Samenvatting Geschiedenis
Werkplaats havo 5
Hoofdstuk 9: De Tijd van de Wereldoorlogen
Themakatern Midden-Oosten/Noord-Afrika: 3.2
Historische contexten: 2.1
9.1 De Eerste Wereldoorlog
Oorzaken van de Oorlog
De Eerste Wereld oorlog begon in 1914 in Europa, als gevolg van vele spanningen
tussen landen en als klap op de vuurpijl de moord op Franz Ferdinand.
Indirecte oorzaken
Bondgenootschappen
Landen hadden onderling verdragen gesloten waarin stond vastgelegd dat ze
elkaar zouden steunen bij gevaar van een mogelijke vijand. Er ontstonden
twee partijen; de geallieerden en de centralen.
Geallieerden/Triple Entente:
Frankrijk
Rusland
Groot-Brittannië
Centralen:
Oostenrijk-Hongarije
Duitsland
Italië
Militairisme
Leger, oorlog en geweld werden verheerlijkt. Oorlog werd door sommigen
zelfs gezien als dé oplossing voor bestaande conflicten in de wereld. De
catastrofale gevolgen van een oorlog werden daarom niet goed voorzien.
Imperialisme
Het hebben van een koloniaal rijk was van belang voor grondstoffen, export en
het verspreiden van de westerse beschaving. Bovendien was het een symbool
van nationale trots.
Er ontstonden conflicten over koloniaal grondgebied tussen de Europese
landen.
Nationalisme
Europese Staatshoofden en volkeren waren trots op hun eigen staat of
hadden een sterke wens om een eigen staat te vormen. Ze wilden graag
, bewijzen dat ze sterker en beter waren dan de ander, wat leidde tot
spanningen tussen de landen onderling.
Wapenwedloop
Landen streden onderling om wie het grootste leger met de meeste wapens
had. Dit was bedoeld om elkaar af te schrikken.
Ezelsbrug: BOM IN WO
Honorable mention: De Frans-Duitse oorlog
De 19e eeuw was relatief vreedzaam in Europa. Vijf grote mogendheden (Groot-
Brittannië, Frankrijk, Oostenrijk-Hongarije, Rusland en Pruisen) hielden het
machtsevenwicht in stand. Dit veranderde toen na de Frans-Duitse oorlog van 1870-
1871, onder leiding van Pruisen, het Duitse Keizerrijk ontstond. Duitsland groeide
snel economisch en had een sterke militaire traditie. Zo verstoorde Duitsland het
machtsevenwicht.
De aanleiding/directe oorzaak
Op 28 juni 1914 werd in Sarajevo de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz
Ferdinand vermoord door de Bosnisch-Servische nationalist Gravilo Princip .
Oostenrijk-Hongarije beschuldigde Servië van betrokkenheid en eiste onderzoek ter
plaatse, wat Servië weigerde. Kort daarna verklaarde Oostenrijk-Hongarije de oorlog.
Tijdlijn:
28 juni – Moord op Frans Ferdinand en zijn vrouw Sophie in Sarajevo.
6 juli – Duitsland geeft een “blanco cheque” aan Oostenrijk-Hongarije.
23 juli – Oostenrijk-Hongarije stuurt het Juli-ultimatum aan Servië.
Eisen: Servië moet verantwoordelijkheid nemen voor de aanslag en
Oostenrijkse politie toelaten.
Reactie Servië (±24–25 juli) – Servië accepteert gedeeltelijk het
ultimatum, maar weigert Oostenrijkse agenten toe te laten.
28 juli – Oostenrijk-Hongarije verklaart de oorlog aan Servië.
1 augustus – Duitsland verklaart Rusland de oorlog.
De oorlogsverklaringen van Oostenrijk-Hongarije en Duitsland veroorzaakten daarna
een kettingreactie aan oorlogsverklaringen van andere Europese landen: Europa
was officieel in oorlog.
Verloop van de oorlog
Duitsland begon de Eerste Wereldoorlog met het Von Schlieffenplan. Dit plan was
bedoeld om Frankrijk snel te verslaan via een aanval op België, zodat Duitsland zich
daarna op Rusland kon richten en een tweefrontenoorlog kon voorkomen. Het plan
mislukte doordat België meer weerstand bood dan verwacht, Groot-Brittannië België
te hulp schoot en Rusland sneller mobiliseerde dan voorzien. Hierdoor moest
Duitsland alsnog op twee fronten vechten.
Aan het westfront ontstond een loopgravenoorlog waarin beide partijen jarenlang
tegenover elkaar lagen, zonder grote terreinwinst. Ondanks het beperkte verloop was
, de oorlog gewelddadig en bloedig. Om de steun van het thuisfront te behouden en te
voorkomen dat de vijand informatie kreeg, maakten regeringen gebruik van
propaganda en censuur. Ze schetsten een beeld van de oorlog dat veel rooskleuriger
was dan de werkelijkheid.
