Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 13: ZENUWSTELSEL ...................................................................................................................... 3
PARAGRAAF 1: HET CENTRALE ZENUWSTELSEL .............................................................................................................. 3
Indeling zenuwstelsel ..................................................................................................................................... 3
Het centrale zenuwstelsel .............................................................................................................................. 3
Grote hersenen .............................................................................................................................................. 3
Hersenschors.................................................................................................................................................. 3
Thalamus ....................................................................................................................................................... 3
Hypothalamus ............................................................................................................................................... 4
Kleine hersenen.............................................................................................................................................. 4
Hersenstam .................................................................................................................................................... 4
Ruggenmerg .................................................................................................................................................. 4
Reflexen ......................................................................................................................................................... 4
PARAGRAAF 2: CELLEN IN HET ZENUWSTELSEL............................................................................................................... 5
Bouw van cellen in het zenuwstelsel .............................................................................................................. 5
Functies neuronen ......................................................................................................................................... 5
Zenuwen ........................................................................................................................................................ 5
Het zenuwstelsel: meer dan neuronen .......................................................................................................... 5
PARAGRAAF 3: IMPULSGELEIDING............................................................................................................................... 6
Binnen- en buitenzijde neuron ....................................................................................................................... 6
Ontstaan van een actiepotentiaal ................................................................................................................. 6
Alles of niets................................................................................................................................................... 6
Geleiding door het axon ................................................................................................................................ 6
Myelineschede en impulsgeleiding ................................................................................................................ 6
PARAGRAAF 4: IMPULSOVERDRACHT TUSSEN NEURONEN ................................................................................................ 7
Impulsoverdracht ........................................................................................................................................... 7
Optelsom ....................................................................................................................................................... 7
PARAGRAAF 5: HET AUTONOME ZENUWSTELSEL ............................................................................................................ 8
Organisatie van het zenuwstelsel .................................................................................................................. 8
HOOFDSTUK 14: WAARNEMEN ........................................................................................................................ 9
PARAGRAAF 1: ZINTUIGCELLEN .................................................................................................................................. 9
Evenwichtszintuig .......................................................................................................................................... 9
Zintuigcellen .................................................................................................................................................. 9
Constante prikkels ....................................................................................................................................... 10
Evenwicht bewaren ..................................................................................................................................... 10
PARAGRAAF 2: HET GEHOORZINTUIG ........................................................................................................................ 11
Geluid filteren .............................................................................................................................................. 11
Buitenoor ..................................................................................................................................................... 11
Middenoor ................................................................................................................................................... 11
Binnenoor .................................................................................................................................................... 11
Toonhoogte ................................................................................................................................................. 12
Geluidsvolume en gehoorbeschadiging ....................................................................................................... 12
PARAGRAAF 3: HET GEZICHTSZINTUIG ....................................................................................................................... 13
Bouw en werking oog .................................................................................................................................. 13
Donker en licht ............................................................................................................................................. 13
Scherp zien ................................................................................................................................................... 13
Veraf en dichtbij........................................................................................................................................... 13
Lenzen en brillen .......................................................................................................................................... 14
Afstand en diepte......................................................................................................................................... 14
PARAGRAAF 4: HET NETVLIES EN DE HERSENEN ........................................................................................................... 15
Staafjes ........................................................................................................................................................ 15
Kegeltjes ...................................................................................................................................................... 15
1
, Zintuigcellen en neuronen in het netvlies .................................................................................................... 15
Kleuren zien ................................................................................................................................................. 15
Ogen kijken, hersenen zien .......................................................................................................................... 15
PARAGRAAF 5: ZINTUIGEN EN REGELING .................................................................................................................... 16
Meten en regelen......................................................................................................................................... 16
Zintuigen in spieren ..................................................................................................................................... 16
Spierspoeltjes en reflexen ............................................................................................................................ 16
Rek in je pezen ............................................................................................................................................. 16
2
, Hoofdstuk 13: Zenuwstelsel
Paragraaf 1: Het centrale zenuwstelsel
Indeling zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel: bestaat uit de neuronen (zenuwcellen) van de hersenen en die van
het ruggenmerg met hun ondersteunende cellen.
Perifere zenuwstelsel: bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers van neuronen die zintuigen
verbinden met het CZS en het CZS met spieren en klieren.
Het centrale zenuwstelsel
Tussen de 2
binnenste
hersenvliezen
stroomt
hersenvloeistof:
extra bescherming
tegen schokken en
een afvoerroute
voor afvalstoffen.
Astrocyten spelen een belangrijke rol bij de uitwisseling van stoffen
tussen het bloed en het hersenvocht. Astrocyten zijn zogeheten
gliacellen, steuncellen met veel uitlopers, die een vrijwel gesloten kring rondom de
haarvaten vormen.
Grote hersenen
Hersenschors: plek in de grote hersenen waar neuronen informatie aan elkaar doorgeven.
De grote hersenen ordenen en verwerken informatie, logisch redeneren, je wil, het
bewustzijn, de geheugenfuncties en de emoties.
Hersenschors
Sensorische centrum: deel van de sensorische hersenschors waar neuronen de
binnenkomende informatie van een zintuig verwerken.
Elk type zintuig heeft een eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker- en de
rechterhersenhelft.
Primaire motorische schors: deel van de motorische schors van waaruit een primaire actie
naar spieren gaat.
Secundaire motorische schors: deel van de motorische schors die informatie bevat over
gecoördineerde bewegingen zoals pianospelen en fietsen.
Thalamus
Thalamus: onderdeel van de grote hersenen dat selecteert welke impulsen van zintuigen
naar de verschillende gebieden van de hersenschors gaan.
Dopamine: een stof die boodschappen van neuronen doorgeeft.
