Hersenen & Gedrag, 2024
HOORCOLLEGE 1 28/10
Kalat: 1.1
Het mind-brain problem is de vraag van hoe en waarom bepaalde typen van hersenactiviteit bewust
zijn en andere niet.
Biologische psychologie is de studie van de fysiologische, evolutionaire en
ontwikkelingsmechanismen van gedrag en ervaring. Het doel van biologische psychologie is om
biologie te koppelen aan problemen binnen de psychologie. Deze vorm houdt zich bezig met
hersenactiviteit.
Dorsaal = van bovenaf bekeken (het brein).
Ventraal = van onderaf bekeken (het brein).
Als we kijken naar de cellen, vinden we twee verschillende typen: neuronen en gliacellen.
Neuronen, die informatie naar elkaar en naar spieren en klieren overbrengen, variëren enorm in
grootte, vorm en functies. De gliacellen, over het algemeen kleiner dan neuronen, hebben veel
functies, maar ze kunnen geen informatie over grote afstanden overbrengen.
3 belangrijke punten om te onthouden uit dit boek:
● Perceptie vindt plaats in je hersenen. Als iets bijvoorbeeld je hand aanraakt, stuurt je hand
een bericht naar je brein. Je voelt het dus niet in je hand, maar in je hersenen. Ook kleuren en
geluiden neem je op een bepaalde manier waar, omdat je hersenen het zo interpreteren.
● Mentale activiteit en bepaalde typen van hersenactiviteit zijn onlosmakelijk met elkaar
verbonden. Hierbij bestaat monisme = het idee dat het universum slechts uit 1 type wezen
bestaat. Dualisme = het idee dat geesten 1 soort substantie zijn en materie een andere.
● Mensen verschillen op veel verschillende manieren van elkaar, en veel van deze verschillen
kunnen verklaard worden door het brein.
Biologische verklaringen voor gedrag:
● fysiologische verklaringen = relateert gedrag aan de activiteit van de hersenen en andere
organen.
Een bepaald gebied in de hersenen van een zangvogel groeit onder invloed van testosteron;
daarom is het groter bij broedende mannetjes dan bij vrouwtjes of onvolwassen vogels. Dat
hersengebied stelt een volwassen mannetje in staat om te zingen.
● ontogenetische verklaringen = beschrijven hoe iets ontwikkelt.
Bij bepaalde soorten leert een jonge mannelijke vogel zijn lied door te luisteren naar
volwassen mannetjes. De ontwikkeling van het lied vereist bepaalde genen en de
mogelijkheid om het juiste lied te horen tijdens een gevoelige periode vroeg in het leven.
● evolutionaire verklaringen = reconstrueert de evolutionaire geschiedenis van een structuur
of gedrag.
Bepaalde paren soorten hebben vergelijkbare roepjes. Bijvoorbeeld, bonte strandlopers en
Baird's strandlopers, twee soorten kustvogels, laten hun roepjes in verschillende pulsen horen,
in tegenstelling tot andere kustvogels. De gelijkenis suggereert dat de twee zijn geëvolueerd
uit één voorouder.
● functionele verklaringen = beschrijven waarom een structuur of gedrag zich heeft
ontwikkeld zoals het heeft gedaan.
Bij veel vogelsoorten zingt alleen het mannetje. Hij zingt alleen tijdens het
voortplantingsseizoen en alleen in zijn territorium. De functies van het lied zijn om vrouwtjes
aan te trekken en andere mannetjes te waarschuwen.
, Hersenen & Gedrag, 2024
Redenen waarom biologische psychologen en neurowetenschappers niet-mensen bestuderen:
● Veel gedragsmechanismen zijn bij alle soorten hetzelfde en soms zijn ze gemakkelijker te
bestuderen bij niet-menselijke soorten.
● Wij zijn geïnteresseerd in dieren omwille van onszelf. We willen graag van alles weten hoe
en waarom het werkt.
● Wat we leren over dieren, werpt licht op de evolutie van de mens.
