RECHT EN REGULERING
HC 1 - 4 juni 2019
Recht en rechten
Inleiding
- Algemene inkadering
- Rechtsvormen
- Rechtsbronnen
Recht, wat is dat eigenlijk?
- De neerslag van gerechtvaardigde behoeftes (Pitlo)
o Legitieme macht: allemaal ergens mee instemmen/geaccepteerde behoeftes
- Normen die de verhoudingen tussen personen regelen
- Recht is normatief
Uitspraken: descriptief en normatief
- Normatief: je voldoet wel/niet aan de norm; verwijzen naar regels
o U zult niet praten tijdens het college’
o U bent geslaagd
o U maakt een fout
o De doodstraf kan niet worden opgelegd geldigheid daarvan wordt bepaald door de
aanwezigheid van een criterium
o Zijn geldig of ongeldig
- Descriptief: constatering, verwijzen naar feiten, je beschrijft wat je ziet
o Zijn waar of onwaar
o Voorbeelden:
Zij is geslaagd
Het regent
De zon gaat op
Recht doet uitspraken in al die regels en maakt regels over wat mensen mogen en moeten. Bepaalde dingen
wordt je verplicht te gaan doen. De belangrijkste functie van het recht: je kan verwachten van de ander wat
diegene gaat doen. Door rechten weet je wat mensen van elkaar mogen en moeten verwachten.
Wat is het objectieve recht? / positief recht geheel van regels
Geheel van regels of normen dat het maatschappelijke verkeer in banen leidt en een oplossing aandraagt voor
problemen die rijzen wanneer mensen zich niet gedragen overeenkomstig hetgeen men van elkaar mag
verwachten.
Ombudsman kijkt naar gedrag van overheden of die zich wel aan de afspraken houden.
Wat is het subjectieve recht? wat ontleen je aan de regels uit het objectieve recht
- De bevoegdheid die een bepaald persoon aan de norm ontleent
o Ik sta in mijn recht
o Ik heb recht op
Natuurlijk persoon
- Houder van het subjectieve recht
- De aanvang: wil er van persoonlijkheid sprake zijn, dan moet het kind levend ter wereld zijn gekomen.
De ademhaling wordt daarvan als criterium genomen.
- De wet begunstigt de nasciturus (ongeboren baby), hij wordt als reeds geboren aangemerkt indien zijn
belang dit met zich meebrengt privaatrecht
Handelingsbekwaamheid, rechtsbevoegdheid privaatrecht
, - Handelingsonbekwaam: zij van wie de wet veronderstelt, dat zij niet in staat zijn de betekenis van hun
daden te beseffen en die de wet daarom tegen zichzelf beschermt
- Onbekwaam: het algemene niet kunnen
o Onder curatele gestelde
- Onbevoegd: het incidentele niet kunnen vernietigbare handeling
Het rechtssubject
- Personen: mensen en sommige verenigingen en vermogens
o De staat
o De gemeenten
o Vereniging
o NV
o BV
- De stichting: een vermogen met rechtsbevoegdheid
Objectief recht:
- Publiek recht: gaat over het algemeen belang
o Gaat om twee partijen (overheid en burgers)
Staan niet als gelijken tegenover elkaar en handhaving geschiedt door de overheid
(dwangordening)
Is er overheidsbevoegdheid in het geding? Er zit een bepaald soort hiërarchie in.
o Verticale verhouding, want ongelijke verhouding
Uitzondering: twee overheden die samen een gemeenschappelijke regeling treffen
(dan gaat het om een horizontale verhouding)
- Privaat recht: gaat over het particulier belang van rechtssubjecten
o Gaat om twee partijen (burgers, rechtspersonen)
Staan als gelijken tegenover elkaar en handhaving gaat uit van de rechtspersonen
zelf (spontane ordening)
o Horizontale verhouding, want gelijke verhouding
Strafrechtelijk publiekrecht
- Definitie: de regels betreffende strafbaarheid van gedragingen
- Officier van Justitie doet aanklacht, rechters doen uitspraak, griffier maakt notities, verdachte en
advocaat
Publiek recht: staats-, bestuurs- en strafrecht
- Betreft uitspraken over mogen en moeten van de staat en zijn bestuursorganen:
o Jegens mensen
o Jegens …
Wet en Recht
- Formeel recht
o Wet in formele zin
o Procedureel recht/procedures
Regels van het juridisch proces
- Materieel recht
o Wet in materiele zin
o Inhoudelijk recht: norm waar het uiteindelijk om draait
Regels voor gedrag
Iedere Nederlander wordt geacht de wet te kennen fictief recht/ongeschreven regel
o Maar wat is de wet?
Voor wie geldt het recht?
- Grondgebied
, - Burgers
o Nederlanders
o Inwoners
o Vreemdelingen
o Overzeese gebiedsdelen
Maar waar vinden we het recht?
