Onderzoek en Toepassen (OZ)
4.1 Voorbereiding: Evidance Based Practice (EBP)
5.5 Evidence-based practice
Het niet in de praktijk belanden en gebruiken van wetenschappelijke kennis heeft volgens Cox e.a.
(2008) de volgende oorzaken:
Gebrek aan kennis en vaardigheden
Gebrek aan tijd
Moeite met het beoordelen en toepassen van bronnen van kennis
Gebrek aan steun van collega’s en management
Slechte toegankelijkheid van bronnen van wetenschappelijke kennis
Ook beschrijven ze verschillende strategieën die een zorgorganisatie, de beroepsorganisatie, het
onderwijs, maar ook verpleegkundigen kunnen toepassen om onderzoeksresultaten in de praktijk te
kunnen gebruiken. Op individueel niveau noemen zijn onder meer de strategieën:
Scholing in de methodiek van evidence-based practice
Het toepassen van richtlijnen, opgesteld door het Kwaliteitsinstituut voor de
gezondheidszorg CBO
Reflectie, intervisie en supervisie, waarbij het eigen beroepsmatig handelen vanuit evidence-
based perspectief als uitgangspunt wordt genomen (handel ik o.b.v. actuele kennis of o.b.v.
gewoonte?)
Het opzetten van ‘journal clubs’: het regelmatig met collega’s bespreken van vakliteratuur
i.r.t. de eigen beroepspraktijk
Bij evidence-based practice wordt er gestreefd om de beslissingen m.b.t. de zorg voor de individuele
zorgvrager zoveel mogelijk te baseren op de best beschikbare ‘evidence’, de klinische expertise van
de zorgverlener plus de voorkeuren van de zorgvrager en te evalueren of dit inderdaad leidt tot
betere resultaten voor de zorgvrager.
De methodiek van de evidence-based practice bestaat uit 5 stappen, gebaseerd op Cox e.a. (2008) en
wordt in de verpleegkunde als volgt toegepast:
1. Het vertalen van het verpleegprobleem in een beantwoordbare vraag
2. Het efficiënt zoeken naar het beste bewijsmateriaal
3. Het beoordelen van het gevonden bewijs op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid
4. Het toepassen van het resultaat (beschikbare bewijs) in de verpleegkundige praktijk
5. Het regelmatig evalueren van het proces en het resultaat
, Stap 1 Het verpleegprobleem vertalen in een beantwoordbare vraag
Evidence-based practise richt zich op vragen die gaan over de verpleegkundige zorg voor zorgvragers.
Deze vragen kunnen betrekking hebben op elk aspect van de verpleegkundige behandeling. Voor het
beantwoorden van dit soort vragen wordt er vaak gebruikgemaakt van de PICO-strategie, een
strategie voor het formuleren van een goede zoekvraag voor het bestuderen van de literatuur.
Patient (of Problem)
Intervention
Comparison (vergelijking)
Outcome (resultaat)
Je kunt niet altijd alle 4 de elementen van de PICO invullen.
Stap 2 Het efficiënt zoeken naar het beste bewijsmateriaal
Wanneer beantwoordbare vraag geformuleerd zoektocht naar beste bewijsmateriaal (evidence).
Binnen de methodiek van evidence-based practice worden 5 niveaus van bewijsmateriaal erkend, in
aflopende volghorde van bewijskracht. Dus hoe hoger het niveau, hoe ‘beter’ het bewijs.
Van hoog naar laag, de volgende niveaus:
Systematische review of meta-analyse van (kwalitatief) goed gerandomiseerde clinical trials
(RCT’s)
Gerandomiseerde clinical trials (de zuivere experimenten)
Clinical trials (quasi-experimentele onderzoeken, meestal zonder randomisatie)
Niet-experimentele (beschrijvende of kwalitatieve) studies
Meningen van deskundigen of algemeen aanvaard handelen
RCT’s vormen niet altijd het beste bewijsmateriaal (afhankelijk van formulering vraag). De
bovengenoemde hiërarchie geldt zeker als het over de vraag gaat welke interventie het meest
effectief is, maar wanneer de vraag gericht is op de beleving van de zorgvragers, of op de ervaren
kwaliteit van leven, dan heb je meer aan de resultaten van kwalitatief onderzoek of de mening van
deskundigen.