● Legale of ethische restricties zorgen ervoor dat bepaalde soorten onderzoek niet op mensen
uitgevoerd mogen worden.
Minimalisten accepteren bepaalde vormen van onderzoek op dieren wel en andere niet, afhankelijk
van: 1) wat de mogelijke waarde van het onderzoek is, 2) hoeveelheid angst die het bij het dier
veroorzaakt en 3) welk dier het is. Zij vinden dat onderzoek op dieren toegestaan moet zijn, maar wel
minimaal moet worden gehouden.
Abolitionisten vinden dat alle dieren dezelfde rechten hebben als mensen. Als een onderzoek niet
ethisch verantwoord is om op een mens uit te voeren, dan ook niet op een dier.
3 R’s van de legal standard:
● reduction / reductie van dieren (minder dieren gebruiken).
● replacement / vervanging (gebruik van computermodellen i.p.v. dieren).
● refinement / verfijning (aanpassen van de procedures om pijn en ongemak te verminderen).
Hoorcollege aantekeningen
Dit vak is onderdeel van de opleiding, omdat ons gedrag wordt gestuurd door ons brein. We gaan dit
heel biologisch bekijken. Het gaat voornamelijk over de functie en disfunctie beter te begrijpen en
verklaren. Als je weet dat een bepaalde stoornis voortkomt uit een bepaald gebied in de hersenen, dan
kan je dit beter begrijpen. Het herkennen van gedragsproblemen met een neurologische oorzaak is
nuttig voor in je latere loopbaan.
Opbouw van de colleges:
● Deel 1: Cellen en informatieoverdracht
● Deel 2: Hersenstructuur en hersenfunctie
● Deel 3: Onderzoek
● Deel 4: Ontwikkeling en plasticiteit
● Deel 5: Stoornissen en invloeden
Waarom hebben wij hersenen? Om te communiceren! Onze hersenen stellen ons in staat om te
communiceren met onze omgeving. Er komt input binnen via de zintuigen, dan vindt er verwerking
plaats in de hersenen, en vervolgens kunnen wij reageren (output). Ook in de hersenen wordt er
gecommuniceerd, dit gebeurt in de blackbox.
Input → verwerking → output
Zintuigen → blackbox → motoriek
Neuron = zenuwcel
Gliacel = steuncel
, Hersenen & Gedrag, 2024
Een neuron is een cel met een celmembraan met kanaaltjes/poriën waarmee stoffen uitgewisseld
kunnen worden met de omgeving van de cel. Ook bevat een neuron een celkern met genetisch
materiaal. Ook vinden we mitochondriën, waar de glucose wordt verbrand en daardoor komt er
energie vrij die de cel kan gebruiken voor allerlei processen. In de ribosomen worden eiwitten
aangemaakt.
Neuronen zijn dus eigenlijk gewoon lichaamscellen, maar ze zijn net even iets anders. Neuronen
kunnen namelijk communiceren met elkaar via de dendrieten en axonen. Om de axonen ligt een
myelineschede, waardoor de informatie versneld kan worden doorgegeven aan de volgende neuron.
De functie van de dendrieten is het ontvangen van informatie van andere neuronen. Een neuron heeft
heel veel dendrieten.
Vervolgens wordt in de soma (celkern) alle informatie verzameld.
De functie van een axon is het doorgeven van informatie aan andere neuronen. Er is maar 1 axon per
neuron. Aan het einde van de axon vertakt deze zich en gaat deze informatie afgeven. Dit gebeurt in
de presynaptische terminal, dit gebeurt door middel van neurotransmitters. Deze informatie wordt
dan opgevangen door de dendrieten van de volgende cel.
Gliacellen ondersteunen de functies van de neuronen, maar beïnvloeden ook de communicatie /
informatieverwerking (functie van de neuronen). Ze vormen de helft van het hersenvolume.
