Ontwikkeli
ngspsychol
ogie
Deel 1 en 2
Hogeschool Leiden
27/03/202
, Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Het werkmodel.................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: de fysieke ontwikkeling in de babytijd............................................................................10
5.1: prenataal & perinataal...............................................................................................................10
5.2: de fysieke ontwikkeling.............................................................................................................11
5.2.1: reflexen; onze aangeboren fysieke vaardigheden..............................................................11
5.2.2: motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen........................................................12
5.3; de ontwikkeling van de zintuigen..............................................................................................12
5.3.1; visuele perceptie: de wereld zien.......................................................................................12
5.3.2; auditieve perceptie: de wereld van het geluid....................................................................13
5.3.3; reuk en smaak.....................................................................................................................13
5.3.4; gevoeligheid voor pijn en aanrakingen...............................................................................13
5.3.5; multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd........................13
Hoofdstuk 6; de cognitieve ontwikkeling in de babytijd.......................................................................14
6.1: cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.....................................................................................14
6.1.1: belangrijke elementen van Piagets theorie........................................................................14
6.1.3: meningen over Piaget; steun en kritiek..............................................................................16
6.2: de informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling.................................................16
6.2.1: codering, opslag en terughalen; de grondslagen van informatieverwerking......................16
6.2.2: het geheugen in de babytijd...............................................................................................17
6.2.3: individuele verschillen in intelligentie; is de ene baby slimmer dan de andere?................17
6.3: de wortels van onze taal............................................................................................................18
6.3.1: de basisbeginselen van taal; van geluiden naar symbolen.................................................18
Hoofdstuk 7:de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd..............................................19
7.1; de basis van sociaal gedrag........................................................................................................19
7.1.1: emoties in de babytijd; kennen baby’s emotionele pieken en dalen?................................19
7.1.2; de ontwikkeling van het ik: weten baby’s wie ze zijn?........................................................20
7.1.3; social referencing: voelen wat anderen voelen..................................................................21
7.2: relaties aangaan.........................................................................................................................21
7.2.1; hechting: het vormen van sociale banden..........................................................................21
7.2.2; de totstandkoming van hechting: de rollen van de moeder en de vader...........................22
7.3: verschillen tussen baby’s...........................................................................................................23
7.3.2: temperament; stabiele factoren in het gedrag van een kind..............................................23
7.3.3; gender: jongens in het blauw, meisjes in het roze..............................................................24
Hoofdstuk 8: de fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.......................................................25
1
Hogeschool Leiden
, 8.1; de fysieke groei..........................................................................................................................25
8.1.1; het groeiende lichaam........................................................................................................25
8.1.2; de groeiende hersenen.......................................................................................................25
8.1.4; de ontwikkeling van de zintuigen.......................................................................................25
8.2; motorische ontwikkeling...........................................................................................................25
8.2.1; de grove motoriek..............................................................................................................25
8.2.2; de fijne motoriek................................................................................................................26
8.2.3; zindelijk worden: wanneer en hoe?....................................................................................26
8.2.4; links- of rechtshandigheid...................................................................................................26
8.2.5; de tekening als graadmeter van ontwikkeling....................................................................27
Hoofdstuk 9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd..................................................27
9.1; de intellectuele ontwikkeling.....................................................................................................27
9.1.1; piagets stadium van preoperationeel denken....................................................................27
9.1.2; de informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..........................................28
9.1.3; Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur..........................29
9.2; De taalontwikkeling...................................................................................................................29
9.2.1; Linguïstische vooruitgang in de peuter- en kleutertijd.......................................................30
9.2.2; egocentrisch taalgebruik.....................................................................................................30
9.2.3; armoede en taalontwikkeling.............................................................................................30
9.3; de invloed van school en media.................................................................................................30
9.3.1; vroege vormen van onderwijs en opvang...........................................................................30
9.3.2; leren via media: televisie en gaming...................................................................................31
Hoofdstuk 10: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en
kleutertijd.........................................................................................................................................32
10.1; een antwoord op de vraag ‘’wie ben ik?’’................................................................................32
10.1.1; de persoonlijkheidsontwikkeling: conflicten oplossen.....................................................32
10.1.2; het zelfbeeld in de peuter- en kleutertijd.........................................................................32
10.2; vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters...............................................33
10.2.1; het ontstaan van vriendschappen.....................................................................................33
10.2.2; de regels van het spel.......................................................................................................33
10.2.3; de theory of mind van peuters en kleuters: begrijpen wat anderen denken....................34
10.2.4; het gezinsleven van peuters en kleuters...........................................................................34
10.3; morele ontwikkeling en agressie.............................................................................................34
10.3.1; het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij....................................34
10.3.2; agressie en geweld bij peuters en kleuters: oorzaken en gevolgen..................................35
Hoofdstuk 11: de fysieke ontwikkeling in de schooltijd........................................................................36
2
Hogeschool Leiden