3
HOOFDSTUK 13: ZENUWSTELSEL ...................................................................................................................... 3
PARAGRAAF 1: HET CENTRALE ZENUWSTELSEL .............................................................................................................. 3
Indeling zenuwstelsel ..................................................................................................................................... 3
Het centrale zenuwstelsel .............................................................................................................................. 3
Grote hersenen .............................................................................................................................................. 3
Hersenschors.................................................................................................................................................. 3
Thalamus ....................................................................................................................................................... 3
Hypothalamus ............................................................................................................................................... 4
Kleine hersenen.............................................................................................................................................. 4
Hersenstam .................................................................................................................................................... 4
Ruggenmerg .................................................................................................................................................. 4
Reflexen ......................................................................................................................................................... 4
PARAGRAAF 2: CELLEN IN HET ZENUWSTELSEL............................................................................................................... 5
Bouw van cellen in het zenuwstelsel .............................................................................................................. 5
Functies neuronen ......................................................................................................................................... 5
Zenuwen ........................................................................................................................................................ 5
Het zenuwstelsel: meer dan neuronen .......................................................................................................... 5
PARAGRAAF 3: IMPULSGELEIDING............................................................................................................................... 6
Binnen- en buitenzijde neuron ....................................................................................................................... 6
Ontstaan van een actiepotentiaal ................................................................................................................. 6
Alles of niets................................................................................................................................................... 6
Geleiding door het axon ................................................................................................................................ 6
Myelineschede en impulsgeleiding ................................................................................................................ 6
PARAGRAAF 4: IMPULSOVERDRACHT TUSSEN NEURONEN ................................................................................................ 7
Impulsoverdracht ........................................................................................................................................... 7
Optelsom ....................................................................................................................................................... 7
PARAGRAAF 5: HET AUTONOME ZENUWSTELSEL ............................................................................................................ 8
Organisatie van het zenuwstelsel .................................................................................................................. 8
HOOFDSTUK 14: WAARNEMEN ........................................................................................................................ 9
PARAGRAAF 1: ZINTUIGCELLEN .................................................................................................................................. 9
Evenwichtszintuig .......................................................................................................................................... 9
Zintuigcellen .................................................................................................................................................. 9
Constante prikkels ....................................................................................................................................... 10
Evenwicht bewaren ..................................................................................................................................... 10
PARAGRAAF 2: HET GEHOORZINTUIG ........................................................................................................................ 11
Geluid filteren .............................................................................................................................................. 11
Buitenoor ..................................................................................................................................................... 11
Middenoor ................................................................................................................................................... 11
Binnenoor .................................................................................................................................................... 11
Toonhoogte ................................................................................................................................................. 12
Geluidsvolume en gehoorbeschadiging ....................................................................................................... 12
PARAGRAAF 3: HET GEZICHTSZINTUIG ....................................................................................................................... 13
Bouw en werking oog .................................................................................................................................. 13
Donker en licht ............................................................................................................................................. 13
Scherp zien ................................................................................................................................................... 13
Veraf en dichtbij........................................................................................................................................... 13
Lenzen en brillen .......................................................................................................................................... 14
Afstand en diepte......................................................................................................................................... 14
PARAGRAAF 4: HET NETVLIES EN DE HERSENEN ........................................................................................................... 15
Staafjes ........................................................................................................................................................ 15
Kegeltjes ...................................................................................................................................................... 15
1
, Zintuigcellen en neuronen in het netvlies .................................................................................................... 15
Kleuren zien ................................................................................................................................................. 15
Ogen kijken, hersenen zien .......................................................................................................................... 15
PARAGRAAF 5: ZINTUIGEN EN REGELING .................................................................................................................... 16
Meten en regelen......................................................................................................................................... 16
Zintuigen in spieren ..................................................................................................................................... 16
Spierspoeltjes en reflexen ............................................................................................................................ 16
Rek in je pezen ............................................................................................................................................. 16
2
, Hoofdstuk 13: Zenuwstelsel
Paragraaf 1: Het centrale zenuwstelsel
Indeling zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel: bestaat uit de neuronen (zenuwcellen) van de hersenen en die van
het ruggenmerg met hun ondersteunende cellen.
Perifere zenuwstelsel: bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers van neuronen die zintuigen
verbinden met het CZS en het CZS met spieren en klieren.
Het centrale zenuwstelsel
Tussen de 2
binnenste
hersenvliezen
stroomt
hersenvloeistof:
extra bescherming
tegen schokken en
een afvoerroute
voor afvalstoffen.
Astrocyten spelen een belangrijke rol bij de uitwisseling van stoffen
tussen het bloed en het hersenvocht. Astrocyten zijn zogeheten
gliacellen, steuncellen met veel uitlopers, die een vrijwel gesloten kring rondom de
haarvaten vormen.
Grote hersenen
Hersenschors: plek in de grote hersenen waar neuronen informatie aan elkaar doorgeven.
De grote hersenen ordenen en verwerken informatie, logisch redeneren, je wil, het
bewustzijn, de geheugenfuncties en de emoties.
Hersenschors
Sensorische centrum: deel van de sensorische hersenschors waar neuronen de
binnenkomende informatie van een zintuig verwerken.
Elk type zintuig heeft een eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker- en de
rechterhersenhelft.
Primaire motorische schors: deel van de motorische schors van waaruit een primaire actie
naar spieren gaat.
Secundaire motorische schors: deel van de motorische schors die informatie bevat over
gecoördineerde bewegingen zoals pianospelen en fietsen.
Thalamus
Thalamus: onderdeel van de grote hersenen dat selecteert welke impulsen van zintuigen
naar de verschillende gebieden van de hersenschors gaan.
Dopamine: een stof die boodschappen van neuronen doorgeeft.
3