- In wetboeken
o Het positieve recht: het recht dat op een bepaalde tijd of op een bepaalde plaats geldt.
Objectief, vigerend (= geldend of van kracht) recht, door de mens vastgesteld.
- De natuur
o Natuurecht (Hugo de Groot is grondlegger in Nederland van het natuurrecht)
Natuurrecht is het ideale recht, de gedachte aan de eeuwige wetten van wat in de
samenleving behoort.
o Door de aard van het wezen/aard van het mens zijn de basisnormen zitten er eigenlijk
vanaf het begin al in.
B In het verleden
B - Romeinen hadden recht / wetten, vooral via Napoleon ons bereikt.
B - Germaans rechts
- Romeins recht: Corpus Juris Civilis
- Kerkelijk recht: het Canonieke Recht
- Republiek: soevereine gewesten met eigen stelsels
- De Code Napoleon
- Wetboeken van Nederland
- Jurisprudentie
- EU, VN, verdragen etc.: internationaal
Codificatie van recht
- Het in wetboeken opschrijven het recht
- Corpus Juris Civilis, Code Napoleon
Formele afkondiging, bekendmaking
- Geldingskracht na afkondiging door plaatsing in het Staatsblad op:
o Officielebekendmakingen.nl
Dat is iets anders dan de Staatscourant, dat is namelijk een officiële nieuwsbode
Tractatenblad: internationale verdragen
De wet in formele/materiele zin:
- Wet in formele zin: zie wetboek
o Een besluit tot stand gekomen in samenwerking tussen Kroon en Staten-Genereaal (art.
81 GW)
o Ieder gezamenlijk besluit van regering en Staten-Generaal dat volgens een bepaalde
procedure tot stand is gekomen
o Wordt verwezen naar wet, dan gaat het altijd om een wet in formele zin
- Wet in materiele zin: gemeente, provincie, minister, regering etc.
o Een algemeen bindend voorschrift; avv (dus inclusief verordeningen van andere
overheden)
o Ieder naar buiten werkende algemene de burgers bindende regeling, uitgaande van een
overheidsorgaan, dat zijn bevoegdheid daartoe direct ontleent aan de wet in formele zin
o Wordt verwezen naar ‘krachtens de wet’, dan gaat het om een materiele wet.
- Zijn er wetten in formele zin die niet in materiële zin zijn?
o Begroting: een officieel besluit, maar geen algemeen bindend voorschrift. Het heeft
HC 1 - 4 juni 2019
Recht en rechten
Inleiding
- Algemene inkadering
- Rechtsvormen
- Rechtsbronnen
Recht, wat is dat eigenlijk?
- De neerslag van gerechtvaardigde behoeftes (Pitlo)
o Legitieme macht: allemaal ergens mee instemmen/geaccepteerde behoeftes
- Normen die de verhoudingen tussen personen regelen
- Recht is normatief
Uitspraken: descriptief en normatief
- Normatief: je voldoet wel/niet aan de norm; verwijzen naar regels
o U zult niet praten tijdens het college’
o U bent geslaagd
o U maakt een fout
o De doodstraf kan niet worden opgelegd geldigheid daarvan wordt bepaald door de
aanwezigheid van een criterium
o Zijn geldig of ongeldig
- Descriptief: constatering, verwijzen naar feiten, je beschrijft wat je ziet
o Zijn waar of onwaar
o Voorbeelden:
Zij is geslaagd
Het regent
De zon gaat op
Recht doet uitspraken in al die regels en maakt regels over wat mensen mogen en moeten. Bepaalde dingen
wordt je verplicht te gaan doen. De belangrijkste functie van het recht: je kan verwachten van de ander wat
diegene gaat doen. Door rechten weet je wat mensen van elkaar mogen en moeten verwachten.
Wat is het objectieve recht? / positief recht geheel van regels
Geheel van regels of normen dat het maatschappelijke verkeer in banen leidt en een oplossing aandraagt voor
problemen die rijzen wanneer mensen zich niet gedragen overeenkomstig hetgeen men van elkaar mag
verwachten.
Ombudsman kijkt naar gedrag van overheden of die zich wel aan de afspraken houden.
Wat is het subjectieve recht? wat ontleen je aan de regels uit het objectieve recht
- De bevoegdheid die een bepaald persoon aan de norm ontleent
o Ik sta in mijn recht
o Ik heb recht op
Natuurlijk persoon
- Houder van het subjectieve recht
- De aanvang: wil er van persoonlijkheid sprake zijn, dan moet het kind levend ter wereld zijn gekomen.
De ademhaling wordt daarvan als criterium genomen.
