Hoorcolleges Burgerlijk Recht II (verkort)
Hoorcollege 1 – 03-02-2020
Vermogensrechten:
1. Absolute rechten. Tegen eenieder.
2. Relatieve rechten.
a. Verbintenissen.
b. Andere rechtsplichten.
Verbintenis: vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen,
krachtens welke de een jegens de ander tot een prestatie is gerechtigd en deze
jegens gene tot die prestatie verplicht is (Asser/Sieburgh).
Belangrijke elementen:
- Vermogensrechtelijke betrekking. Vermogensrechtelijke juridische rechten en
plichten.
- Twee of meer personen. Dit is het grote verschil met andere rechtsplichten.
Een verbintenis is zowel actief als passief, je hebt een schuldenaar en een
schuldeiser.
Bij rechtsplichten is er een plicht zonder dat de ander automatisch een recht
heeft.
Vb: onrechtmatige daad. Je hebt de rechtsplicht om de maatschappelijke zorg
in acht te nemen, je moet je hier jegens iedereen aan houden. Dit betekent
echter niet dat iedereen ook jouw schuldeiser is en je hierop aan kan spreken.
De rechtsplicht leidt pas tot verbintenissen/gevolgen bij schending. Er komt
pas een verbintenis tot schadevergoeding tot stand waarbij een schuldeiser
betrokken is als je deze plicht schendt en dat tot schade leidt.
Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen alleen ontstaan als dit uit de wet voortvloeit. De
wet is dus de enige bron van verbintenissen. Ze moeten echter uit de wet
voortvloeien, en er niet letterlijk in staan. Dit speelt bv. bij verbintenissen die worden
afgesproken in rechtshandelingen.
Rechtshandeling: handeling die gericht is op het teweegbrengen van rechtsgevolgen.
Voorbeelden hiervan:
- Overeenkomsten (6:213, 6:248, boek 7 BW).
- Aansprakelijkheidsstelling als bedoeld in 2:403 lid 1 onder f BW.
- Bekrachtiging (3:69 BW).
, - Legaat (4:117 BW).
Verschil tussen een rechtsfeit en rechtshandeling: bij andere rechtsfeiten is de wil
niet van belang. Bij een rechtshandeling heeft de handelende partij de wil om
rechtsgevolgen in het leven te roepen. Voorbeelden:
- Onrechtmatige daad (6:162 BW). - Onverschuldigde betaling.
- Zaakwaarneming (6:198 BW).
Verbintenissen kunnen ook ontstaan uit rechterlijke uitspraken, bijvoorbeeld als de
rechter iemand veroordeelt tot het betalen van een dwangsom of de proceskosten
(artt. 237 e.v. en 611a e.v. Rv) of bij toekenning van schadeloosstelling (3:53 BW).
Quint/Te Poel: een opdrachtgever gaf een aannemer
opdracht om een huis op de grond van zijn broer te
bouwen. De opdrachtgever had echter niet betaald,
toen ging de aannemer naar deze broer. De broer
was door natrekking eigenaar geworden van het huis,
zijn grond is daardoor meer waard geworden. Hij
heeft geprofiteerd van de arbeid. De aannemer stelt een
vordering uit onrechtvaardigde verrijking. De HR
oordeelde dat niet iedere verbintenis rechtstreeks
op de wet hoeft te steunen. Een verbintenis kan ook
ontstaan als hij in het stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet
geregelde gevallen. Je hoeft art. 6:1 BW dus niet al te streng op te vatten.
Toch kreeg de aannemer zijn geld niet. De aannemer was zelf namelijk zo dom om
te bouwen op andermans grond. De derde hoefde geen schadevergoeding te betalen
aan de aannemer. De deur voor ongerechtvaardigde verrijking was wel opengezet.
Stel dat je een schadevergoeding wil maar er niet echt een grondslag voor is. Je hebt
dan twee opties:
1. Quint/Te Poel erbij halen als het niet voortvloeit uit de wet, maar wel past in
het stelsel van de wet. Dit is lastig omdat de lagere rechter moet erkennen dat
er een extra bron van verbintenissen bestaat.
2. Een onrechtmatige daad inroepen. Je kan hier vrijwel alle denkbare gevallen
in kwijt. Je moet je bijvoorbeeld houden aan ongeschreven recht, maar wat
valt hier allemaal onder?
