Hoofdstuk 1; Wat is communicatie?
Het is niet mogelijk om niet te communiceren. Ieder gedrag is een vorm van communicatie. Omdat er
niet zoiets bestaat als antigedrag, is het onmogelijk om niet te communiceren. Wanneer iemand u
iets vraag u geen antwoord op wenst te geven, vertelt uw zwijgen dat en communiceert u dus toch.
Communicatie is de uitwisseling van al dan niet symbolische informatie die plaatsvindt tussen twee
mensen die zich bewust zijn van elkaar aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd. De informatie
wordt deels bewust en deels onbewust gegeven. Ontvangen en geïnterpreteerd.
Verloop communicatieproces
Zender boodschap ontvanger
Boodschap op inhoudsniveau (letterlijke boodschap)of betrekkingsniveau (hoe de boodschap moeten
worden opgevat)
Het kanaal is het medium dat gebruikt wordt om de boodschap over te brengen.
Zintuigelijke kanalen
Mechanische kanalen zoals papier
Elektronische kanalen
Coderen is een activiteit van de zender, die gedachten omzet in woorden en non-verbale elementen.
Decoderen is wat de ontvanger vervolgens doet: woorden en non-verbale elementen omzetten van
de ander in gedachten.
Factoren die ruis kunnen geven
Externe ruis
1. Fysieke ruis
Storende element in de omgeving of communicatiekanaal zelf.
Interne ruis
1. Psychologische ruis
Storende factoren in de mens zelf, zoals emoties.
2. Culturele ruis
Ander geïnterpreteerd
3. Semantische ruis
Woorden worden gebruikt die niet begrepen worden of verkeerd begrepen worden
Of de boodschap goed begrepen is kan je feedback vragen, De rollen worden dan opgedraaid.
Samenvatten, aanmoedigen, napraten en herhalen
Theo Janssen vergelijkt de communicatie model als een pijpleiding of buizenpost: de zender stopt
een intentie als een voorwerp in een koker die door de buis naar de ontvanger wordt gestuurd. De
ontvanger kan de intentie eruit halen.
Communicatieproces
1. Kader: kader waarin de communicatie plaatsvindt, bijvoorbeeld de eerdere ervaring
, 2. Dynamiek: in werkelijkheid is communicatie veel meer een dynamisch proces dan de
pijpleiding suggereert, eerder een werktekening.
Informatie uitwisselingen
1. Verbaal of non-verbaal
2. Met verschillende lagen in de boodschap
a. Zakelijk
b. Expressief
Kleding, intonatie
Werkelijke gevoelens bedekken
- Facadetechnieken (een muur)
- Imponeertechnieken
c. Relationeel
Mate waarin ze elkaar kennen
d. appelerend
Leren effectief te communiceren
Fase 1 onbewust – onbekwaam
Fase 2 bewust – onbekwaam
Fase 3 bewust – bekwaam
Fase 4 onbewust – bekwaam
Hoofdstuk 2: Cultuur en communicatie
Cultuur heeft een grote invloed op ons denken en doen. Wat we denken en doen is vaak een
onbewust proces. We bekijken alles vanuit onze opvoeding/ cultuur filter.
Cultuur is de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen
onderscheidt van een andere.
Drie niveaus programmering
1. Persoonlijkheid
2. Cultuur
3. Menselijke natuur
Belangrijke onderdeel in een cultuur zijn de waarden en normen.
Taal verwoordt de opvattingen (normen en waarden ) van een cultuur en geeft cultuur door.
Daarnaast zijn er ook subculturen in Nederland.
Om te communiceren met mensen met een andere culturele achtergrond, is het belangrijk om de
culturele referentiekader van iemand anders te begrijpen.
Verschillen van culturen
1. Tijd en beleving van tijd
a. Monochrome tijdsbeleving
Erg gehecht aan een dergelijke planning.
b. Polychrome tijdsbeleving
, Gehandeld worden uit zaken die voordoen.
