Hoorcolleges Geriatrie & Veroudering
Boek: Inleiding in de gerontologie en geriatrie
14 Hoorcolleges + extra uitleg
INHOUDSOPGAVE:
Titel: Pagina’s:
Hoorcollege 1: Sacropenie en artrose 3-7
Hoorcollege 2: Geriatrische syndromen, multiorbiditeit en polyfarmacie 7 - 16
Hoorcollege 3: Functiole veroudering 16 - 23
Hoorcollege 4: Demografie van de veroudering 23 - 26
Hoorcollege 5: Levenseinde 26 - 36
Hoorcollege 6: Emotionele veroudering 36 - 46
Hoorcollege 7: Verouderingstheorieën 46 - 50
Hoorcollege 8: Gezonde leefstijl 50 - 60
Hoorcollege 9: Osteoporose, vallen en vitamine D 60 - 65
Hoorcollege 10: Delier en urine-incontinentie 65- 70
Hoorcollege 11: Zorg 70 - 75
Hoorcollege 12: Zintuigen en communicatie bij ouderen 75 - 79
Hoorcollege 13: Cognitieve veroudering 79 - 85
Hoorcollege 14: Sociale veroudering 85 - 82
1
,HC: introductie
Geriatrie = pathologie van veroudering : verouderingsziekten.
Veroudering = gerontologie : het normale proces van veroudering.
Domeinen:
● Lichamelijke veroudering: bijvoorbeeld slechtziend, slechthorend.
● Functionele veroudering: dagelijkse activiteiten van mensen, moeite met eten.
● Psychische veroudering: cognitieve achteruitgang, depressie, angst.
● Sociale veroudering: hoe staan mensen in het sociale leven, eenzaamheid.
→ De domeinen hanen met elkaar samen. Als een domein veranderd heeft dat effect op
andere domeinen, kwetsbare ouderen, klein probleem kan veel groter worden.
Vooral Japanners worden erg oud, waarom?
12 van de 20 oudste ouderen woont in Japan.
- Gezonde voeding
- Veel beweging
- Zeer goede gezondheidszorg
Blue zone in Japan: het eiland genaamd Okinawa.
Ze eten hier weinig: 80% regel.
Veroudering in gezondheidsbeleid:
Pact voor ouderenzorg:
1. Eenzaamheid signaleren en doorbreken.
2. Zorgen dat mensen met goede zorg en ondersteuning langer thuis kunnen wonen.
3. De kwaliteit van de verpleeghuiszorg verbeteren.
Troonrede 2019:
- In het regeerakkoord is afgesproken publieke voorzieningen sterker te maken.
Mederwerkers in de verpleeghuizen krijgen meer ruimte en tijd om persoonlijke
aandacht te geven aan bewoners.
- Minder snelle steiging van de AOW-leeftijd en ervoor zorgen dat mensen gezond en
werkend hun pensioen kunnen halen.
- Hoe houden we zorg goed en toegankelijk is de vraag voor lange termijn? Hoe
zorgen we straks voor genoeg liefdevolle handen aan het bed en in de thuiszorg? En
hoe passen we technische zorginnovaties op brede schaal toe?
Toenemende leeftijd gaat gepaard met een toenemend
percentage instellingsbewoners
2
,Er is een omslag van stereotypering van ouderen. Dit is belangrijk! Want een negatief beeld
van ouderen leidt to ontevredenheid over het leven wanneer je zelf oud wordt. Een positief
beeld van ouderen leidt tot meer investering in eigen gezond gedrag.
- Vroeger vooral bij ouderen gedacht aan: niet meer goed voor jezelf kunnen zorgen,
rollator, eenzaam, slecht te been, saai leven. Tegenwoordig is er meer beeld van
actieve grappige ouderen, die bijvoorbeeld mee doen aan de Voice of Holland.
PROJECT OPDRACHT:
Wetenschappelijk integriteit speerpunten:
1. Ethisch handelen en privacy:
Privacy: geen NAW-gegevens, privacy gevoelige informatie
Anonimiteit: waarborging bij transcriberen
Ondertekenen: toestemmingsverklaring, student: privacy verklaring
Respecteer de deelnemer
2. Eerlijke data verzameling en zorgvuldige dataopslag:
Data fishing = een eenzijdige weergave, geen objectieve of transparante weergave van
resultaten → wetenschappelijk wangedrag.