Aan het oostfront vochten Duitsland en Oostenrijk-Hongarije tegen Rusland. Door
grote interne problemen en revolutionaire onrust verzwakte Rusland, waardoor het
de oorlog niet langer kon volhouden. In 1918 sloot de nieuwe communistische
regering onder leiding van Lenin vrede met Duitsland.
Ook aan het westfront kwam de oorlog ten einde. Door de toetreding van de
Verenigde Staten aan de zijde van de geallieerden en de inzet van nieuwe wapens,
zoals tanks, werden de Duitsers teruggedrongen. Nadat keizer Wilhelm II naar
Nederland vluchtte, vroeg de nieuwe Duitse regering om een wapenstilstand, die op
11 november 1918 inging.
Een echte wereldoorlog
De VS wilden aanvankelijk niets te maken hebben met onenigheden in Europa.
Formeel gezien waren ze neutraal; ze leverden alleen munitie en wapens aan de
geallieerden. Dit veranderde echter in 1917 toen Duitsland Amerikaanse schepen en
handel begon aan te vallen. Toen werd duidelijk dat de oorlog ook Amerikaanse
belangen bedreigde en de Amerikanen vochten mee aan de zijde van de
geallieerden.
Ook de koloniale rijken werden actief ingezet. Miljoenen soldaten uit India, Noord- en
West-Afrika en Zuidoost-Azië vochten mee aan de Europese fronten. Daarnaast
leverden de koloniën nog altijd grondstoffen die van groot belang waren voor de
Europese oorlogsindustrie.
Gevolgen van de oorlog
Door de nieuwe technologieën van de Industriële Revolutie, was het mogelijk om op
veel grotere schaal oorlog te voeren. Wapens en voertuigen waren sterker en er
waren massavernietigingswapens als gifgas ontwikkeld. De schade van de oorlog
was dus ook enorm: miljoenen burgers en militairen waren gestorven en Europa was
economisch ontwricht. In de Volkenbond, de voorloper van de Verenigde Naties,
werd besloten dat Duitsland de Alleinschuld van de oorlog kreeg. Dit was vastgelegd
in het Verdrag van Versailles:
Duitsland kreeg de volledige schuld van de oorlog
Duitsland moest herstelbetalingen leveren aan de geallieerden
Duitsland mocht een leger van maximaal 100.000 soldaten hebben
Duitsland moest veroverd land inleveren
Duitsland mocht geen lid worden van de Volkenbond.
Ezelsbrug (in het Engels): Land, Army, Money, Blame, LAMB
Werkplaats havo 5
Hoofdstuk 9: De Tijd van de Wereldoorlogen
Themakatern Midden-Oosten/Noord-Afrika: 3.2
Historische contexten: 2.1
9.1 De Eerste Wereldoorlog
Oorzaken van de Oorlog
De Eerste Wereld oorlog begon in 1914 in Europa, als gevolg van vele spanningen
tussen landen en als klap op de vuurpijl de moord op Franz Ferdinand.
Indirecte oorzaken
Bondgenootschappen
Landen hadden onderling verdragen gesloten waarin stond vastgelegd dat ze
elkaar zouden steunen bij gevaar van een mogelijke vijand. Er ontstonden
twee partijen; de geallieerden en de centralen.
Geallieerden/Triple Entente:
Frankrijk
Rusland
Groot-Brittannië
Centralen:
Oostenrijk-Hongarije
Duitsland
Italië
Militairisme
Leger, oorlog en geweld werden verheerlijkt. Oorlog werd door sommigen
zelfs gezien als dé oplossing voor bestaande conflicten in de wereld. De
catastrofale gevolgen van een oorlog werden daarom niet goed voorzien.
Imperialisme
Het hebben van een koloniaal rijk was van belang voor grondstoffen, export en
het verspreiden van de westerse beschaving. Bovendien was het een symbool
van nationale trots.
Er ontstonden conflicten over koloniaal grondgebied tussen de Europese
landen.
Nationalisme
Europese Staatshoofden en volkeren waren trots op hun eigen staat of
hadden een sterke wens om een eigen staat te vormen. Ze wilden graag
, bewijzen dat ze sterker en beter waren dan de ander, wat leidde tot
spanningen tussen de landen onderling.
Wapenwedloop
Landen streden onderling om wie het grootste leger met de meeste wapens
had. Dit was bedoeld om elkaar af te schrikken.
Ezelsbrug: BOM IN WO
Honorable mention: De Frans-Duitse oorlog
De 19e eeuw was relatief vreedzaam in Europa. Vijf grote mogendheden (Groot-
Brittannië, Frankrijk, Oostenrijk-Hongarije, Rusland en Pruisen) hielden het
machtsevenwicht in stand. Dit veranderde toen na de Frans-Duitse oorlog van 1870-
1871, onder leiding van Pruisen, het Duitse Keizerrijk ontstond. Duitsland groeide
snel economisch en had een sterke militaire traditie. Zo verstoorde Duitsland het
machtsevenwicht.