,Opeisbaarheid: iedere verbintenis is in beginsel op te eisen (3:296, vordering tot
nakoming). Uitzondering: natuurlijke verbintenissen zijn niet afdwingbaar (6:3 lid 1),
het is een verbintenis zonder rechtsvordering. Als je een natuurlijke verbintenis uit
jezelf nakomt is het echter geen onverschuldigde betaling.
Ontstaan van een natuurlijke verbintenis (6:3 lid 2):
1. De wet of een rechtshandeling beperkt de afdwingbaarheid.
a. Verjaring. Je hebt een verbintenis maar geen rechtsvordering.
b. Rechtshandeling. Je spreekt bijvoorbeeld af dat je de verbintenis niet
kan afdwingen (gentlemen’s agreement). Het leidt tot verplichtingen die
niet af te dwingen zijn.
2. Morele verplichtingen. Als je voldoet aan een morele verplichting voldoe je
daarmee aan een natuurlijke verbintenis.
Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en de aanvaarding daarvan
(6:217 lid 1). Deze moeten op elkaar aansluiten. Er zijn allerlei regels over afwijkende
aanvaardingen (artt. 6:217-225).
Probleem: als mensen onderhandelen is het niet zo eenduidig als voorgesteld in de
wet. De achterliggende gedachte is wel dat aanbod en aanvaarding op elkaar
moeten aansluiten, er moet wilsovereenstemming zijn.
Aanbod en aanvaarding zijn niet in de wet gedefinieerd. Het zijn rechtshandelingen.
Ze zijn gericht op het tot stand komen van een overeenkomst en overeenkomsten
hebben rechtsgevolgen, het zijn dus rechtshandelingen.
Artikel 3:33
Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
Omdat een aanbod een rechtshandeling is, vereist het wil en aanvaarding. Deze
verklaring is in de regel vormvrij (3:37 lid 1), de wet geeft geen beperkingen.
Een aanbod is een vormvrij voorstel tot het sluiten van een overeenkomst
(verklaring), het moet de bedoeling zijn om deze overeenkomst na aanvaarding tot
stand te laten komen (wil). De overeenkomst moet voldoende bepaalbaar zijn
(6:227). Verbintenissen hoeven niet bepaald te zijn, het moet wel mogelijk zijn om de
inhoud van de verbintenissen vast te stellen, zie Stichting Erfpachters Belang
Amsterdam/Amsterdam. In het recht van erfpacht stond dat de canon voor een lage
periode vaststond en daarna zou worden herzien door deskundigen. Hoe het zou
worden herzien stond er niet. De HR zag geen probleem omdat er was voldaan aan
het vereiste van bepaalbaarheid. De overeenkomst bevatte een procedure aan de
hand waarvan de verbintenis kon worden bepaald.
Ander voorbeeld: art. 7:4 BW. Als je niets afspreekt over de prijs bij een
koopovereenkomst wordt er uitgegaan van een redelijke prijs.
Het aanbod moet ook gericht zijn. Als je je fiets wil verkopen aan X en dit aan Y
meldt doe je geen aanbod, je had dat aan X moeten melden. Bij een openbaar
aanbod is dit vereiste niet zo streng. Bij een webshop waar mensen films kunnen
streamen richt je je niet aan een specifiek persoon, maar heb je wel een geldig
aanbod. Het streamen is namelijk niet concurrerend en kan ontelbaar keren gedaan
worden.
Wat gebeurt er als je iets aanbiedt met een beperkte voorraad? Een openbaar
aanbod van een soortzaak geldt ‘zo lang de voorraad strekt’. Het aanbod is
, rechtsgeldig ook al is het niet gericht, maar het leidt alleen tot een overeenkomst zo
lang de voorraad strekt.
Hofland/Hennis: vooropgesteld moet worden dat een advertentie waarin een
individueel bepaalde zaak voor een bepaalde prijs te koop wordt aangeboden, zich in
beginsel niet ertoe leent door eventuele gedragingen anders te worden opgevat dan
als een uitnodiging om in onderhandeling te treden. Een ongericht aanbod van een
individueel bepaalde zaak is dus slechts een uitnodiging om in onderhandeling te
treden en geen rechtsgeldig aanbod. Gerichtheid is een vereiste bij specifieke zaken.