- Bijvoorbeeld alleen de positieve resultaten presenteren en de negatieve resultaten
achterwegen laten.
Plagiaat = het overnemen van woorden, gegevens of gedachten van anderen, zonder aan
deze persoon of groep de daarvoor geëigende ‘credit’ toe te kennen.
Manipuleren analyses = p-value fishing, onjuiste statistische nauwkeurigheid, figuren
manipuleren.
Oneigenlijk belang = verlies van onafhankelijke positie door financiële of commerciële
belangen.
HC 1: Sarcopenie en atrose
Kwetsbare ouderen:
1. Lichamelijke veroudering
a. Sarcopenie en artrose
2. Functionele veroudering
3. Psychische veroudering
4. Sociale veroudering
SARCOPENIE
Veroudering van spieren
Rond je 25e heb je de meeste spieren, vanaf dat moment gaat je spiermassa achteruit.
Tussen je 40ste en 70ste levensjaar neemt je spiermassa met 24% af. Met name je
spiervezel type II neemt af → verlies van spierkracht. Dit heeft consequenties voor je
functioneren. Type II spiervezels zijn voor plotselinge bewegingen, zoals balans en opstaan
uit een stoel.
3
, - Mannen hebben meer spierkracht dan vrouwen, maar de spierkracht daalt ook
harder bij mannen dan bij vrouwen naarmate ze ouder worden.
De toename van ‘witte
stukjes’ zoals hier te zien
op het plaatje is
vetophoping tussen de
spieren. Neemt meer toe
bij mannen dan bij
vrouwen. Dit draagt bij
aan verslechtering van
spierkracht → effect op
kwaliteit van spieren.
Sarcopenie = letterlijk het verlies (=penie) van vlees/spier (=sarx). Maar gebruikelijk houdt
het in : het verlies van spiermassa en spierkracht en spierfunctie.
- Prevalentie: 5-80% van de ouderen boven de 65 jaar afhankelijk van gebruikte
definitie (verschillende landen hebben een verschillende definitie) en setting.
Pre-sarcopenie = lage spiermassa
Sarcopenie = lage spiermassa en lage spierkracht of lage spierfunctie
Ernstige sarcopenie = lage spiermassa, lage spierkracht en lage spierfunctie
Screening van sarcopenie:
Diagnostiek van spiermassa:
4
, Diagnostiek van spierkracht:
- Handknijpkracht; eenvoudige meting en meest gebruikt. Redelijk goede maat voor
algehele lichaams spierkracht.
- Knie extensiekracht; veel gebruikt, bovenbeen kracht.
Gevolgen van sarcopenie:
Je hebt zowel functionele als metabole gevolgen:
- Sneller vallen.
- Minder mobiel.
- Ziekenhuisopname.
- Opname zorginstelling.
Spieren belangirjk voor glucosemetabolisme → mensen emt sarcopenie kans op diabetes.
Oorzaken van sarcopenie (lage spiermasse, -kracht en/of -functie):
● Spierstructuur
○ Afname van met name type II vezels.
○ Toename vetinfiltratie.
○ Verminderde spiercontractie.
● Hormonen
○ Afname concentratie geslachtshormonen (testosteron, oestradiol).
■ Testosteronconcentraties nemen af bij ouder worden. Bij vrouwen
nemen de concentraties ook af, maar hebben minder testosteron op
jongere leeftijd dan mannen.
○ Afname van concentratie groeihormoon.
● Immunologie
○ Chronische verhoging concentraties onstekingsfactoren (o.a. TNF-alpha, IL-6
en CRP).
● Neurologie
○ Verminderde cognitieve functie.
○ Verminderde innervatie (=denervatie) door afname motorneuronen in het
centraal zenuwstelsel.
● Leefstijl
○ Ondervoeding.
○ Lage vitamine D status.
○ Lage eiwitinname.
○ Weinig lichaamsbeweging.
○ Sedentair gedrag.
○ Bedrust.
Testosteronsuppletie als behandeling:
Testosteronsuppletie bij oudere mannen:
- Meer spiermassa.
- Effect op spierkracht en spierfunctie onduidelijk, studies lieten tegenstrijdige
resultaten zien.
