HOOFDSTUK 1 – INLEIDING TOT DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen.
o Sociale psychologie: de empirische wetenschap van de wijze
waarop de aanwezigheid van anderen (expliciet of impliciet)
de gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen
beïnvloedt.
Kern = sociale invloed.
Analyse niveau: het individu in de context van een
bepaalde sociale situatie.
Andere wetenschappelijke disciplines die ook determinanten van
menselijk gedrag bestuderen:
o Evolutionaire psychologie; probeert sociaal gedrag te
verklaren op basis van erfelijke factoren die zich door de tijd
heen hebben aangepast om de overlevings- en
voortplantingskansen te vergroten (natuurlijke selectie)
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren.
Sommige menselijke gewoonten zijn universeel.
Socio-culturele psychologie; probeert in kaart te
brengen welke fenomenen in menselijk sociaal
gedrag tamelijk universeel zijn, en welke meer
cultureel bepaald zijn via crosscultureel
onderzoek.
o Epigenetica; richt zich op hoe de omgeving een uitwerking kan
hebben op de genen zonder dat het DNA verandert.
o Persoonlijkheidspsychologie; probeert sociaal gedrag te
verklaren met behulp van individuele verschillen.
o Andere sociale wetenschappen; houden zich bezig met de
invloed van brede sociale, economische, politieke en
historische factoren op de gebeurtenissen in een bepaalde
gemeenschap.
o Sociaal leren perspectief; probeert sociaal gedrag te verklaren
door te kijken hoe leerervaringen in het verleden toekomstig
gedrag voorspellen.
o Behaviorisme; al het gedrag kun je verklaren aan de hand van
beloningen en straffen vanuit de omgeving.
o Gestaltpsychologie & fenomenologie; stelt dat er moet worden
gericht op hoe iemand een object ervaart, in plaats van op de
afzonderlijke objectieve elementen.
, Fundamentele attributiefout/correspondentievertekening: de neiging
om ons eigen gedrag en dat van anderen op grond van
persoonlijkheidstrekken te verklaren en de macht van de sociale
invloed te onderschatten.
Relatie tussen individuen en situaties bestaat uit
tweerichtingsverkeer.
o Het is belangrijk dat we niet alleen begrijpen hoe situaties
individuen beïnvloeden, maar ook hoe mensen de sociale
wereld en het gedrag van anderen waarnemen en
interpreteren (construeren).
Naïef realisme: de overtuiging dat we dingen
waarnemen ‘zoals ze echt zijn’.
Twee fundamentele menselijke motieven (naast biologische
drijfveren, de behoefte aan beloning en aan voorspelbaarheid &
controle):
o Zelfverheffingsmotief/zelf-verbeteringsmotief: de behoefte
aan een positieve zelfwaardering.
Vertekening van de werkelijkheid om dit gevoel in stand
te houden.
Achteraf rechtvaardigen van gedrag, focussen op
de voordelen van ons gedrag, beter-dan-gemiddeld
effect, onrealistisch optimisme, vals consensus
effect, vals uniciteitseffect.
o Accuraatheidsmotief: de behoefte om (jezelf) accuraat,
correct waar te nemen.
Sociale cognitie: het selecteren, interpreteren,
onthouden en gebruiken van sociale informatie om te
oordelen en te beslissen.
Kan vertekend worden door selffulfilling
prophecies; je verwacht bepaald gedrag van jezelf
of iemand anders, dus handel je op zo’n manier
dat je verwachting waarheid wordt.
HOOFDSTUK 2 – METHODOLOGIE: HOE DOEN SOCIAAL
PSYCHOLOGEN ONDERZOEK?
Hindsight bias; je krijgt informatie te horen dat voor jou logisch
klinkt, waardoor je denkt dat jij het ook had kunnen voorspellen.
Onderzoeksvraag theorie hypothese studie.
Drie onderzoeksmethoden:
, o Observationele methode: mensen observeren en hun gedrag
systematisch vastleggen.
Etnografie: methode waarbij onderzoekers een bepaalde
groep of cultuur proberen te begrijpen door deze van
binnenuit zonder vooropgezette ideeën te observeren.
Analyse van archieven.
Beperkingen: deze methode kan alleen worden
gebruikt voor het bestuderen van gedrag dat in
het openbaar gemanifesteerd wordt & observaties
van een bepaalde groep zijn moeilijk te
generaliseren naar de mens in het algemeen.
o Correlationele methode: twee of meer variabelen systematisch
meten en de natuurlijke relaties tussen deze variabelen
bepalen, zonder een van die variabelen te beïnvloeden.
Uitkomst:
Vragenlijsten.
o Beperking: correlatie ≠ causaliteit.
o Experimentele methode; (enige) methode die het mogelijk
maakt causale verbanden te ontdekken.
Onderzoekers wijzen proefpersonen willekeurig toe aan
verschillende condities en zorgen ervoor dat deze
condities identiek zijn met uitzondering van de
onafhankelijke variabele; deze wordt
gemanipuleerd, zodat ze kunnen meten of deze een
causaal effect heeft op de afhankelijke variabele. Er
wordt ook een controle conditie toegevoegd.
Meta-analyse: techniek om het gemiddelde van de
resultaten van twee of meer onderzoeken te
berekenen om te zien of het effect van een
onafhankelijke variabele betrouwbaar is.
P-waarde (waarschijnlijkheidslevel); geeft
informatie over hoe groot de kans is dat het
gevonden resultaat puur toeval is.
o Hoe kleiner hoe beter.
o Voorbeeld: p = 0.01 kans van 1 op 100.
