Betrekkingen
1 VAN SLAGVELD TOT ONDERHANDELINGSTAFEL: DE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE SAMENWERKING....5
1.1 STRIJDEN TEGEN DE MACHINATIES VAN HET MACHTSEVENWICHT.................................................................................5
1.1.1 Jean Monnet: een andere logica............................................................................................................5
1.1.2 IJzeren Gordijn (1945-1946)...................................................................................................................6
1.1.3 Marshallplan, BRD en DDR (1947-1949)................................................................................................6
1.2 REVOLUTIE IN DE EUROPESE BETREKKINGEN (1950-1954)........................................................................................6
1.2.1 Het Schumanplan (1950)........................................................................................................................6
1.2.2 De totstandkoming van de EGKS (1951-1952).......................................................................................6
1.2.3 De mislukking van de EDG en de Akkoorden van Parijs (1952-1954)....................................................7
1.3 DE OPRICHTING VAN DE EEG EN EURATOM (1955-1968)........................................................................................7
1.3.1 Relance européenne (1955)...................................................................................................................7
1.3.2 ‘Europa’ in de wereld (1956-1957).........................................................................................................7
1.3.3 Het Europa van De Gaulle (1958-1968).................................................................................................7
1.3.4 Permanente strijdpunten.......................................................................................................................7
1.4 VERDIEPING, VERBREDING EN VOLTOOIING VAN DE MARKT (1969-1992)....................................................................8
1.4.1 Het einde van de trente glorieusses en de Europese Akte (1969-1985)................................................8
1.4.2 Uitbreiding en monetaire verdieping.....................................................................................................8
1.4.3 Twee zijden van één medaille (1989-1992)............................................................................................8
1.5 KANSEN EN BEDREIGINGEN VAN EEN ANDERE ORDE (1993-2018)..............................................................................9
1.5.1 Op weg naar Europese eenwording (1993-1997)..................................................................................9
1.5.2 Klem tussen de uitbreiding en institutionele stagnatie (1998-2000).....................................................9
1.5.3 De moeizame totstandkoming van het Verdrag van Lissabon (2001-2009)........................................10
1.5.4 ‘Waagstuk Europa’ (2010-2018)..........................................................................................................10
2. DE INSTITUTIONELE ARCHITECTUUR VAN DE EU......................................................................................10
2.1 CASUS AVG.....................................................................................................................................................10
2.2 INTERGOUVERNEMENTALISME EN SUPRANATIONALISME...........................................................................................10
2.3 WAT VOOR BESLUITEN NEEMT DE EU?.................................................................................................................11
2.4 DRIE FASEN IN DE BESLUITVORMING.....................................................................................................................11
2.4.1 Fase 1: de beleidsvoorbereiding...........................................................................................................12
2.4.2 Fase 2: de formele besluitvorming.......................................................................................................12
2.4.3 Fase 3: de uitvoering van beleid...........................................................................................................12
2.5 DE GEWONE WETGEVINGSPROCEDURE..................................................................................................................12
2.5.1 De werking van de gewone wetgevingsprocedure..............................................................................12
2.5.2 Waarom zo ingewikkeld?.....................................................................................................................14
2.5.3 Informele afstemming..........................................................................................................................14
2.6 BIJZONDERE WETGEVINGSPROCEDURES.................................................................................................................14
2.7 DE OPEN COÖRDINATIEMETHODE.........................................................................................................................14
2.8 TOT SLOT.........................................................................................................................................................14
3 DE COMMISSIE EN DE AGENTSCHAPPEN: EEN EUROPESE SUPERREGERING?..............................................15
3.1 ORGANISATIE...................................................................................................................................................15
3.1.1 Voorzitter van de Commissie................................................................................................................15
3.1.2 College van Commissarissen................................................................................................................15
3.1.3 HET AMBTELIJKE APPARAAT.............................................................................................................................16
3.1.4 Een gigantisch bureaucratische machine?...........................................................................................16
3.2 TAKEN.............................................................................................................................................................16
2
, 3.2.1 Beleidsvormende taken........................................................................................................................17
3.2.2 Controlerende taken.............................................................................................................................17
3.2.3 Bestuurlijke taken.................................................................................................................................18