Redenen:
- Studiepopulatie.
5
Boek: Inleiding in de gerontologie en geriatrie
14 Hoorcolleges + extra uitleg
INHOUDSOPGAVE:
Titel: Pagina’s:
Hoorcollege 1: Sacropenie en artrose 3-7
Hoorcollege 2: Geriatrische syndromen, multiorbiditeit en polyfarmacie 7 - 16
Hoorcollege 3: Functiole veroudering 16 - 23
Hoorcollege 4: Demografie van de veroudering 23 - 26
Hoorcollege 5: Levenseinde 26 - 36
Hoorcollege 6: Emotionele veroudering 36 - 46
Hoorcollege 7: Verouderingstheorieën 46 - 50
Hoorcollege 8: Gezonde leefstijl 50 - 60
Hoorcollege 9: Osteoporose, vallen en vitamine D 60 - 65
Hoorcollege 10: Delier en urine-incontinentie 65- 70
Hoorcollege 11: Zorg 70 - 75
Hoorcollege 12: Zintuigen en communicatie bij ouderen 75 - 79
Hoorcollege 13: Cognitieve veroudering 79 - 85
Hoorcollege 14: Sociale veroudering 85 - 82
1
,HC: introductie
Geriatrie = pathologie van veroudering : verouderingsziekten.
Veroudering = gerontologie : het normale proces van veroudering.
Domeinen:
● Lichamelijke veroudering: bijvoorbeeld slechtziend, slechthorend.
● Functionele veroudering: dagelijkse activiteiten van mensen, moeite met eten.
● Psychische veroudering: cognitieve achteruitgang, depressie, angst.
● Sociale veroudering: hoe staan mensen in het sociale leven, eenzaamheid.
→ De domeinen hanen met elkaar samen. Als een domein veranderd heeft dat effect op
andere domeinen, kwetsbare ouderen, klein probleem kan veel groter worden.
Vooral Japanners worden erg oud, waarom?
12 van de 20 oudste ouderen woont in Japan.
- Gezonde voeding
- Veel beweging
- Zeer goede gezondheidszorg
Blue zone in Japan: het eiland genaamd Okinawa.
Ze eten hier weinig: 80% regel.
Veroudering in gezondheidsbeleid:
Pact voor ouderenzorg:
1. Eenzaamheid signaleren en doorbreken.
2. Zorgen dat mensen met goede zorg en ondersteuning langer thuis kunnen wonen.
3. De kwaliteit van de verpleeghuiszorg verbeteren.
Troonrede 2019:
- In het regeerakkoord is afgesproken publieke voorzieningen sterker te maken.
Mederwerkers in de verpleeghuizen krijgen meer ruimte en tijd om persoonlijke
aandacht te geven aan bewoners.
- Minder snelle steiging van de AOW-leeftijd en ervoor zorgen dat mensen gezond en
werkend hun pensioen kunnen halen.
- Hoe houden we zorg goed en toegankelijk is de vraag voor lange termijn? Hoe
zorgen we straks voor genoeg liefdevolle handen aan het bed en in de thuiszorg? En
hoe passen we technische zorginnovaties op brede schaal toe?
Toenemende leeftijd gaat gepaard met een toenemend
percentage instellingsbewoners
2
,Er is een omslag van stereotypering van ouderen. Dit is belangrijk! Want een negatief beeld
van ouderen leidt to ontevredenheid over het leven wanneer je zelf oud wordt. Een positief
beeld van ouderen leidt tot meer investering in eigen gezond gedrag.
- Vroeger vooral bij ouderen gedacht aan: niet meer goed voor jezelf kunnen zorgen,
rollator, eenzaam, slecht te been, saai leven. Tegenwoordig is er meer beeld van
actieve grappige ouderen, die bijvoorbeeld mee doen aan de Voice of Holland.
PROJECT OPDRACHT:
Wetenschappelijk integriteit speerpunten:
1. Ethisch handelen en privacy:
Privacy: geen NAW-gegevens, privacy gevoelige informatie
Anonimiteit: waarborging bij transcriberen
Ondertekenen: toestemmingsverklaring, student: privacy verklaring
Respecteer de deelnemer
2. Eerlijke data verzameling en zorgvuldige dataopslag:
Data fishing = een eenzijdige weergave, geen objectieve of transparante weergave van
resultaten → wetenschappelijk wangedrag.