● Oligodendrocyt = maken myeline (ligt om de axonen heen)
● Microglia = afweer tegen virussen en schimmels, herstellen schade aan hersenen, rol bij leren
● Astrocyt = aan- en afvoer van stoffen
○ de uitlopers van de astrocyt maken contact met bloedvaten en neuronen;
voedingsstoffen worden opgenomen uit het bloedvat en afgegeven aan de neuron,
maar andersom ook: afvalstoffen uit de neuron worden aan het bloed afgegeven
Astrocyten kunnen invloed hebben op de informatieverwerking. Als de astrocyt geen stoffen
doorgeeft of juist wel aan al die neuronen tegelijk, dan kunnen die neuronen daardoor beïnvloed
worden. Dit is van belang bij leren. Als er meerdere neuronen tegelijk actief zijn, is er een grotere
kans dat je iets leert.
De functies van gliacellen zijn:
● letterlijke steun van neuronen
● aan/afvoer van stoffen (voeding/herstel)
● productie van hersenvloeistof
Proliferatie = vermeerderen
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit het ruggenmerg en de hersenen. Het CZS communiceert met het
lichaam en het lichaam communiceert weer met de omgeving.
Informatieverwerking:
● van de zintuigen naar het CZS
● van de ene naar de andere plek in het CZS
● van het CZS naar de spieren
Afferent = voert informatie aan. (van de zintuigen naar de hersenen bijvoorbeeld)
Intrinsiek = de dendrieten en axon liggen in dezelfde structuur.
Efferent = voert informatie af. (van de hersenen naar de spieren bijvoorbeeld) E van exit.
, Hersenen & Gedrag, 2024
Sensorische neuronen zijn zintuiglijke neuronen, dus die pikken informatie op. Een sensorische
neuron is afferent t.o.v. het CZS. Dit gebeurt bijvoorbeeld als je iets aanraakt, dan gaat de prikkel
daarvan naar je hersenen.
Motorische neuronen vervoeren informatie van het CZS naar de spieren. Dit betekent dat motorische
neuronen efferent zijn t.o.v. het CZS.
Een interneuron is intrinsiek. Deze zitten binnen dezelfde structuur van het CZS. Op die manier
loopt er een informatiestroom van de huid, naar het ruggenmerg, naar de spieren. Dit werkt
bijvoorbeeld zo bij een reflex. Als je je hand brandt, gaat er een signaal van je huid, door je
ruggenmerg, naar de spieren, waardoor je uiteindelijk je hand terugtrekt van het warme object.
Waarom moeten de hersenen zo goed beschermd worden? Neuronen worden niet opnieuw
aangemaakt, dus als ze dood gaan dan krijg je nooit meer nieuwe. Dit is anders t.o.v. andere cellen,
die wel opnieuw worden aangemaakt.
De hersenen worden beschermd door de bloed-hersenbarrière. Deze zorgt ervoor dat
voedingsstoffen worden toegelaten, maar schadelijke stoffen niet. Het wordt gevormd door de wand
van de bloedvaten. De tight-junction zorgt ervoor dat er moeilijker stoffen van je bloed naar je
hersenen kunnen.
Wat kan er wel doorheen?:
● kleine moleculen
● in vet oplosbare stoffen
● ongeladen stoffen
● zuurstof
● CO2
● sommige vitaminen
Via speciale kanaaltjes kan er ook water doorheen. Ook kunnen via actief transport glucose,
aminozuren, sommige vitaminen en ijzer. Actief transport houdt in dat het glucose (energie) kost
om het te vervoeren. In feite kost het dus glucose om glucose de hersenen in te vervoeren.
Medicijnen kunnen niet door de bloed-hersenbarrière heen. Als je een hersentumor hebt is dat heel
problematisch, want medicijnen zoals chemotherapie die gebruikt worden voor het lichaam kunnen
niet in de hersenen komen. Of zoals bij Parkinson, weten we dat iemand te weinig dopamine
aanmaakt, maar je kan geen pilletje met dopamine geven, want dat kan niet door de bloed-
hersenbarrière heen.
Stoffen die er wel doorheen kunnen, ondanks dat ze schadelijk zijn: alcohol (oplosbaar in vet), drugs.
De bloed-hersenbarrière kan stuk gaan. Bijvoorbeeld door een hersenvliesontsteking.