3.3 AGENTSCHAPPEN..............................................................................................................................................18
3.3.1 Wat zijn agentschappen en waarom bestaan ze?...............................................................................18
3.3.2 Verschillende typen agentschappen....................................................................................................18
3.3.3 Agentschappen: wie controleert?........................................................................................................19
3.4 TOT SLOT.........................................................................................................................................................19
4 HET EUROPEES PARLEMENT, VAN MARGINAAL TOT MACHTIG..................................................................19
4.1 GESCHIEDENIS EN ONTWIKKELING........................................................................................................................19
4.2 SAMENSTELLING EN LOCATIE...............................................................................................................................20
4.2.1 Fracties.................................................................................................................................................20
4.2.2 Nationale versus partijpolitieke belangen...........................................................................................20
4.2.3 Het bestuur van het Europees Parlement............................................................................................20
4.2.4 De drie zetels van het Europees Parlement..........................................................................................20
4.3 BEVOEGDHEDEN...............................................................................................................................................20
4.3.1 Wetgevende taken...............................................................................................................................20
4.3.2 Begrotingstaken...................................................................................................................................21
4.3.3 Controletaken.......................................................................................................................................21
4.4 WERKWIJZE.....................................................................................................................................................21
4.4.1 De parlementaire commissies..............................................................................................................21
4.4.2 De plenaire sessie.................................................................................................................................21
4.5 TOT SLOT.........................................................................................................................................................21
5 DE RAAD EN DE EUROPESE RAAD: CRUCIALE SCHAKELS NAAR DE NATIONALE POLITIEK............................22
5.1 DE RAAD EN DE EUROPESE RAAD, INTERGOUVERNEMENTEEL EVENWICHT..................................................................22
5.1.1 Ontstaansgeschiedenis.........................................................................................................................22
5.1.2 Taken en bevoegdheden van de Raad.................................................................................................22
5.1.3 Taken en bevoegdheden van de Europese Raad..................................................................................23
5.2 DE ORGANISATIE VAN DE RAAD...........................................................................................................................23
5.2.1 De tien gezichten van de Raad: de Raadsformaties.............................................................................24
5.2.2 Het Secretariaat-Generaal...................................................................................................................24
5.2.3 Het Voorzitterschap..............................................................................................................................24
5.2.4 Het Coreper..........................................................................................................................................24
5.3 DE BESLUITVORMING IN DE RAAD........................................................................................................................25
5.3.1 Stemmen bij unanimiteit of gekwalificeerde meerderheid..................................................................25
5.3.2 Onderhandelingen in de Raad..............................................................................................................25
5.3.3 Efficiënt vergaderen.............................................................................................................................25
5.3.4 Openheid en transparantie..................................................................................................................25
5.4 DE ORGANISATIE VAN DE RAAD...........................................................................................................................25
5.4.1 De Europese Raad en de Europese president: het nieuwe hart van de Europese integratie...............25
5.4.2 Achter de schermen van de Europese Raad.........................................................................................26
5.4.3 Democratische controle.......................................................................................................................26
H6 HET HOF EN DE REKENKAMER: RECHT EN CONTROLE..............................................................................26
6.1 HET HOF.........................................................................................................................................................26
6.1.1 Samenstelling.......................................................................................................................................26
6.1.2 Het verloop van een rechtszaak bij het Hof.........................................................................................26
6.1.3 Het verloop van een rechtszaak bij het Gerecht..................................................................................27
6.2 DE TAKEN VAN HET HOF EN HET GERECHT............................................................................................................27
6.2.1 Toezicht op uitvoering van Europese verdragen en wetten.................................................................27