Volgende stap bij efficiënt zoeken naar bewijsmateriaal is om na te gaan waar dit materiaal te vinden
is (databanken). Een bekende databank, waarin de resultaten van meta-analyses en systematische
reviews zijn opgeslagen, is de Cochrane Database of Systematic Reviews.
Zoeken middels AND en OR en * (vanuit PICO). Als je een * achter een woord zet, wordt het
meervoud ook meegenomen. Gebruik synoniemen en vertalingen naar het engels.
Vaak kent de betreffende database een lijst met beschikbare trefwoorden. Het is dus verstandig om
bij het begin van je zoektocht eerst te kijken welke trefwoorden de database hanteert i.r.t. je
literatuurvraag (bij PubMed en Cochrane hebben ze een lijst met MeSH; Medical Subject Headings-
termen).
Stap 3 Het beoordelen van het gevonden bewijs op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid
Wanneer artikelen geselecteerd zijn beoordelen op hun methodologische kwaliteit en hun
toepasbaarheid voor de betreffende beroepspraktijk.
Bij het beoordelen van de methodologische kwaliteit gaat het vooral om de interne validiteit van het
onderzoek. Voor het vaststellen van de methodologische kwaliteit worden meestal
beoordelingslijsten gebruikt.
Voor beoordelen toepasbaarheid onderzoeksresultaten kijken naar relevantie en bruikbaarheid
van resultaten voor de eigen praktijk. Hoe relevant is het onderzoek voor zorgvragers, voor een
klinisch probleem of voor de verpleegkundige beroepsgroep?
4.1 Voorbereiding: Evidance Based Practice (EBP)
5.5 Evidence-based practice
Het niet in de praktijk belanden en gebruiken van wetenschappelijke kennis heeft volgens Cox e.a.
(2008) de volgende oorzaken:
Gebrek aan kennis en vaardigheden
Gebrek aan tijd
Moeite met het beoordelen en toepassen van bronnen van kennis
Gebrek aan steun van collega’s en management
Slechte toegankelijkheid van bronnen van wetenschappelijke kennis
Ook beschrijven ze verschillende strategieën die een zorgorganisatie, de beroepsorganisatie, het
onderwijs, maar ook verpleegkundigen kunnen toepassen om onderzoeksresultaten in de praktijk te
kunnen gebruiken. Op individueel niveau noemen zijn onder meer de strategieën:
Scholing in de methodiek van evidence-based practice
Het toepassen van richtlijnen, opgesteld door het Kwaliteitsinstituut voor de
gezondheidszorg CBO
Reflectie, intervisie en supervisie, waarbij het eigen beroepsmatig handelen vanuit evidence-
based perspectief als uitgangspunt wordt genomen (handel ik o.b.v. actuele kennis of o.b.v.
gewoonte?)
Het opzetten van ‘journal clubs’: het regelmatig met collega’s bespreken van vakliteratuur
i.r.t. de eigen beroepspraktijk
Bij evidence-based practice wordt er gestreefd om de beslissingen m.b.t. de zorg voor de individuele
zorgvrager zoveel mogelijk te baseren op de best beschikbare ‘evidence’, de klinische expertise van
de zorgverlener plus de voorkeuren van de zorgvrager en te evalueren of dit inderdaad leidt tot
betere resultaten voor de zorgvrager.