HOORCOLLEGE 1 28/10
Kalat: 1.1
Het mind-brain problem is de vraag van hoe en waarom bepaalde typen van hersenactiviteit bewust
zijn en andere niet.
Biologische psychologie is de studie van de fysiologische, evolutionaire en
ontwikkelingsmechanismen van gedrag en ervaring. Het doel van biologische psychologie is om
biologie te koppelen aan problemen binnen de psychologie. Deze vorm houdt zich bezig met
hersenactiviteit.
Dorsaal = van bovenaf bekeken (het brein).
Ventraal = van onderaf bekeken (het brein).
Als we kijken naar de cellen, vinden we twee verschillende typen: neuronen en gliacellen.
Neuronen, die informatie naar elkaar en naar spieren en klieren overbrengen, variëren enorm in
grootte, vorm en functies. De gliacellen, over het algemeen kleiner dan neuronen, hebben veel
functies, maar ze kunnen geen informatie over grote afstanden overbrengen.
3 belangrijke punten om te onthouden uit dit boek:
● Perceptie vindt plaats in je hersenen. Als iets bijvoorbeeld je hand aanraakt, stuurt je hand
een bericht naar je brein. Je voelt het dus niet in je hand, maar in je hersenen. Ook kleuren en
geluiden neem je op een bepaalde manier waar, omdat je hersenen het zo interpreteren.
● Mentale activiteit en bepaalde typen van hersenactiviteit zijn onlosmakelijk met elkaar
verbonden. Hierbij bestaat monisme = het idee dat het universum slechts uit 1 type wezen
bestaat. Dualisme = het idee dat geesten 1 soort substantie zijn en materie een andere.
● Mensen verschillen op veel verschillende manieren van elkaar, en veel van deze verschillen
kunnen verklaard worden door het brein.
Biologische verklaringen voor gedrag:
● fysiologische verklaringen = relateert gedrag aan de activiteit van de hersenen en andere
organen.
Een bepaald gebied in de hersenen van een zangvogel groeit onder invloed van testosteron;
daarom is het groter bij broedende mannetjes dan bij vrouwtjes of onvolwassen vogels. Dat
hersengebied stelt een volwassen mannetje in staat om te zingen.
● ontogenetische verklaringen = beschrijven hoe iets ontwikkelt.
Bij bepaalde soorten leert een jonge mannelijke vogel zijn lied door te luisteren naar
volwassen mannetjes. De ontwikkeling van het lied vereist bepaalde genen en de
mogelijkheid om het juiste lied te horen tijdens een gevoelige periode vroeg in het leven.
● evolutionaire verklaringen = reconstrueert de evolutionaire geschiedenis van een structuur
of gedrag.
Bepaalde paren soorten hebben vergelijkbare roepjes. Bijvoorbeeld, bonte strandlopers en
Baird's strandlopers, twee soorten kustvogels, laten hun roepjes in verschillende pulsen horen,
in tegenstelling tot andere kustvogels. De gelijkenis suggereert dat de twee zijn geëvolueerd
uit één voorouder.
● functionele verklaringen = beschrijven waarom een structuur of gedrag zich heeft
ontwikkeld zoals het heeft gedaan.
Bij veel vogelsoorten zingt alleen het mannetje. Hij zingt alleen tijdens het
voortplantingsseizoen en alleen in zijn territorium. De functies van het lied zijn om vrouwtjes
aan te trekken en andere mannetjes te waarschuwen.
, Hersenen & Gedrag, 2024
Redenen waarom biologische psychologen en neurowetenschappers niet-mensen bestuderen:
● Veel gedragsmechanismen zijn bij alle soorten hetzelfde en soms zijn ze gemakkelijker te
bestuderen bij niet-menselijke soorten.
● Wij zijn geïnteresseerd in dieren omwille van onszelf. We willen graag van alles weten hoe
en waarom het werkt.
● Wat we leren over dieren, werpt licht op de evolutie van de mens.
● Legale of ethische restricties zorgen ervoor dat bepaalde soorten onderzoek niet op mensen
uitgevoerd mogen worden.