, 11.1; het groeiende lichaam.............................................................................................................36
11.1.1; de fysieke ontwikkeling....................................................................................................36
11.1.2; de invloed van voeding.....................................................................................................36
11.2; de motorische ontwikkeling en de veiligheid van schoolkinderen..........................................37
11.2.1; motorische vaardigheden: voortdurende verbetering.....................................................37
11.2.2; on- en offline bedreigingen voor de veiligheid van schoolkinderen.................................37
11.3; kinderen met speciale behoeften............................................................................................38
11.3.2; specifieke leerproblemen.................................................................................................38
11.3.3; attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)................................................................38
Hoofdstuk 12: de cognitieve ontwikkeling in de schooltijd..................................................................38
12.1; de intellectuele en taalkundige ontwikkeling..........................................................................38
12.1.1; de cognitieve ontwikkeling volgens piaget.......................................................................38
12.1.2; informatieverwerking in de schooltijd..............................................................................39
12.1.3; vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling en klassikaal onderwijs................................39
12.2; intelligentie; het bepalen van individuele sterke punten........................................................39
12.2.1; criteria voor intelligentie; een onderscheid tussen intelligente en niet-intelligente
kinderen........................................................................................................................................39
12.2.4; alternatieve visies op intelligentie....................................................................................40
12.2.5; intelligentiescores onder en boven de norm....................................................................40
Hoofdstuk 13: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de schooltijd...............41
13.1; de ontwikkeling van het eigen ik.............................................................................................41
13.1.1; de psychosociale ontwikkeling en zelfkennis in de schooltijd: vlijt versus
minderwaardigheid......................................................................................................................41
13.1.2; eigenwaarde: hoe kinderen een beeld van zichzelf ontwikkelen......................................42
13.2; relaties: vriendschappen in de schooltijd................................................................................42
13.2.1; stadia van vriendschap: een veranderende kijk op vrienden............................................42
13.2.2; individuele verschillen bij vriendschap: wat maakt een kind populair?............................43
13.2.3; gender en vriendschap; segregatie van de seksen in de schooltijd...................................43
13.2.4; interetnische vriendschappen; integratie binnen en buiten het klaslokaal......................44
13.2.5; pesten op school en online...............................................................................................44
13.3; het gezin in de schooltijd.........................................................................................................44
13.3.1; de veranderende thuisomgeving......................................................................................44
13.3.2; jeugdzorg..........................................................................................................................46
Hoofdstuk 14: de fysieke ontwikkeling in de adolescentie...................................................................46
14.1; fysieke rijping...........................................................................................................................46
14.1.1; groei in de adolescentie: het snelle tempo van fysieke rijping.........................................46
3
Hogeschool Leiden
ngspsychol
ogie
Deel 1 en 2
Hogeschool Leiden
27/03/202
, Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Het werkmodel.................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: de fysieke ontwikkeling in de babytijd............................................................................10
5.1: prenataal & perinataal...............................................................................................................10
5.2: de fysieke ontwikkeling.............................................................................................................11
5.2.1: reflexen; onze aangeboren fysieke vaardigheden..............................................................11
5.2.2: motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen........................................................12
5.3; de ontwikkeling van de zintuigen..............................................................................................12
5.3.1; visuele perceptie: de wereld zien.......................................................................................12
5.3.2; auditieve perceptie: de wereld van het geluid....................................................................13
5.3.3; reuk en smaak.....................................................................................................................13
5.3.4; gevoeligheid voor pijn en aanrakingen...............................................................................13
5.3.5; multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd........................13
Hoofdstuk 6; de cognitieve ontwikkeling in de babytijd.......................................................................14
6.1: cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.....................................................................................14
6.1.1: belangrijke elementen van Piagets theorie........................................................................14
6.1.3: meningen over Piaget; steun en kritiek..............................................................................16
6.2: de informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling.................................................16
6.2.1: codering, opslag en terughalen; de grondslagen van informatieverwerking......................16
6.2.2: het geheugen in de babytijd...............................................................................................17
6.2.3: individuele verschillen in intelligentie; is de ene baby slimmer dan de andere?................17
6.3: de wortels van onze taal............................................................................................................18
6.3.1: de basisbeginselen van taal; van geluiden naar symbolen.................................................18
Hoofdstuk 7:de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd..............................................19
7.1; de basis van sociaal gedrag........................................................................................................19
7.1.1: emoties in de babytijd; kennen baby’s emotionele pieken en dalen?................................19
7.1.2; de ontwikkeling van het ik: weten baby’s wie ze zijn?........................................................20
7.1.3; social referencing: voelen wat anderen voelen..................................................................21
7.2: relaties aangaan.........................................................................................................................21
7.2.1; hechting: het vormen van sociale banden..........................................................................21
7.2.2; de totstandkoming van hechting: de rollen van de moeder en de vader...........................22
7.3: verschillen tussen baby’s...........................................................................................................23
7.3.2: temperament; stabiele factoren in het gedrag van een kind..............................................23
7.3.3; gender: jongens in het blauw, meisjes in het roze..............................................................24
Hoofdstuk 8: de fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.......................................................25
1
Hogeschool Leiden
, 8.1; de fysieke groei..........................................................................................................................25
