De samenleving, kennismaking
met de sociologie
J. Macionis, B. Peper, J. van der
Leun, 14e druk
Samenvatting H1 t/m 3 + 6
HOOFDSTUK 1 WAT IS SOCIOLOGIE?
1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie is het systematisch onderzoek van de menselijke samenleving. De kern van de discipline
bestaat uit een geheel eigen gezichtspunt dat we de sociologische visie of het sociologisch
perspectief.
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien
Socioloog Peter Berger (1963) omschreef het sociologisch perspectief op deze manier. Hij bedoelde
dat de sociologie ons helpt om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te ontdekken.
Elk individu is uniek maar de wijze waarop de samenleving inhoudelijk van invloed is op het leven van
mensen die tot uiteenlopende categorieën behoren kunnen zeer sterk verschillen.
1.1.2 Hoe we het ongewone in het bekende kunnen zien
In eerste instantie hebben veel mensen de ervaring dat de sociologische visie ertoe leidt dat we in
het bekende het ongewone gaan zien. Het sociologisch perspectief brengt met zich mee dat we het
bekende idee dat we zelf bepalen hoe ons leven eruitziet, moeten loslaten voor de in eerste instantie
vreemde gedacht dat de samenleving onze beslissingen en onze ervaringen beïnvloedt. VB: in tijden
van economische crisis is de keuze voor het beginnen aan een nieuw kind aan invloeden onderhevig.
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context
Emile Durkheim (1858-1917) toonde aan dat een uiterst persoonlijke handeling ook onderhevig is
aan de invloeden van sociale factoren. Dit deed hij door te constateren dat bepaalde groepen
mensen zich eerder van het leven benemen dan andere categorieën. De verschillen zijn te verklaren
in termen van sociale integratie. Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot
zelfdoding overgaan dan meer individualistische mensen. Er wordt gewezen op het karakter van
groepsnormen. Meer vrijheid betekend een groter sociaal isolement en dus een hoger
zelfdodingscijfer. Katholieke en joodse rituelen dragen bij tot sterkere sociale cohesie, in deze
groepen is daarom een laag zelfdodingscijfer.
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis
Iedereen kan de wereld vanuit het sociologisch perspectief leren zien. De volgende twee
verschijnselen kunnen daarbij helpen.
- Een bestaan in de marges van de samenleving. VB: iedereen voelt zich wel eens een
buitenstaander, hoe vaker dit een onderdeel van het dagelijks leven is, hoe beter het
sociologisch perspectief toe te passen is door die persoon.
, - Het doormaken van een sociale crisis. Perioden waarin de samenleving veel verandering
ondergaat of ineen crisis verkeert, kunnen ons uit ons evenwicht brengen en ons bewegen
tot het aannemen van de sociologische visie. VB: 1930, je was werkloos (gedachte
maatschappij: komt door jezelf). Vervolgens een stijging van de werkloosheid met 25%
(gedachte maatschappij: er is geen baan door de economie, het ligt niet alleen aan jezelf). Dit
wordt ook wel de sociologische verbeeldingskracht genoemd.
1.2 Het belang van een mondiale visie
Door de nieuwe informatietechnologie die de wereld bij mekaar brengt wordt er een ander
perspectief gehanteerd in academische disciplines: het mondiaal of globaal perspectief. Houdt in: het
bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats die onze samenleving daarin inneemt. Welke
betekenis heeft het globale perspectief voor de sociologie?
- Een globaal bewustzijn is een logisch verlengstuk van het sociologisch perspectief.
- Het is vaak verhelderend om over grenzen heen te kijken.
De wereld kent ongeveer 200 landen die a.d.h.v. de economische ontwikkeling in 3 categorieën in te
delen zijn.
- Hoge-inkomenslanden: landen met de hoogste algemene levensstandaard.
- Midden-inkomenslanden: landen met een levensstandaard, die we als de wereld in zijn
geheel bekijken, gemiddeld kunnen noemen.