- De wet begunstigt de nasciturus (ongeboren baby), hij wordt als reeds geboren aangemerkt indien zijn
belang dit met zich meebrengt privaatrecht
Handelingsbekwaamheid, rechtsbevoegdheid privaatrecht
, - Handelingsonbekwaam: zij van wie de wet veronderstelt, dat zij niet in staat zijn de betekenis van hun
daden te beseffen en die de wet daarom tegen zichzelf beschermt
- Onbekwaam: het algemene niet kunnen
o Onder curatele gestelde
- Onbevoegd: het incidentele niet kunnen vernietigbare handeling
Het rechtssubject
- Personen: mensen en sommige verenigingen en vermogens
o De staat
o De gemeenten
o Vereniging
o NV
o BV
- De stichting: een vermogen met rechtsbevoegdheid
Objectief recht:
- Publiek recht: gaat over het algemeen belang
o Gaat om twee partijen (overheid en burgers)
Staan niet als gelijken tegenover elkaar en handhaving geschiedt door de overheid
(dwangordening)
Is er overheidsbevoegdheid in het geding? Er zit een bepaald soort hiërarchie in.
o Verticale verhouding, want ongelijke verhouding
Uitzondering: twee overheden die samen een gemeenschappelijke regeling treffen
(dan gaat het om een horizontale verhouding)
- Privaat recht: gaat over het particulier belang van rechtssubjecten
o Gaat om twee partijen (burgers, rechtspersonen)
Staan als gelijken tegenover elkaar en handhaving gaat uit van de rechtspersonen
zelf (spontane ordening)
o Horizontale verhouding, want gelijke verhouding
Strafrechtelijk publiekrecht
- Definitie: de regels betreffende strafbaarheid van gedragingen
- Officier van Justitie doet aanklacht, rechters doen uitspraak, griffier maakt notities, verdachte en
advocaat
Publiek recht: staats-, bestuurs- en strafrecht
- Betreft uitspraken over mogen en moeten van de staat en zijn bestuursorganen:
o Jegens mensen
o Jegens …
Wet en Recht
- Formeel recht
o Wet in formele zin
o Procedureel recht/procedures
Regels van het juridisch proces
- Materieel recht
o Wet in materiele zin
o Inhoudelijk recht: norm waar het uiteindelijk om draait
Regels voor gedrag
Iedere Nederlander wordt geacht de wet te kennen fictief recht/ongeschreven regel
o Maar wat is de wet?
Voor wie geldt het recht?
- Grondgebied
, - Burgers
o Nederlanders
o Inwoners
o Vreemdelingen
o Overzeese gebiedsdelen
Maar waar vinden we het recht?
- In wetboeken
o Het positieve recht: het recht dat op een bepaalde tijd of op een bepaalde plaats geldt.
Objectief, vigerend (= geldend of van kracht) recht, door de mens vastgesteld.
- De natuur
o Natuurecht (Hugo de Groot is grondlegger in Nederland van het natuurrecht)
Natuurrecht is het ideale recht, de gedachte aan de eeuwige wetten van wat in de
samenleving behoort.
o Door de aard van het wezen/aard van het mens zijn de basisnormen zitten er eigenlijk
vanaf het begin al in.
B In het verleden
B - Romeinen hadden recht / wetten, vooral via Napoleon ons bereikt.
B - Germaans rechts
- Romeins recht: Corpus Juris Civilis
- Kerkelijk recht: het Canonieke Recht
- Republiek: soevereine gewesten met eigen stelsels
- De Code Napoleon
- Wetboeken van Nederland
- Jurisprudentie
- EU, VN, verdragen etc.: internationaal
Codificatie van recht
- Het in wetboeken opschrijven het recht
- Corpus Juris Civilis, Code Napoleon
Formele afkondiging, bekendmaking
- Geldingskracht na afkondiging door plaatsing in het Staatsblad op:
o Officielebekendmakingen.nl
Dat is iets anders dan de Staatscourant, dat is namelijk een officiële nieuwsbode
Tractatenblad: internationale verdragen
De wet in formele/materiele zin:
- Wet in formele zin: zie wetboek
o Een besluit tot stand gekomen in samenwerking tussen Kroon en Staten-Genereaal (art.
81 GW)
o Ieder gezamenlijk besluit van regering en Staten-Generaal dat volgens een bepaalde
procedure tot stand is gekomen
o Wordt verwezen naar wet, dan gaat het altijd om een wet in formele zin
- Wet in materiele zin: gemeente, provincie, minister, regering etc.
o Een algemeen bindend voorschrift; avv (dus inclusief verordeningen van andere
overheden)
o Ieder naar buiten werkende algemene de burgers bindende regeling, uitgaande van een
overheidsorgaan, dat zijn bevoegdheid daartoe direct ontleent aan de wet in formele zin
o Wordt verwezen naar ‘krachtens de wet’, dan gaat het om een materiele wet.
- Zijn er wetten in formele zin die niet in materiële zin zijn?
o Begroting: een officieel besluit, maar geen algemeen bindend voorschrift. Het heeft
