Week 1: Inleiding (Storm)
Wat is een natie? -> Grote hoeveelheid mensen die verenigd worden door gemeenschappelijke
factoren zoals afkomst, geschiedenis, cultuur of taal en die in een afgebakend grondgebied leven.
Wat is een natiestaat? -> Een soevereine staat waarin de meeste burgers verenigd worden door
gemeenschappelijke factoren die ook het begrip ‘natie’ definiëren.
Wat is nationalisme? -> Identificatie met het eigen land en steun voor de landsbelangen, met name
voor de uitsluiting of benadeling van de belangen van andere naties.
12 landen die voldoen aan homogene etniciteit (1970) zijn Portugal, Italië, Griekenland. In hoeverre
kunnen we echter tegenwoordig nog spreken van etnische homogeniteit (verandering door
migrantenstromen e.d.)?
Nationalisme in de common sense definitie: sprake van een etnische / culturele homogeniteit en
eigen natie zien als superieur.
Andere definities zijn ook mogelijk, zoals de definitie Dikke van Dale waarin burgerschap juist
centraal staat (natie = een groep van individuen van hetzelfde staatsburgerschap die in een begrensd
gebied wonen). Dus niet noodzakelijkerwijs per se gericht op etnisch homogeen en superieur.
Nationalisme volgens Nations and Nationalism: ‘een politiek principe dat ervan uitgaat dat politieke
en nationale territoriale eenheden moeten samenvallen’ -> dus géén superioriteit, maar een politiek
principe dat men niet door buitenstaanders geregeerd wil worden, maar dat de burgers zelf de
politiek bepalen.
Doel van de collegecyclus:
- Dominantie van de natiestaat is niet vanzelfsprekend
- Oorsprong van natiestaten en gevolgen
- Debatten over staatsvorming, nationalisme en natievorming
Opzet van dit college:
1. Doorbraak van het nationalisme rond 1800
2. Modernistische interpretatie
3. Alternatieven
1. Doorbraak van het nationalisme rond 1800
Geboorte van de natiestaat:
5 mei 1789: Staten-Generaal komt in impasse terecht, derde stand weigert als afzonderlijke
stand te vergaderen.
17 juni: Derde Stand roept zichzelf uit tot Assemblée Nationale (Nationale Vergadering). Dit is
het begin van de revolutie -> afschaffen alle belastingen en daarna weer herinvoering
(symbolisch, eerst door koning, nu door natie).
20 juni: Eed op de kaatsbaan wordt gezworen -> grondwet.
4 augustus: Afschaffen feodale resten.
Politiek (civic) nationalisme -> Het gaat niet om de taal of cultuur, maar de erkenning dat de staat
soeverein is. De staat dient er te zijn voor de burgers en dient gecontroleerd te worden door burgers.
Nationaliteit ligt niet vast, maar men kan wel veranderen van nationaliteit (keuze). Een natie is
Wat is een natie? -> Grote hoeveelheid mensen die verenigd worden door gemeenschappelijke
factoren zoals afkomst, geschiedenis, cultuur of taal en die in een afgebakend grondgebied leven.
Wat is een natiestaat? -> Een soevereine staat waarin de meeste burgers verenigd worden door
gemeenschappelijke factoren die ook het begrip ‘natie’ definiëren.
Wat is nationalisme? -> Identificatie met het eigen land en steun voor de landsbelangen, met name
voor de uitsluiting of benadeling van de belangen van andere naties.
12 landen die voldoen aan homogene etniciteit (1970) zijn Portugal, Italië, Griekenland. In hoeverre
kunnen we echter tegenwoordig nog spreken van etnische homogeniteit (verandering door
migrantenstromen e.d.)?
Nationalisme in de common sense definitie: sprake van een etnische / culturele homogeniteit en
eigen natie zien als superieur.
Andere definities zijn ook mogelijk, zoals de definitie Dikke van Dale waarin burgerschap juist
centraal staat (natie = een groep van individuen van hetzelfde staatsburgerschap die in een begrensd
gebied wonen). Dus niet noodzakelijkerwijs per se gericht op etnisch homogeen en superieur.
Nationalisme volgens Nations and Nationalism: ‘een politiek principe dat ervan uitgaat dat politieke
en nationale territoriale eenheden moeten samenvallen’ -> dus géén superioriteit, maar een politiek
principe dat men niet door buitenstaanders geregeerd wil worden, maar dat de burgers zelf de
politiek bepalen.
Doel van de collegecyclus:
- Dominantie van de natiestaat is niet vanzelfsprekend
- Oorsprong van natiestaten en gevolgen
- Debatten over staatsvorming, nationalisme en natievorming
Opzet van dit college:
1. Doorbraak van het nationalisme rond 1800
2. Modernistische interpretatie
3. Alternatieven
1. Doorbraak van het nationalisme rond 1800
Geboorte van de natiestaat:
5 mei 1789: Staten-Generaal komt in impasse terecht, derde stand weigert als afzonderlijke
stand te vergaderen.
17 juni: Derde Stand roept zichzelf uit tot Assemblée Nationale (Nationale Vergadering). Dit is
het begin van de revolutie -> afschaffen alle belastingen en daarna weer herinvoering
(symbolisch, eerst door koning, nu door natie).
20 juni: Eed op de kaatsbaan wordt gezworen -> grondwet.
4 augustus: Afschaffen feodale resten.
Politiek (civic) nationalisme -> Het gaat niet om de taal of cultuur, maar de erkenning dat de staat
soeverein is. De staat dient er te zijn voor de burgers en dient gecontroleerd te worden door burgers.
Nationaliteit ligt niet vast, maar men kan wel veranderen van nationaliteit (keuze). Een natie is