- Lage-inkomenslanden: landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners
arm zijn.
In elk hoofdstuk van het boek worden rijke westerse landen met andere landen vergeleken om de
volgende redenen.
- Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven.
- De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen.
- Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn elders veel
ernstiger.
- Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen.
1.3 Het sociologisch perspectief op de praktijk
Het hanteren van het sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol want:
- Sociologie speel teen belangrijke rol in et tot stand komen van de wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden.
- Op individueel niveau bevordert het perspectief onze persoonlijke groei en bewustwording.
- Een studie van de sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt.
1.3.1 Sociologie en overheidsbeleid
Sociologen dragen met hun sociologische kennis op talrijke manieren bij tot het ontwikkelen van het
beleid van overheden, de wetten en de regels die reguleren hoe mensen in een bepaalde
gemeenschap leven en werken. De kennis wordt verzameld door planbureaus zoals het CBS en het
Sociaal Cultureel Planbureau.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei
Het sociologisch perspectief maakt ons actiever en bewuster en zorgt voor kritischer denken. De
positieve effecten van sociologie.
- Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt aan
het ‘alledaags’ denken.
, - Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks leven tegenkomen.
- Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waarvan we deel uitmaken.
- De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit.
1.3.3 De voordelen van sociologie voor de arbeidsmarkt
Voor vrijwel alle werkterreinen geldt dat het succes afhankelijk is van het inzicht in de wijze waarop
groeperingen van elkaar kunne verschillen in overtuigingen, gezinspatronen en andere aspecten van
het leven.
1.4 Het ontstaan van de sociologie
1.4.1 Sociale veranderingen en sociologie
De ingrijpende veranderingen die zich in de 18 e en 19e eeuw in Europa voltrokken zorgden ervoor dat
mensen meer na gingen denken over de samenleving en hun positie daarin. Deze verschijnselen
hebben de ontwikkeling van de sociologie versneld. De belangrijkst veranderingen die dit teweeg
brachten.
- De industrialisering. Van handwerk naar productie op grote schaal.
- De groei van steden.
- Politieke veranderingen. Accentverschuiving door de stedengroei en economische
ontwikkelingen. De aandacht verlegt zich van de morele verplichtingen die mensen
tegenover God en koning hebben naar het nastreven van hun eigenbelang.
1.4.2 Wetenschap en sociologie
Om het denken over de samenleving te kunne beschrijven, introduceerde Auguste Comte (1798-
1857) in 1838 de term sociologie. Comte stelde dat er 3 ontwikkelingsfasen waren voor het ontstaan
van sociologie.
- De theologische fase: mensen gingen ervan uit dat de samenleving Gods wil tot uitdrukking
bracht.
- De metafysische fase: de samenleving werd als een natuurlijk en niet als een bovennatuurlijk
verschijnsel beschouwd.
- De wetenschappelijke fase: door het werk van astronomen, fysici, wiskundigen (Copernicus,
Galileo Galilei, Newton) zorgde ervoor dat het analyseren van de fysieke wereld gebruikt zou
worden voor het bestuderen van de samenleving.
Comte’s benadering wordt het positivisme genoemd: inzicht verwerven op basis van
wetenschappelijk onderzoek.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
De veranderingen in de 18e en 19e eeuw worden vaak gezien als de transitie van traditionele naar
moderne samenleving.
1.5.1 Moderniteit
Moderniteit: sociale patronen die het resultaat zijn van industrialisering is een centraal begrip in het
onderzoek naar sociale verandering. Modernisering kan beschreven worden als het sociale
veranderingsproces dat in gang gezet is door industrialisering. 4 belangrijke kenmerken van
modernisering door Peter Berger (1977).
- Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen.
- De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden.
- Grotere sociale diversiteit.