Minimalisten accepteren bepaalde vormen van onderzoek op dieren wel en andere niet, afhankelijk
van: 1) wat de mogelijke waarde van het onderzoek is, 2) hoeveelheid angst die het bij het dier
veroorzaakt en 3) welk dier het is. Zij vinden dat onderzoek op dieren toegestaan moet zijn, maar wel
minimaal moet worden gehouden.
Abolitionisten vinden dat alle dieren dezelfde rechten hebben als mensen. Als een onderzoek niet
ethisch verantwoord is om op een mens uit te voeren, dan ook niet op een dier.
3 R’s van de legal standard:
● reduction / reductie van dieren (minder dieren gebruiken).
● replacement / vervanging (gebruik van computermodellen i.p.v. dieren).
● refinement / verfijning (aanpassen van de procedures om pijn en ongemak te verminderen).
Hoorcollege aantekeningen
Dit vak is onderdeel van de opleiding, omdat ons gedrag wordt gestuurd door ons brein. We gaan dit
heel biologisch bekijken. Het gaat voornamelijk over de functie en disfunctie beter te begrijpen en
verklaren. Als je weet dat een bepaalde stoornis voortkomt uit een bepaald gebied in de hersenen, dan
kan je dit beter begrijpen. Het herkennen van gedragsproblemen met een neurologische oorzaak is
nuttig voor in je latere loopbaan.
Opbouw van de colleges:
● Deel 1: Cellen en informatieoverdracht
● Deel 2: Hersenstructuur en hersenfunctie
● Deel 3: Onderzoek
● Deel 4: Ontwikkeling en plasticiteit
● Deel 5: Stoornissen en invloeden
Waarom hebben wij hersenen? Om te communiceren! Onze hersenen stellen ons in staat om te
communiceren met onze omgeving. Er komt input binnen via de zintuigen, dan vindt er verwerking
plaats in de hersenen, en vervolgens kunnen wij reageren (output). Ook in de hersenen wordt er
gecommuniceerd, dit gebeurt in de blackbox.
Input → verwerking → output
Zintuigen → blackbox → motoriek
Neuron = zenuwcel
Gliacel = steuncel
, Hersenen & Gedrag, 2024
Een neuron is een cel met een celmembraan met kanaaltjes/poriën waarmee stoffen uitgewisseld
kunnen worden met de omgeving van de cel. Ook bevat een neuron een celkern met genetisch
materiaal. Ook vinden we mitochondriën, waar de glucose wordt verbrand en daardoor komt er
energie vrij die de cel kan gebruiken voor allerlei processen. In de ribosomen worden eiwitten
aangemaakt.
Neuronen zijn dus eigenlijk gewoon lichaamscellen, maar ze zijn net even iets anders. Neuronen
kunnen namelijk communiceren met elkaar via de dendrieten en axonen. Om de axonen ligt een
myelineschede, waardoor de informatie versneld kan worden doorgegeven aan de volgende neuron.
De functie van de dendrieten is het ontvangen van informatie van andere neuronen. Een neuron heeft
heel veel dendrieten.
Vervolgens wordt in de soma (celkern) alle informatie verzameld.
De functie van een axon is het doorgeven van informatie aan andere neuronen. Er is maar 1 axon per
neuron. Aan het einde van de axon vertakt deze zich en gaat deze informatie afgeven. Dit gebeurt in
de presynaptische terminal, dit gebeurt door middel van neurotransmitters. Deze informatie wordt
dan opgevangen door de dendrieten van de volgende cel.
Gliacellen ondersteunen de functies van de neuronen, maar beïnvloeden ook de communicatie /
informatieverwerking (functie van de neuronen). Ze vormen de helft van het hersenvolume.