8.1.1; het groeiende lichaam........................................................................................................25
8.1.2; de groeiende hersenen.......................................................................................................25
8.1.4; de ontwikkeling van de zintuigen.......................................................................................25
8.2; motorische ontwikkeling...........................................................................................................25
8.2.1; de grove motoriek..............................................................................................................25
8.2.2; de fijne motoriek................................................................................................................26
8.2.3; zindelijk worden: wanneer en hoe?....................................................................................26
8.2.4; links- of rechtshandigheid...................................................................................................26
8.2.5; de tekening als graadmeter van ontwikkeling....................................................................27
Hoofdstuk 9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd..................................................27
9.1; de intellectuele ontwikkeling.....................................................................................................27
9.1.1; piagets stadium van preoperationeel denken....................................................................27
9.1.2; de informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..........................................28
9.1.3; Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur..........................29
9.2; De taalontwikkeling...................................................................................................................29
9.2.1; Linguïstische vooruitgang in de peuter- en kleutertijd.......................................................30
9.2.2; egocentrisch taalgebruik.....................................................................................................30
9.2.3; armoede en taalontwikkeling.............................................................................................30
9.3; de invloed van school en media.................................................................................................30
9.3.1; vroege vormen van onderwijs en opvang...........................................................................30
9.3.2; leren via media: televisie en gaming...................................................................................31
Hoofdstuk 10: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en
kleutertijd.........................................................................................................................................32
10.1; een antwoord op de vraag ‘’wie ben ik?’’................................................................................32
10.1.1; de persoonlijkheidsontwikkeling: conflicten oplossen.....................................................32
10.1.2; het zelfbeeld in de peuter- en kleutertijd.........................................................................32
10.2; vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters...............................................33
10.2.1; het ontstaan van vriendschappen.....................................................................................33
10.2.2; de regels van het spel.......................................................................................................33
10.2.3; de theory of mind van peuters en kleuters: begrijpen wat anderen denken....................34
10.2.4; het gezinsleven van peuters en kleuters...........................................................................34
10.3; morele ontwikkeling en agressie.............................................................................................34
10.3.1; het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij....................................34
10.3.2; agressie en geweld bij peuters en kleuters: oorzaken en gevolgen..................................35
Hoofdstuk 11: de fysieke ontwikkeling in de schooltijd........................................................................36
2
Hogeschool Leiden
, 11.1; het groeiende lichaam.............................................................................................................36
11.1.1; de fysieke ontwikkeling....................................................................................................36
11.1.2; de invloed van voeding.....................................................................................................36
11.2; de motorische ontwikkeling en de veiligheid van schoolkinderen..........................................37
11.2.1; motorische vaardigheden: voortdurende verbetering.....................................................37
11.2.2; on- en offline bedreigingen voor de veiligheid van schoolkinderen.................................37
11.3; kinderen met speciale behoeften............................................................................................38
11.3.2; specifieke leerproblemen.................................................................................................38
11.3.3; attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)................................................................38
Hoofdstuk 12: de cognitieve ontwikkeling in de schooltijd..................................................................38
12.1; de intellectuele en taalkundige ontwikkeling..........................................................................38
12.1.1; de cognitieve ontwikkeling volgens piaget.......................................................................38
12.1.2; informatieverwerking in de schooltijd..............................................................................39
12.1.3; vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling en klassikaal onderwijs................................39
12.2; intelligentie; het bepalen van individuele sterke punten........................................................39
12.2.1; criteria voor intelligentie; een onderscheid tussen intelligente en niet-intelligente
kinderen........................................................................................................................................39
12.2.4; alternatieve visies op intelligentie....................................................................................40
12.2.5; intelligentiescores onder en boven de norm....................................................................40
Hoofdstuk 13: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de schooltijd...............41
13.1; de ontwikkeling van het eigen ik.............................................................................................41
13.1.1; de psychosociale ontwikkeling en zelfkennis in de schooltijd: vlijt versus
minderwaardigheid......................................................................................................................41
13.1.2; eigenwaarde: hoe kinderen een beeld van zichzelf ontwikkelen......................................42
13.2; relaties: vriendschappen in de schooltijd................................................................................42
13.2.1; stadia van vriendschap: een veranderende kijk op vrienden............................................42
13.2.2; individuele verschillen bij vriendschap: wat maakt een kind populair?............................43
13.2.3; gender en vriendschap; segregatie van de seksen in de schooltijd...................................43
13.2.4; interetnische vriendschappen; integratie binnen en buiten het klaslokaal......................44
13.2.5; pesten op school en online...............................................................................................44
13.3; het gezin in de schooltijd.........................................................................................................44
13.3.1; de veranderende thuisomgeving......................................................................................44
13.3.2; jeugdzorg..........................................................................................................................46
Hoofdstuk 14: de fysieke ontwikkeling in de adolescentie...................................................................46
14.1; fysieke rijping...........................................................................................................................46
14.1.1; groei in de adolescentie: het snelle tempo van fysieke rijping.........................................46
3
Hogeschool Leiden