Morris Lefkowitz v. Great Minneapolis Surplus Store Inc.: er was een openbaar
aanbod voor specifieke zaken (dure jassen voor 1 dollar). Amerikaanse rechter: of
een advertentie een aanbod of uitnodiging tot onderhandeling is hangt af van de
wettelijke intenties van de partijen en de omgevingsfactoren. Het aanbod van de
winkel was clear, definite, and explicit, en liet geen openingen voor onderhandeling.
Ook kwam de koper als eerste in de winkel, wat vereist werd in de advertentie. Het
gaat dus om de bedoeling/wil van de partijen. Juist omdat het zo specifiek was in
deze casus was het een aanbod en niet een uitnodiging tot het doen van een
aanbod. Dit zou je op Funda ook zo kunnen zien: als je zegt dat je je huis gaat
verkopen door op datum X methode Y te gebruiken en dat de hoogste bieder dan
wint is er sprake van een aanbod dat kan worden aanvaard door op die manier te
handelen.
Eisen bij aanvaarding:
- Verklaring: (vormvrije) acceptatie van een geldig aanbod.
- Het moet gericht zijn tot de aanbieder.
- Wil: de bedoeling om de overeenkomst tot stand te laten komen.
- Aanvaarding en aanbod sluiten op elkaar aan. 6:225 BW ziet op andere
aanvaardingen.
Casus Haakjöringsköd: twee Duitsers die geen Noors spraken sloten een
overeenkomst, ze dachten het allebei over walvisvlees te hebben maar eigen hadden
ze het over haaienvlees. Schema:
Wil Verklaring
Aanbod Walvisvlees Haaienvlees
Aanvaarding Walvisvlees Haaienvlees
Je hebt nu een overeenkomst voor de verkoop van walvisvlees. Er is
wilsovereenstemming voor de verkoop hiervan, de overeenkomst komt dan tot stand
ook al gebruiken de partijen andere bewoordingen.
Andere casus: de verkoper vraagt of de koper walvisvlees wil kopen en de koper
zegt ‘ja, ik wil sardientjesvlees’.
Wil Verklaring
Aanbod Walvisvlees Haaienvlees
Aanvaarding Walvisvlees Sardientjes
Er is weer een overeenkomst, want er was nog steeds wilsovereenstemming over
het walvisvlees.
Hoorcollege 1 – 03-02-2020
Vermogensrechten:
1. Absolute rechten. Tegen eenieder.
2. Relatieve rechten.
a. Verbintenissen.
b. Andere rechtsplichten.
Verbintenis: vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen,
krachtens welke de een jegens de ander tot een prestatie is gerechtigd en deze
jegens gene tot die prestatie verplicht is (Asser/Sieburgh).
Belangrijke elementen:
- Vermogensrechtelijke betrekking. Vermogensrechtelijke juridische rechten en
plichten.
- Twee of meer personen. Dit is het grote verschil met andere rechtsplichten.
Een verbintenis is zowel actief als passief, je hebt een schuldenaar en een
schuldeiser.
Bij rechtsplichten is er een plicht zonder dat de ander automatisch een recht
heeft.
Vb: onrechtmatige daad. Je hebt de rechtsplicht om de maatschappelijke zorg
in acht te nemen, je moet je hier jegens iedereen aan houden. Dit betekent
echter niet dat iedereen ook jouw schuldeiser is en je hierop aan kan spreken.
De rechtsplicht leidt pas tot verbintenissen/gevolgen bij schending. Er komt
pas een verbintenis tot schadevergoeding tot stand waarbij een schuldeiser
betrokken is als je deze plicht schendt en dat tot schade leidt.
Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen alleen ontstaan als dit uit de wet voortvloeit. De
wet is dus de enige bron van verbintenissen. Ze moeten echter uit de wet
voortvloeien, en er niet letterlijk in staan. Dit speelt bv. bij verbintenissen die worden
afgesproken in rechtshandelingen.
Rechtshandeling: handeling die gericht is op het teweegbrengen van rechtsgevolgen.
Voorbeelden hiervan:
- Overeenkomsten (6:213, 6:248, boek 7 BW).
- Aansprakelijkheidsstelling als bedoeld in 2:403 lid 1 onder f BW.
- Bekrachtiging (3:69 BW).
, - Legaat (4:117 BW).