- Oriëntatie op de toekomst en een groeiend tijdsbewustzijn.
met de sociologie
J. Macionis, B. Peper, J. van der
Leun, 14e druk
Samenvatting H1 t/m 3 + 6
HOOFDSTUK 1 WAT IS SOCIOLOGIE?
1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie is het systematisch onderzoek van de menselijke samenleving. De kern van de discipline
bestaat uit een geheel eigen gezichtspunt dat we de sociologische visie of het sociologisch
perspectief.
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien
Socioloog Peter Berger (1963) omschreef het sociologisch perspectief op deze manier. Hij bedoelde
dat de sociologie ons helpt om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te ontdekken.
Elk individu is uniek maar de wijze waarop de samenleving inhoudelijk van invloed is op het leven van
mensen die tot uiteenlopende categorieën behoren kunnen zeer sterk verschillen.
1.1.2 Hoe we het ongewone in het bekende kunnen zien
In eerste instantie hebben veel mensen de ervaring dat de sociologische visie ertoe leidt dat we in
het bekende het ongewone gaan zien. Het sociologisch perspectief brengt met zich mee dat we het
bekende idee dat we zelf bepalen hoe ons leven eruitziet, moeten loslaten voor de in eerste instantie
vreemde gedacht dat de samenleving onze beslissingen en onze ervaringen beïnvloedt. VB: in tijden
van economische crisis is de keuze voor het beginnen aan een nieuw kind aan invloeden onderhevig.
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context
Emile Durkheim (1858-1917) toonde aan dat een uiterst persoonlijke handeling ook onderhevig is
aan de invloeden van sociale factoren. Dit deed hij door te constateren dat bepaalde groepen
mensen zich eerder van het leven benemen dan andere categorieën. De verschillen zijn te verklaren
in termen van sociale integratie. Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot
zelfdoding overgaan dan meer individualistische mensen. Er wordt gewezen op het karakter van
groepsnormen. Meer vrijheid betekend een groter sociaal isolement en dus een hoger
zelfdodingscijfer. Katholieke en joodse rituelen dragen bij tot sterkere sociale cohesie, in deze
groepen is daarom een laag zelfdodingscijfer.
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis
Iedereen kan de wereld vanuit het sociologisch perspectief leren zien. De volgende twee
verschijnselen kunnen daarbij helpen.
- Een bestaan in de marges van de samenleving. VB: iedereen voelt zich wel eens een
buitenstaander, hoe vaker dit een onderdeel van het dagelijks leven is, hoe beter het
sociologisch perspectief toe te passen is door die persoon.
, - Het doormaken van een sociale crisis. Perioden waarin de samenleving veel verandering
ondergaat of ineen crisis verkeert, kunnen ons uit ons evenwicht brengen en ons bewegen
tot het aannemen van de sociologische visie. VB: 1930, je was werkloos (gedachte
maatschappij: komt door jezelf). Vervolgens een stijging van de werkloosheid met 25%
(gedachte maatschappij: er is geen baan door de economie, het ligt niet alleen aan jezelf). Dit
wordt ook wel de sociologische verbeeldingskracht genoemd.
1.2 Het belang van een mondiale visie
Door de nieuwe informatietechnologie die de wereld bij mekaar brengt wordt er een ander
perspectief gehanteerd in academische disciplines: het mondiaal of globaal perspectief. Houdt in: het
bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats die onze samenleving daarin inneemt. Welke
betekenis heeft het globale perspectief voor de sociologie?
- Een globaal bewustzijn is een logisch verlengstuk van het sociologisch perspectief.
- Het is vaak verhelderend om over grenzen heen te kijken.
De wereld kent ongeveer 200 landen die a.d.h.v. de economische ontwikkeling in 3 categorieën in te
delen zijn.
- Hoge-inkomenslanden: landen met de hoogste algemene levensstandaard.
- Midden-inkomenslanden: landen met een levensstandaard, die we als de wereld in zijn
geheel bekijken, gemiddeld kunnen noemen.