● Oligodendrocyt = maken myeline (ligt om de axonen heen)
● Microglia = afweer tegen virussen en schimmels, herstellen schade aan hersenen, rol bij leren
● Astrocyt = aan- en afvoer van stoffen
○ de uitlopers van de astrocyt maken contact met bloedvaten en neuronen;
voedingsstoffen worden opgenomen uit het bloedvat en afgegeven aan de neuron,
maar andersom ook: afvalstoffen uit de neuron worden aan het bloed afgegeven
Astrocyten kunnen invloed hebben op de informatieverwerking. Als de astrocyt geen stoffen
doorgeeft of juist wel aan al die neuronen tegelijk, dan kunnen die neuronen daardoor beïnvloed
worden. Dit is van belang bij leren. Als er meerdere neuronen tegelijk actief zijn, is er een grotere
kans dat je iets leert.
De functies van gliacellen zijn:
● letterlijke steun van neuronen
● aan/afvoer van stoffen (voeding/herstel)
● productie van hersenvloeistof
Proliferatie = vermeerderen
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit het ruggenmerg en de hersenen. Het CZS communiceert met het
lichaam en het lichaam communiceert weer met de omgeving.
Informatieverwerking:
● van de zintuigen naar het CZS
● van de ene naar de andere plek in het CZS
● van het CZS naar de spieren
Afferent = voert informatie aan. (van de zintuigen naar de hersenen bijvoorbeeld)
Intrinsiek = de dendrieten en axon liggen in dezelfde structuur.
Efferent = voert informatie af. (van de hersenen naar de spieren bijvoorbeeld) E van exit.
, Hersenen & Gedrag, 2024
Sensorische neuronen zijn zintuiglijke neuronen, dus die pikken informatie op. Een sensorische
neuron is afferent t.o.v. het CZS. Dit gebeurt bijvoorbeeld als je iets aanraakt, dan gaat de prikkel
daarvan naar je hersenen.
Motorische neuronen vervoeren informatie van het CZS naar de spieren. Dit betekent dat motorische
neuronen efferent zijn t.o.v. het CZS.
Een interneuron is intrinsiek. Deze zitten binnen dezelfde structuur van het CZS. Op die manier
loopt er een informatiestroom van de huid, naar het ruggenmerg, naar de spieren. Dit werkt
bijvoorbeeld zo bij een reflex. Als je je hand brandt, gaat er een signaal van je huid, door je
ruggenmerg, naar de spieren, waardoor je uiteindelijk je hand terugtrekt van het warme object.
Waarom moeten de hersenen zo goed beschermd worden? Neuronen worden niet opnieuw
aangemaakt, dus als ze dood gaan dan krijg je nooit meer nieuwe. Dit is anders t.o.v. andere cellen,
die wel opnieuw worden aangemaakt.
De hersenen worden beschermd door de bloed-hersenbarrière. Deze zorgt ervoor dat
voedingsstoffen worden toegelaten, maar schadelijke stoffen niet. Het wordt gevormd door de wand
van de bloedvaten. De tight-junction zorgt ervoor dat er moeilijker stoffen van je bloed naar je
hersenen kunnen.
Wat kan er wel doorheen?:
● kleine moleculen
● in vet oplosbare stoffen
● ongeladen stoffen
● zuurstof
● CO2
● sommige vitaminen
Via speciale kanaaltjes kan er ook water doorheen. Ook kunnen via actief transport glucose,
aminozuren, sommige vitaminen en ijzer. Actief transport houdt in dat het glucose (energie) kost
om het te vervoeren. In feite kost het dus glucose om glucose de hersenen in te vervoeren.
Medicijnen kunnen niet door de bloed-hersenbarrière heen. Als je een hersentumor hebt is dat heel
problematisch, want medicijnen zoals chemotherapie die gebruikt worden voor het lichaam kunnen
niet in de hersenen komen. Of zoals bij Parkinson, weten we dat iemand te weinig dopamine
aanmaakt, maar je kan geen pilletje met dopamine geven, want dat kan niet door de bloed-
hersenbarrière heen.
Stoffen die er wel doorheen kunnen, ondanks dat ze schadelijk zijn: alcohol (oplosbaar in vet), drugs.
De bloed-hersenbarrière kan stuk gaan. Bijvoorbeeld door een hersenvliesontsteking.
