijd en bij vrouwen.
Slaapapneu gaat meestal, maar niet altijd, gepaard met snurken en verhoogt bovendien de kans op
een hoge bloeddruk, diabetes en allerlei hart-, en vaatziekten.
Slecht slapen kan komen door een verstoorde hormoonbalans, teveel cortisol, niet voldoende
afgekoeld, verstoorde biologische klok.