Verschil tussen een rechtsfeit en rechtshandeling: bij andere rechtsfeiten is de wil
niet van belang. Bij een rechtshandeling heeft de handelende partij de wil om
rechtsgevolgen in het leven te roepen. Voorbeelden:
- Onrechtmatige daad (6:162 BW). - Onverschuldigde betaling.
- Zaakwaarneming (6:198 BW).
Verbintenissen kunnen ook ontstaan uit rechterlijke uitspraken, bijvoorbeeld als de
rechter iemand veroordeelt tot het betalen van een dwangsom of de proceskosten
(artt. 237 e.v. en 611a e.v. Rv) of bij toekenning van schadeloosstelling (3:53 BW).
Quint/Te Poel: een opdrachtgever gaf een aannemer
opdracht om een huis op de grond van zijn broer te
bouwen. De opdrachtgever had echter niet betaald,
toen ging de aannemer naar deze broer. De broer
was door natrekking eigenaar geworden van het huis,
zijn grond is daardoor meer waard geworden. Hij
heeft geprofiteerd van de arbeid. De aannemer stelt een
vordering uit onrechtvaardigde verrijking. De HR
oordeelde dat niet iedere verbintenis rechtstreeks
op de wet hoeft te steunen. Een verbintenis kan ook
ontstaan als hij in het stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet
geregelde gevallen. Je hoeft art. 6:1 BW dus niet al te streng op te vatten.
Toch kreeg de aannemer zijn geld niet. De aannemer was zelf namelijk zo dom om
te bouwen op andermans grond. De derde hoefde geen schadevergoeding te betalen
aan de aannemer. De deur voor ongerechtvaardigde verrijking was wel opengezet.
Stel dat je een schadevergoeding wil maar er niet echt een grondslag voor is. Je hebt
dan twee opties:
1. Quint/Te Poel erbij halen als het niet voortvloeit uit de wet, maar wel past in
het stelsel van de wet. Dit is lastig omdat de lagere rechter moet erkennen dat
er een extra bron van verbintenissen bestaat.
2. Een onrechtmatige daad inroepen. Je kan hier vrijwel alle denkbare gevallen
in kwijt. Je moet je bijvoorbeeld houden aan ongeschreven recht, maar wat
valt hier allemaal onder?
,Opeisbaarheid: iedere verbintenis is in beginsel op te eisen (3:296, vordering tot
nakoming). Uitzondering: natuurlijke verbintenissen zijn niet afdwingbaar (6:3 lid 1),
het is een verbintenis zonder rechtsvordering. Als je een natuurlijke verbintenis uit
jezelf nakomt is het echter geen onverschuldigde betaling.
Ontstaan van een natuurlijke verbintenis (6:3 lid 2):
1. De wet of een rechtshandeling beperkt de afdwingbaarheid.
a. Verjaring. Je hebt een verbintenis maar geen rechtsvordering.
b. Rechtshandeling. Je spreekt bijvoorbeeld af dat je de verbintenis niet
kan afdwingen (gentlemen’s agreement). Het leidt tot verplichtingen die
niet af te dwingen zijn.
2. Morele verplichtingen. Als je voldoet aan een morele verplichting voldoe je
daarmee aan een natuurlijke verbintenis.
Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en de aanvaarding daarvan
(6:217 lid 1). Deze moeten op elkaar aansluiten. Er zijn allerlei regels over afwijkende
aanvaardingen (artt. 6:217-225).
Probleem: als mensen onderhandelen is het niet zo eenduidig als voorgesteld in de
wet. De achterliggende gedachte is wel dat aanbod en aanvaarding op elkaar
moeten aansluiten, er moet wilsovereenstemming zijn.
Aanbod en aanvaarding zijn niet in de wet gedefinieerd. Het zijn rechtshandelingen.
Ze zijn gericht op het tot stand komen van een overeenkomst en overeenkomsten
hebben rechtsgevolgen, het zijn dus rechtshandelingen.
Artikel 3:33
Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
Omdat een aanbod een rechtshandeling is, vereist het wil en aanvaarding. Deze
verklaring is in de regel vormvrij (3:37 lid 1), de wet geeft geen beperkingen.