2. Hiërarchie en (on)gelijkheid
3. Prestatie, zorgzaamheid en sociale ontwikkeling
4. De groep
5. Non-verbale communicatie
a. Hoge context
Veel ongeschreven regels om informatie te begrijpen. Verwarrend voor mensen die de
ongeschreven regels niet kennen.
b. Lage context
Juiste expliciet gemaakt mbv uitingen (woorden)
Onbewust dragen we allemaal een culturele bril.
Filteren van de werkelijkheid: het referentiekader
Interpretatie van de werkelijkheid.
Wat u doet en zegt, schrijft en kijkt wordt bepaald door
1. natuurlijke menselijke eigenschappen
2. Persoonlijke karakter
3. Referentiekader
We beoordelen en interpreteren constant de omgeving om ons heen. Conclusie verbinden we
hieraan veroordelen stereotypen.
Vooroordeel is een mening over iets of iemand of over een groep, die niet op feiten is gebaseerd
maar een interpretatie is. Het heeft vaak een negatieve connotatie.
Discriminatie gaat verder dan vooroordelen, omdat er ook naar gehandeld wordt.
Een vorm van vooroordelen zijn stereotypen. Karakterisering, met name van een volk of van
individuen uit een groep, op grond van generalisering van al dan niet reële waarnemingen.
Vooroordelen en stereotypen zijn een manier om complexe werkelijkheid te simplificeren. Daarnaast
is het een rechtvaardiging van eigen handelen. Eigen gedrag komt positiever uit.
Knelpunten in communicatie door cultuurverschillen
1. Eergevoel
2. Hierarchie
3. Man-vrouwverhouding
4. Labelen van karaktereigenschappen
5. Gastvrijheid
6. Tijd en planning
7. Werk en privé
8. Slecht nieuws
9. Sociaal wenselijk gedrag
10. Omgaan met regels
11. Communiceren
12. Waarheid spreken versus harmonie behouden
13. Beleefdheid
Het ijsbergmodel
Het is niet mogelijk om niet te communiceren. Ieder gedrag is een vorm van communicatie. Omdat er
niet zoiets bestaat als antigedrag, is het onmogelijk om niet te communiceren. Wanneer iemand u
iets vraag u geen antwoord op wenst te geven, vertelt uw zwijgen dat en communiceert u dus toch.
Communicatie is de uitwisseling van al dan niet symbolische informatie die plaatsvindt tussen twee
mensen die zich bewust zijn van elkaar aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd. De informatie
wordt deels bewust en deels onbewust gegeven. Ontvangen en geïnterpreteerd.
Verloop communicatieproces
Zender boodschap ontvanger
Boodschap op inhoudsniveau (letterlijke boodschap)of betrekkingsniveau (hoe de boodschap moeten
worden opgevat)
Het kanaal is het medium dat gebruikt wordt om de boodschap over te brengen.
Zintuigelijke kanalen
Mechanische kanalen zoals papier
Elektronische kanalen
Coderen is een activiteit van de zender, die gedachten omzet in woorden en non-verbale elementen.
Decoderen is wat de ontvanger vervolgens doet: woorden en non-verbale elementen omzetten van
de ander in gedachten.
Factoren die ruis kunnen geven
Externe ruis
1. Fysieke ruis
Storende element in de omgeving of communicatiekanaal zelf.
Interne ruis
1. Psychologische ruis
Storende factoren in de mens zelf, zoals emoties.
2. Culturele ruis
Ander geïnterpreteerd
3. Semantische ruis
Woorden worden gebruikt die niet begrepen worden of verkeerd begrepen worden
Of de boodschap goed begrepen is kan je feedback vragen, De rollen worden dan opgedraaid.
Samenvatten, aanmoedigen, napraten en herhalen
Theo Janssen vergelijkt de communicatie model als een pijpleiding of buizenpost: de zender stopt
een intentie als een voorwerp in een koker die door de buis naar de ontvanger wordt gestuurd. De
ontvanger kan de intentie eruit halen.