6.2.2 Interpretatie van het Europese recht...................................................................................................27
2
, 6.2.3 Het Hof als scheidsrechter....................................................................................................................28
6.2.4 Het Gerecht als scheidsrechter.............................................................................................................28
6.3 KNELPUNTEN EN KRITIEK....................................................................................................................................28
6.3.1 Knelpunten...........................................................................................................................................28
6.3.2 Kritiek...................................................................................................................................................28
6.4 DE EUROPESE REKENKAMER...............................................................................................................................29
6.4.1 De samenstelling..................................................................................................................................29
7 GEORGANISEERDE BELANGEN, LOBBYEN EN LOBBYISTEN.........................................................................29
7.1 WAT ZIJN LOBBYISTEN?......................................................................................................................................29
7.1.1 De groei van belangenorganisaties in Brussel.....................................................................................29
7.1.2 Hoe zien belangenorganisaties eruit?..................................................................................................29
7.2 STRATEGIEËN VOOR BELANGENBEHARTIGING IN EUROPA.........................................................................................29
7.2.1 Lobbystrategieën..................................................................................................................................30
7.3 ROUTES NAAR BELANGENBEHARTIGING.................................................................................................................30
7.3.1 Geïnstitutionaliseerd of niet-geïnstitutionaliseerd..............................................................................30
7.3.2 Nationaal, Europees of internationaal.................................................................................................30
10 LANDBOUW EN MILIEU.......................................................................................................................... 31
10.1 EUROPA EN DE KORENWOLF.............................................................................................................................31
10.2 HET EUROPESE LANDBOUWBELEID.....................................................................................................................31
10.2.1 Het ontstaan van het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid............................................................32
10.2.2 Kritiek op het GLB...............................................................................................................................32
10.2.3 De hervorming van het GLB...............................................................................................................32
10.2.4 Het huidige landbouwbeleid..............................................................................................................32
10.2.5 Wie beslist er over het GLB?...............................................................................................................33
10.3 Het Europese milieubeleid.....................................................................................................................33
10.3.1 De ontwikkelingen van het Europese milieubeleid............................................................................33
10.3.2 Wat doet de EU aan milieubeleid?.....................................................................................................33
10.3.3 Wie beslist er over milieubeleid?........................................................................................................33
10.3.4 Discussies en ontwikkelingen in het Europese milieubeleid...............................................................33
H11 ER ZIJN GRENZEN: POLITIËLE EN JUSTITIËLE SAMENWERKING...............................................................34
11.1 SOEVEREINITEIT ALS OBSTAKEL VOOR SAMENWERKING..........................................................................................34
11.2 HET BESLUITVORMINGSPROCES NA LISSABON.......................................................................................................34
11.3 DE INHOUD VAN HET BELEID: WAAR GAAT HET OVER?...........................................................................................35
11.3.1 Categorieën beleidsonderwerpen......................................................................................................35
11.3.2 Oorsprong van beleidsvoorstellen......................................................................................................35
11.3.3 Implementatie in de lidstaten............................................................................................................35
11.4 AGENTSCHAPPEN EN INSTITUTIES VOOR POLITIE- EN JUSTITIESAMENWERKING............................................................36
11.4.1 Europol...............................................................................................................................................36
11.4.2 Eurojust..............................................................................................................................................36
11.4.3 De Europese Politieacademie CEPOL..................................................................................................36
11.4.4 De Europese grens- en kustwacht Frontex.........................................................................................36
11.4.5 EU-coördinator voor terrorismebestrijding........................................................................................36
11.5 SAMENWERKING IN DE PRAKTIJK........................................................................................................................36
11.6 TOT SLOT.......................................................................................................................................................37
12 DE EU ALS SPELER OP HET WERELDTONEEL: HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING....................37
12.1 EXTERNE ECONOMISCHE BETREKKINGEN VAN DE EU.............................................................................................37