Een aanbod is een vormvrij voorstel tot het sluiten van een overeenkomst
(verklaring), het moet de bedoeling zijn om deze overeenkomst na aanvaarding tot
stand te laten komen (wil). De overeenkomst moet voldoende bepaalbaar zijn
(6:227). Verbintenissen hoeven niet bepaald te zijn, het moet wel mogelijk zijn om de
inhoud van de verbintenissen vast te stellen, zie Stichting Erfpachters Belang
Amsterdam/Amsterdam. In het recht van erfpacht stond dat de canon voor een lage
periode vaststond en daarna zou worden herzien door deskundigen. Hoe het zou
worden herzien stond er niet. De HR zag geen probleem omdat er was voldaan aan
het vereiste van bepaalbaarheid. De overeenkomst bevatte een procedure aan de
hand waarvan de verbintenis kon worden bepaald.
Ander voorbeeld: art. 7:4 BW. Als je niets afspreekt over de prijs bij een
koopovereenkomst wordt er uitgegaan van een redelijke prijs.
Het aanbod moet ook gericht zijn. Als je je fiets wil verkopen aan X en dit aan Y
meldt doe je geen aanbod, je had dat aan X moeten melden. Bij een openbaar
aanbod is dit vereiste niet zo streng. Bij een webshop waar mensen films kunnen
streamen richt je je niet aan een specifiek persoon, maar heb je wel een geldig
aanbod. Het streamen is namelijk niet concurrerend en kan ontelbaar keren gedaan
worden.
Wat gebeurt er als je iets aanbiedt met een beperkte voorraad? Een openbaar
aanbod van een soortzaak geldt ‘zo lang de voorraad strekt’. Het aanbod is
, rechtsgeldig ook al is het niet gericht, maar het leidt alleen tot een overeenkomst zo
lang de voorraad strekt.
Hofland/Hennis: vooropgesteld moet worden dat een advertentie waarin een
individueel bepaalde zaak voor een bepaalde prijs te koop wordt aangeboden, zich in
beginsel niet ertoe leent door eventuele gedragingen anders te worden opgevat dan
als een uitnodiging om in onderhandeling te treden. Een ongericht aanbod van een
individueel bepaalde zaak is dus slechts een uitnodiging om in onderhandeling te
treden en geen rechtsgeldig aanbod. Gerichtheid is een vereiste bij specifieke zaken.
Morris Lefkowitz v. Great Minneapolis Surplus Store Inc.: er was een openbaar
aanbod voor specifieke zaken (dure jassen voor 1 dollar). Amerikaanse rechter: of
een advertentie een aanbod of uitnodiging tot onderhandeling is hangt af van de
wettelijke intenties van de partijen en de omgevingsfactoren. Het aanbod van de
winkel was clear, definite, and explicit, en liet geen openingen voor onderhandeling.
Ook kwam de koper als eerste in de winkel, wat vereist werd in de advertentie. Het
gaat dus om de bedoeling/wil van de partijen. Juist omdat het zo specifiek was in
deze casus was het een aanbod en niet een uitnodiging tot het doen van een
aanbod. Dit zou je op Funda ook zo kunnen zien: als je zegt dat je je huis gaat
verkopen door op datum X methode Y te gebruiken en dat de hoogste bieder dan
wint is er sprake van een aanbod dat kan worden aanvaard door op die manier te
handelen.
Eisen bij aanvaarding:
- Verklaring: (vormvrije) acceptatie van een geldig aanbod.
- Het moet gericht zijn tot de aanbieder.
- Wil: de bedoeling om de overeenkomst tot stand te laten komen.
- Aanvaarding en aanbod sluiten op elkaar aan. 6:225 BW ziet op andere
aanvaardingen.
Casus Haakjöringsköd: twee Duitsers die geen Noors spraken sloten een
overeenkomst, ze dachten het allebei over walvisvlees te hebben maar eigen hadden
ze het over haaienvlees. Schema:
Wil Verklaring
Aanbod Walvisvlees Haaienvlees
Aanvaarding Walvisvlees Haaienvlees
Je hebt nu een overeenkomst voor de verkoop van walvisvlees. Er is
wilsovereenstemming voor de verkoop hiervan, de overeenkomst komt dan tot stand
ook al gebruiken de partijen andere bewoordingen.
Andere casus: de verkoper vraagt of de koper walvisvlees wil kopen en de koper
zegt ‘ja, ik wil sardientjesvlees’.
Wil Verklaring
Aanbod Walvisvlees Haaienvlees
Aanvaarding Walvisvlees Sardientjes
Er is weer een overeenkomst, want er was nog steeds wilsovereenstemming over
het walvisvlees.