De methodiek van de evidence-based practice bestaat uit 5 stappen, gebaseerd op Cox e.a. (2008) en
wordt in de verpleegkunde als volgt toegepast:
1. Het vertalen van het verpleegprobleem in een beantwoordbare vraag
2. Het efficiënt zoeken naar het beste bewijsmateriaal
3. Het beoordelen van het gevonden bewijs op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid
4. Het toepassen van het resultaat (beschikbare bewijs) in de verpleegkundige praktijk
5. Het regelmatig evalueren van het proces en het resultaat
, Stap 1 Het verpleegprobleem vertalen in een beantwoordbare vraag
Evidence-based practise richt zich op vragen die gaan over de verpleegkundige zorg voor zorgvragers.
Deze vragen kunnen betrekking hebben op elk aspect van de verpleegkundige behandeling. Voor het
beantwoorden van dit soort vragen wordt er vaak gebruikgemaakt van de PICO-strategie, een
strategie voor het formuleren van een goede zoekvraag voor het bestuderen van de literatuur.
Patient (of Problem)
Intervention
Comparison (vergelijking)
Outcome (resultaat)
Je kunt niet altijd alle 4 de elementen van de PICO invullen.
Stap 2 Het efficiënt zoeken naar het beste bewijsmateriaal
Wanneer beantwoordbare vraag geformuleerd zoektocht naar beste bewijsmateriaal (evidence).
Binnen de methodiek van evidence-based practice worden 5 niveaus van bewijsmateriaal erkend, in
aflopende volghorde van bewijskracht. Dus hoe hoger het niveau, hoe ‘beter’ het bewijs.
Van hoog naar laag, de volgende niveaus:
Systematische review of meta-analyse van (kwalitatief) goed gerandomiseerde clinical trials
(RCT’s)
Gerandomiseerde clinical trials (de zuivere experimenten)
Clinical trials (quasi-experimentele onderzoeken, meestal zonder randomisatie)
Niet-experimentele (beschrijvende of kwalitatieve) studies
Meningen van deskundigen of algemeen aanvaard handelen
RCT’s vormen niet altijd het beste bewijsmateriaal (afhankelijk van formulering vraag). De
bovengenoemde hiërarchie geldt zeker als het over de vraag gaat welke interventie het meest
effectief is, maar wanneer de vraag gericht is op de beleving van de zorgvragers, of op de ervaren
kwaliteit van leven, dan heb je meer aan de resultaten van kwalitatief onderzoek of de mening van
deskundigen.
Volgende stap bij efficiënt zoeken naar bewijsmateriaal is om na te gaan waar dit materiaal te vinden
is (databanken). Een bekende databank, waarin de resultaten van meta-analyses en systematische
reviews zijn opgeslagen, is de Cochrane Database of Systematic Reviews.
Zoeken middels AND en OR en * (vanuit PICO). Als je een * achter een woord zet, wordt het
meervoud ook meegenomen. Gebruik synoniemen en vertalingen naar het engels.
Vaak kent de betreffende database een lijst met beschikbare trefwoorden. Het is dus verstandig om
bij het begin van je zoektocht eerst te kijken welke trefwoorden de database hanteert i.r.t. je
literatuurvraag (bij PubMed en Cochrane hebben ze een lijst met MeSH; Medical Subject Headings-
termen).
Stap 3 Het beoordelen van het gevonden bewijs op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid
Wanneer artikelen geselecteerd zijn beoordelen op hun methodologische kwaliteit en hun
toepasbaarheid voor de betreffende beroepspraktijk.
Bij het beoordelen van de methodologische kwaliteit gaat het vooral om de interne validiteit van het
onderzoek. Voor het vaststellen van de methodologische kwaliteit worden meestal
beoordelingslijsten gebruikt.
Voor beoordelen toepasbaarheid onderzoeksresultaten kijken naar relevantie en bruikbaarheid
van resultaten voor de eigen praktijk. Hoe relevant is het onderzoek voor zorgvragers, voor een
klinisch probleem of voor de verpleegkundige beroepsgroep?