12.2 HET GEMEENSCHAPPELIJKE HANDELSBELEID VAN DE EU.........................................................................................37
12.2.1 Hoe het allemaal begon.....................................................................................................................37
12.2.2 Onderhandelingsarena’s....................................................................................................................37
2
, 12.3 BESLUITVORMINGSREGELS EN ACTOREN IN HET HANDELSBELEID VAN DE EU..............................................................38
12.3.1 Fase 1: onderhandelingsmandaat......................................................................................................38
12.3.2 Fase 2: internationale onderhandelingen..........................................................................................38
12.3.3 Fase 3: ratificatie................................................................................................................................38
12.3.4 Een kwestie van bevoegdheden.........................................................................................................38
12.4 STRATEGIE EN POLITISERING..............................................................................................................................38
12.4.1 Koerswijzigingen in de Europese handelsstrategie............................................................................38
12.5 DE EU EN DE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING....................................................................................................39
12.5.1 De verantwoordelijkheden en de instrumenten.................................................................................39
12.5.2 Het beleid: klem tussen drie constanten............................................................................................39
H15 DE KLOOF TUSSEN DE BURGER EN BRUSSEL.......................................................................................... 39
15.1 BRUSSEL ALS VER-VAN-MIJN-BEDSHOW..............................................................................................................39
15.2 LEGITIMITEIT..................................................................................................................................................40
15.3 DEMOCRATISCH TEKORT...................................................................................................................................40
15.3.1 Invloed en vertrouwen.......................................................................................................................41
15.3.2 Participatie.........................................................................................................................................41
15.3.3 Informatievoorziening........................................................................................................................41
15.3.4 De Europese agenda...........................................................................................................................41
15.4 TOT SLOT.......................................................................................................................................................41
16 RETOURTJE BRUSSEL-DEN HAAG: NEDERLAND IN DE EU.........................................................................41
16.1 HET NEDERLANDSE BELANG BIJ EUROPESE INTEGRATIE..........................................................................................41
16.1.1 Nationale belangen in de EU..............................................................................................................42
16.1.2 Ontwikkelingen in het Nederlandse Europabeleid.............................................................................42
16.2 DE VOORBEREIDING VAN EUROPESE REGELGEVING IN DEN HAAG............................................................................42
16.2.1 Afstemmingen van EU-beleid in Den Haag........................................................................................43
16.2.2 Europa op de ministeries....................................................................................................................43
16.2.3 De voorbereiding van Europese besluiten..........................................................................................43
16.3 DE NEDERLANDSE BELANGENBEHARTIGING IN BRUSSEL.........................................................................................44
16.3.1 Belangenbehartiging door ‘Den Haag’...............................................................................................44
16.3.2 Europese belangenbehartiging door gemeenten en provincies........................................................44
16.3.3 Het Nederlandse parlement en Brussel..............................................................................................44
16.4 RECENTE ONTWIKKELINGEN IN HET NEDERLANDSE EUROPABELEID...........................................................................45
16.4.1 De brexit.............................................................................................................................................45
16.4.2 De Europese spelregels veranderen...................................................................................................45
16.4.3 Europa wordt binnenland...................................................................................................................45
16.4.4 Hoe doen andere landen het?............................................................................................................45
17 DE GRENZEN VAN EUROPA..................................................................................................................... 45
17.1 UITBREIDING..................................................................................................................................................45
17.1.1 Van 6 tot 28 en meer..........................................................................................................................45
17.1.2 Het formele uitbreidingsproces..........................................................................................................46
17.2 GRENZEN AAN UITBREIDING..............................................................................................................................46
17.2.1 Waar eindigt de uitbreiding?.............................................................................................................46
17.2.2 Historische, culturele en religieuze grenzen.......................................................................................46
17.3 EUROPESE WAARDEN.......................................................................................................................................47
2