- Lage-inkomenslanden: landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners
arm zijn.
In elk hoofdstuk van het boek worden rijke westerse landen met andere landen vergeleken om de
volgende redenen.
- Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven.
- De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen.
- Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn elders veel
ernstiger.
- Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen.
1.3 Het sociologisch perspectief op de praktijk
Het hanteren van het sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol want:
- Sociologie speel teen belangrijke rol in et tot stand komen van de wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden.
- Op individueel niveau bevordert het perspectief onze persoonlijke groei en bewustwording.
- Een studie van de sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt.
1.3.1 Sociologie en overheidsbeleid
Sociologen dragen met hun sociologische kennis op talrijke manieren bij tot het ontwikkelen van het
beleid van overheden, de wetten en de regels die reguleren hoe mensen in een bepaalde
gemeenschap leven en werken. De kennis wordt verzameld door planbureaus zoals het CBS en het
Sociaal Cultureel Planbureau.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei
Het sociologisch perspectief maakt ons actiever en bewuster en zorgt voor kritischer denken. De
positieve effecten van sociologie.
- Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt aan
het ‘alledaags’ denken.
, - Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks leven tegenkomen.
- Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waarvan we deel uitmaken.
- De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit.
1.3.3 De voordelen van sociologie voor de arbeidsmarkt
Voor vrijwel alle werkterreinen geldt dat het succes afhankelijk is van het inzicht in de wijze waarop
groeperingen van elkaar kunne verschillen in overtuigingen, gezinspatronen en andere aspecten van
het leven.
1.4 Het ontstaan van de sociologie
1.4.1 Sociale veranderingen en sociologie
De ingrijpende veranderingen die zich in de 18 e en 19e eeuw in Europa voltrokken zorgden ervoor dat
mensen meer na gingen denken over de samenleving en hun positie daarin. Deze verschijnselen
hebben de ontwikkeling van de sociologie versneld. De belangrijkst veranderingen die dit teweeg
brachten.
- De industrialisering. Van handwerk naar productie op grote schaal.
- De groei van steden.
- Politieke veranderingen. Accentverschuiving door de stedengroei en economische
ontwikkelingen. De aandacht verlegt zich van de morele verplichtingen die mensen
tegenover God en koning hebben naar het nastreven van hun eigenbelang.
1.4.2 Wetenschap en sociologie
Om het denken over de samenleving te kunne beschrijven, introduceerde Auguste Comte (1798-
1857) in 1838 de term sociologie. Comte stelde dat er 3 ontwikkelingsfasen waren voor het ontstaan
van sociologie.
- De theologische fase: mensen gingen ervan uit dat de samenleving Gods wil tot uitdrukking
bracht.
- De metafysische fase: de samenleving werd als een natuurlijk en niet als een bovennatuurlijk
verschijnsel beschouwd.
- De wetenschappelijke fase: door het werk van astronomen, fysici, wiskundigen (Copernicus,
Galileo Galilei, Newton) zorgde ervoor dat het analyseren van de fysieke wereld gebruikt zou
worden voor het bestuderen van de samenleving.
Comte’s benadering wordt het positivisme genoemd: inzicht verwerven op basis van
wetenschappelijk onderzoek.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
De veranderingen in de 18e en 19e eeuw worden vaak gezien als de transitie van traditionele naar
moderne samenleving.
1.5.1 Moderniteit
Moderniteit: sociale patronen die het resultaat zijn van industrialisering is een centraal begrip in het
onderzoek naar sociale verandering. Modernisering kan beschreven worden als het sociale
veranderingsproces dat in gang gezet is door industrialisering. 4 belangrijke kenmerken van
modernisering door Peter Berger (1977).
- Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen.
- De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden.
- Grotere sociale diversiteit.
- Oriëntatie op de toekomst en een groeiend tijdsbewustzijn.