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen.
o Sociale psychologie: de empirische wetenschap van de wijze
waarop de aanwezigheid van anderen (expliciet of impliciet)
de gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen
beïnvloedt.
Kern = sociale invloed.
Analyse niveau: het individu in de context van een
bepaalde sociale situatie.
Andere wetenschappelijke disciplines die ook determinanten van
menselijk gedrag bestuderen:
o Evolutionaire psychologie; probeert sociaal gedrag te
verklaren op basis van erfelijke factoren die zich door de tijd
heen hebben aangepast om de overlevings- en
voortplantingskansen te vergroten (natuurlijke selectie)
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren.
Sommige menselijke gewoonten zijn universeel.
Socio-culturele psychologie; probeert in kaart te
brengen welke fenomenen in menselijk sociaal
gedrag tamelijk universeel zijn, en welke meer
cultureel bepaald zijn via crosscultureel
onderzoek.
o Epigenetica; richt zich op hoe de omgeving een uitwerking kan
hebben op de genen zonder dat het DNA verandert.
o Persoonlijkheidspsychologie; probeert sociaal gedrag te
verklaren met behulp van individuele verschillen.
o Andere sociale wetenschappen; houden zich bezig met de
invloed van brede sociale, economische, politieke en
historische factoren op de gebeurtenissen in een bepaalde
gemeenschap.
o Sociaal leren perspectief; probeert sociaal gedrag te verklaren
door te kijken hoe leerervaringen in het verleden toekomstig
gedrag voorspellen.
o Behaviorisme; al het gedrag kun je verklaren aan de hand van
beloningen en straffen vanuit de omgeving.
o Gestaltpsychologie & fenomenologie; stelt dat er moet worden
gericht op hoe iemand een object ervaart, in plaats van op de
afzonderlijke objectieve elementen.
, Fundamentele attributiefout/correspondentievertekening: de neiging
om ons eigen gedrag en dat van anderen op grond van
persoonlijkheidstrekken te verklaren en de macht van de sociale
invloed te onderschatten.
Relatie tussen individuen en situaties bestaat uit
tweerichtingsverkeer.
o Het is belangrijk dat we niet alleen begrijpen hoe situaties
individuen beïnvloeden, maar ook hoe mensen de sociale
wereld en het gedrag van anderen waarnemen en
interpreteren (construeren).
Naïef realisme: de overtuiging dat we dingen
waarnemen ‘zoals ze echt zijn’.
Twee fundamentele menselijke motieven (naast biologische
drijfveren, de behoefte aan beloning en aan voorspelbaarheid &
controle):
o Zelfverheffingsmotief/zelf-verbeteringsmotief: de behoefte
aan een positieve zelfwaardering.
Vertekening van de werkelijkheid om dit gevoel in stand
te houden.
Achteraf rechtvaardigen van gedrag, focussen op
de voordelen van ons gedrag, beter-dan-gemiddeld
effect, onrealistisch optimisme, vals consensus
effect, vals uniciteitseffect.
o Accuraatheidsmotief: de behoefte om (jezelf) accuraat,
correct waar te nemen.
Sociale cognitie: het selecteren, interpreteren,
onthouden en gebruiken van sociale informatie om te
oordelen en te beslissen.
Kan vertekend worden door selffulfilling
prophecies; je verwacht bepaald gedrag van jezelf
of iemand anders, dus handel je op zo’n manier
dat je verwachting waarheid wordt.
HOOFDSTUK 2 – METHODOLOGIE: HOE DOEN SOCIAAL
PSYCHOLOGEN ONDERZOEK?
Hindsight bias; je krijgt informatie te horen dat voor jou logisch
klinkt, waardoor je denkt dat jij het ook had kunnen voorspellen.
Onderzoeksvraag theorie hypothese studie.
Drie onderzoeksmethoden:
, o Observationele methode: mensen observeren en hun gedrag
systematisch vastleggen.
Etnografie: methode waarbij onderzoekers een bepaalde
groep of cultuur proberen te begrijpen door deze van
binnenuit zonder vooropgezette ideeën te observeren.
Analyse van archieven.
Beperkingen: deze methode kan alleen worden
gebruikt voor het bestuderen van gedrag dat in
het openbaar gemanifesteerd wordt & observaties
van een bepaalde groep zijn moeilijk te
generaliseren naar de mens in het algemeen.
o Correlationele methode: twee of meer variabelen systematisch
meten en de natuurlijke relaties tussen deze variabelen
bepalen, zonder een van die variabelen te beïnvloeden.
Uitkomst:
Vragenlijsten.
o Beperking: correlatie ≠ causaliteit.
o Experimentele methode; (enige) methode die het mogelijk
maakt causale verbanden te ontdekken.
Onderzoekers wijzen proefpersonen willekeurig toe aan
verschillende condities en zorgen ervoor dat deze
condities identiek zijn met uitzondering van de
onafhankelijke variabele; deze wordt
gemanipuleerd, zodat ze kunnen meten of deze een
causaal effect heeft op de afhankelijke variabele. Er
wordt ook een controle conditie toegevoegd.
Meta-analyse: techniek om het gemiddelde van de
resultaten van twee of meer onderzoeken te
berekenen om te zien of het effect van een
onafhankelijke variabele betrouwbaar is.
P-waarde (waarschijnlijkheidslevel); geeft
informatie over hoe groot de kans is dat het
gevonden resultaat puur toeval is.
o Hoe kleiner hoe beter.
o Voorbeeld: p = 0.01 kans van 1 op 100.