Communicatieproces
1. Kader: kader waarin de communicatie plaatsvindt, bijvoorbeeld de eerdere ervaring
, 2. Dynamiek: in werkelijkheid is communicatie veel meer een dynamisch proces dan de
pijpleiding suggereert, eerder een werktekening.
Informatie uitwisselingen
1. Verbaal of non-verbaal
2. Met verschillende lagen in de boodschap
a. Zakelijk
b. Expressief
Kleding, intonatie
Werkelijke gevoelens bedekken
- Facadetechnieken (een muur)
- Imponeertechnieken
c. Relationeel
Mate waarin ze elkaar kennen
d. appelerend
Leren effectief te communiceren
Fase 1 onbewust – onbekwaam
Fase 2 bewust – onbekwaam
Fase 3 bewust – bekwaam
Fase 4 onbewust – bekwaam
Hoofdstuk 2: Cultuur en communicatie
Cultuur heeft een grote invloed op ons denken en doen. Wat we denken en doen is vaak een
onbewust proces. We bekijken alles vanuit onze opvoeding/ cultuur filter.
Cultuur is de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen
onderscheidt van een andere.
Drie niveaus programmering
1. Persoonlijkheid
2. Cultuur
3. Menselijke natuur
Belangrijke onderdeel in een cultuur zijn de waarden en normen.
Taal verwoordt de opvattingen (normen en waarden ) van een cultuur en geeft cultuur door.
Daarnaast zijn er ook subculturen in Nederland.
Om te communiceren met mensen met een andere culturele achtergrond, is het belangrijk om de
culturele referentiekader van iemand anders te begrijpen.
Verschillen van culturen
1. Tijd en beleving van tijd
a. Monochrome tijdsbeleving
Erg gehecht aan een dergelijke planning.
b. Polychrome tijdsbeleving
, Gehandeld worden uit zaken die voordoen.
2. Hiërarchie en (on)gelijkheid
3. Prestatie, zorgzaamheid en sociale ontwikkeling
4. De groep
5. Non-verbale communicatie
a. Hoge context
Veel ongeschreven regels om informatie te begrijpen. Verwarrend voor mensen die de
ongeschreven regels niet kennen.
b. Lage context
Juiste expliciet gemaakt mbv uitingen (woorden)
Onbewust dragen we allemaal een culturele bril.
Filteren van de werkelijkheid: het referentiekader
Interpretatie van de werkelijkheid.
Wat u doet en zegt, schrijft en kijkt wordt bepaald door
1. natuurlijke menselijke eigenschappen
2. Persoonlijke karakter
3. Referentiekader
We beoordelen en interpreteren constant de omgeving om ons heen. Conclusie verbinden we
hieraan veroordelen stereotypen.
Vooroordeel is een mening over iets of iemand of over een groep, die niet op feiten is gebaseerd
maar een interpretatie is. Het heeft vaak een negatieve connotatie.
Discriminatie gaat verder dan vooroordelen, omdat er ook naar gehandeld wordt.
Een vorm van vooroordelen zijn stereotypen. Karakterisering, met name van een volk of van
individuen uit een groep, op grond van generalisering van al dan niet reële waarnemingen.
Vooroordelen en stereotypen zijn een manier om complexe werkelijkheid te simplificeren. Daarnaast
is het een rechtvaardiging van eigen handelen. Eigen gedrag komt positiever uit.
Knelpunten in communicatie door cultuurverschillen
1. Eergevoel
2. Hierarchie
3. Man-vrouwverhouding
4. Labelen van karaktereigenschappen
5. Gastvrijheid
6. Tijd en planning
7. Werk en privé
8. Slecht nieuws
9. Sociaal wenselijk gedrag
10. Omgaan met regels
11. Communiceren
12. Waarheid spreken versus harmonie behouden
13. Beleefdheid
Het ijsbergmodel