- Bijvoorbeeld alleen de positieve resultaten presenteren en de negatieve resultaten
achterwegen laten.
Plagiaat = het overnemen van woorden, gegevens of gedachten van anderen, zonder aan
deze persoon of groep de daarvoor geëigende ‘credit’ toe te kennen.
Manipuleren analyses = p-value fishing, onjuiste statistische nauwkeurigheid, figuren
manipuleren.
Oneigenlijk belang = verlies van onafhankelijke positie door financiële of commerciële
belangen.
HC 1: Sarcopenie en atrose
Kwetsbare ouderen:
1. Lichamelijke veroudering
a. Sarcopenie en artrose
2. Functionele veroudering
3. Psychische veroudering
4. Sociale veroudering
SARCOPENIE
Veroudering van spieren
Rond je 25e heb je de meeste spieren, vanaf dat moment gaat je spiermassa achteruit.
Tussen je 40ste en 70ste levensjaar neemt je spiermassa met 24% af. Met name je
spiervezel type II neemt af → verlies van spierkracht. Dit heeft consequenties voor je
functioneren. Type II spiervezels zijn voor plotselinge bewegingen, zoals balans en opstaan
uit een stoel.
3
, - Mannen hebben meer spierkracht dan vrouwen, maar de spierkracht daalt ook
harder bij mannen dan bij vrouwen naarmate ze ouder worden.
De toename van ‘witte
stukjes’ zoals hier te zien
op het plaatje is
vetophoping tussen de
spieren. Neemt meer toe
bij mannen dan bij
vrouwen. Dit draagt bij
aan verslechtering van
spierkracht → effect op
kwaliteit van spieren.
Sarcopenie = letterlijk het verlies (=penie) van vlees/spier (=sarx). Maar gebruikelijk houdt
het in : het verlies van spiermassa en spierkracht en spierfunctie.
- Prevalentie: 5-80% van de ouderen boven de 65 jaar afhankelijk van gebruikte
definitie (verschillende landen hebben een verschillende definitie) en setting.
Pre-sarcopenie = lage spiermassa
Sarcopenie = lage spiermassa en lage spierkracht of lage spierfunctie
Ernstige sarcopenie = lage spiermassa, lage spierkracht en lage spierfunctie
Screening van sarcopenie:
Diagnostiek van spiermassa:
4
, Diagnostiek van spierkracht:
- Handknijpkracht; eenvoudige meting en meest gebruikt. Redelijk goede maat voor
algehele lichaams spierkracht.
- Knie extensiekracht; veel gebruikt, bovenbeen kracht.
Gevolgen van sarcopenie:
Je hebt zowel functionele als metabole gevolgen:
- Sneller vallen.
- Minder mobiel.
- Ziekenhuisopname.
- Opname zorginstelling.
Spieren belangirjk voor glucosemetabolisme → mensen emt sarcopenie kans op diabetes.
Oorzaken van sarcopenie (lage spiermasse, -kracht en/of -functie):
● Spierstructuur
○ Afname van met name type II vezels.
○ Toename vetinfiltratie.
○ Verminderde spiercontractie.
● Hormonen
○ Afname concentratie geslachtshormonen (testosteron, oestradiol).
■ Testosteronconcentraties nemen af bij ouder worden. Bij vrouwen
nemen de concentraties ook af, maar hebben minder testosteron op
jongere leeftijd dan mannen.
○ Afname van concentratie groeihormoon.
● Immunologie
○ Chronische verhoging concentraties onstekingsfactoren (o.a. TNF-alpha, IL-6
en CRP).
● Neurologie
○ Verminderde cognitieve functie.
○ Verminderde innervatie (=denervatie) door afname motorneuronen in het
centraal zenuwstelsel.
● Leefstijl
○ Ondervoeding.
○ Lage vitamine D status.
○ Lage eiwitinname.
○ Weinig lichaamsbeweging.
○ Sedentair gedrag.
○ Bedrust.
Testosteronsuppletie als behandeling:
Testosteronsuppletie bij oudere mannen:
- Meer spiermassa.
- Effect op spierkracht en spierfunctie onduidelijk, studies lieten tegenstrijdige
resultaten zien.
Redenen:
- Studiepopulatie.
5