De aanleiding/directe oorzaak
Op 28 juni 1914 werd in Sarajevo de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz
Ferdinand vermoord door de Bosnisch-Servische nationalist Gravilo Princip .
Oostenrijk-Hongarije beschuldigde Servië van betrokkenheid en eiste onderzoek ter
plaatse, wat Servië weigerde. Kort daarna verklaarde Oostenrijk-Hongarije de oorlog.
Tijdlijn:
28 juni – Moord op Frans Ferdinand en zijn vrouw Sophie in Sarajevo.
6 juli – Duitsland geeft een “blanco cheque” aan Oostenrijk-Hongarije.
23 juli – Oostenrijk-Hongarije stuurt het Juli-ultimatum aan Servië.
Eisen: Servië moet verantwoordelijkheid nemen voor de aanslag en
Oostenrijkse politie toelaten.
Reactie Servië (±24–25 juli) – Servië accepteert gedeeltelijk het
ultimatum, maar weigert Oostenrijkse agenten toe te laten.
28 juli – Oostenrijk-Hongarije verklaart de oorlog aan Servië.
1 augustus – Duitsland verklaart Rusland de oorlog.
De oorlogsverklaringen van Oostenrijk-Hongarije en Duitsland veroorzaakten daarna
een kettingreactie aan oorlogsverklaringen van andere Europese landen: Europa
was officieel in oorlog.
Verloop van de oorlog
Duitsland begon de Eerste Wereldoorlog met het Von Schlieffenplan. Dit plan was
bedoeld om Frankrijk snel te verslaan via een aanval op België, zodat Duitsland zich
daarna op Rusland kon richten en een tweefrontenoorlog kon voorkomen. Het plan
mislukte doordat België meer weerstand bood dan verwacht, Groot-Brittannië België
te hulp schoot en Rusland sneller mobiliseerde dan voorzien. Hierdoor moest
Duitsland alsnog op twee fronten vechten.
Aan het westfront ontstond een loopgravenoorlog waarin beide partijen jarenlang
tegenover elkaar lagen, zonder grote terreinwinst. Ondanks het beperkte verloop was
, de oorlog gewelddadig en bloedig. Om de steun van het thuisfront te behouden en te
voorkomen dat de vijand informatie kreeg, maakten regeringen gebruik van
propaganda en censuur. Ze schetsten een beeld van de oorlog dat veel rooskleuriger
was dan de werkelijkheid.
Aan het oostfront vochten Duitsland en Oostenrijk-Hongarije tegen Rusland. Door
grote interne problemen en revolutionaire onrust verzwakte Rusland, waardoor het
de oorlog niet langer kon volhouden. In 1918 sloot de nieuwe communistische
regering onder leiding van Lenin vrede met Duitsland.
Ook aan het westfront kwam de oorlog ten einde. Door de toetreding van de
Verenigde Staten aan de zijde van de geallieerden en de inzet van nieuwe wapens,
zoals tanks, werden de Duitsers teruggedrongen. Nadat keizer Wilhelm II naar
Nederland vluchtte, vroeg de nieuwe Duitse regering om een wapenstilstand, die op
11 november 1918 inging.
Een echte wereldoorlog
De VS wilden aanvankelijk niets te maken hebben met onenigheden in Europa.
Formeel gezien waren ze neutraal; ze leverden alleen munitie en wapens aan de
geallieerden. Dit veranderde echter in 1917 toen Duitsland Amerikaanse schepen en
handel begon aan te vallen. Toen werd duidelijk dat de oorlog ook Amerikaanse
belangen bedreigde en de Amerikanen vochten mee aan de zijde van de
geallieerden.
Ook de koloniale rijken werden actief ingezet. Miljoenen soldaten uit India, Noord- en
West-Afrika en Zuidoost-Azië vochten mee aan de Europese fronten. Daarnaast
leverden de koloniën nog altijd grondstoffen die van groot belang waren voor de
Europese oorlogsindustrie.
Gevolgen van de oorlog
Door de nieuwe technologieën van de Industriële Revolutie, was het mogelijk om op
veel grotere schaal oorlog te voeren. Wapens en voertuigen waren sterker en er
waren massavernietigingswapens als gifgas ontwikkeld. De schade van de oorlog
was dus ook enorm: miljoenen burgers en militairen waren gestorven en Europa was
economisch ontwricht. In de Volkenbond, de voorloper van de Verenigde Naties,
werd besloten dat Duitsland de Alleinschuld van de oorlog kreeg. Dit was vastgelegd
in het Verdrag van Versailles:
Duitsland kreeg de volledige schuld van de oorlog
Duitsland moest herstelbetalingen leveren aan de geallieerden
Duitsland mocht een leger van maximaal 100.000 soldaten hebben
Duitsland moest veroverd land inleveren
Duitsland mocht geen lid worden van de Volkenbond.
Ezelsbrug (in het Engels): Land, Army, Money, Blame, LAMB
