De Geo
vwo Aardrijkskunde voor de tweede fase
Systeem aarde
Samenvatting H1
www.degeo-online.nl
vierde druk
, Systeem aarde vwo Samenvatting H1
Samenvatting Systeem Aarde
1 De actieve aarde
De hoofdvraag in dit hoofdstuk is:
Hoe kunnen de endogene processen die samenhangen met de
platentektoniek verklaard worden?
1.1 Het ontstaan en de opbouw van de aarde
Deelvragen
1 Hoe kunnen wij het verre verleden van de aarde bestuderen en
begrijpen?
2 Hoe is de aarde ontstaan en opgebouwd?
Hoe begrijp je het verleden van de aarde?
► De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud. Om de ontwikkelingen en de
processen (die soms miljoenen jaren duren) die geleid hebben tot de huidige
landschappen te achterhalen, wordt een speciaal principe gebruikt.
actualiteitsprincipe
● Het actualiteitsprincipe gaat ervan uit dat processen die we nu op aarde
zien, vroeger ook zo hebben gewerkt. Het heden vormt de sleutel tot het
verleden. Zo kunnen geologen de ontstaanswijze van landschappen
verklaren.
De kraamkamer van de aarde
► De zon is 4,6 miljard jaar geleden ontstaan uit samentrekking van gas en
stof. In de nevel rondom de zon ontstonden acht planeten, waaronder onze
aarde. De zon vormt met miljarden andere sterren het Melkwegstelsel. In het
heelal bevinden zich talloze sterrenstelsels.
Schillen
► De aarde is gelaagd, bestaat uit schillen en heeft vloeibaar water aan de
oppervlakte.
► Bij de gelaagdheid kun je kijken naar de chemische én fysische
eigenschappen.
● Door inslag van een grote meteoriet smolt de aarde en ontstond door
afkoeling een gelaagdheid van schillen met verschillende chemische
samenstelling.
aardkern ■ Binnenste laag (aardkern): ijzer.
aardmantel ■ Aardmantel: magnesium en ijzer.
aardkorst ■ Buitenste dunne laag:
- aardkorst/continentale korst: 30-70 km dik, licht gesteente, graniet.
- oceanische korst: 1-7 km dik: zwaar gesteente: basalt.
lithosfeer
● Fysische eigenschap van lagen: hardheid van lagen.
- De buitenste laag (lithosfeer: aardkorst en bovenlaag aardmantel) is hard.
asthenosfeer - Daaronder: asthenosfeer: zachtere laag: plastisch gesteente.
- Daaronder: binnenmantel: vast gesteente.
- Daaronder: buitenkern: vloeibaar.
- Binnenste laag: binnenkern: hard gesteente.
De Geo tweede fase 4e editie © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2012 2
vwo Aardrijkskunde voor de tweede fase
Systeem aarde
Samenvatting H1
www.degeo-online.nl
vierde druk
, Systeem aarde vwo Samenvatting H1
Samenvatting Systeem Aarde
1 De actieve aarde
De hoofdvraag in dit hoofdstuk is:
Hoe kunnen de endogene processen die samenhangen met de
platentektoniek verklaard worden?
1.1 Het ontstaan en de opbouw van de aarde
Deelvragen
1 Hoe kunnen wij het verre verleden van de aarde bestuderen en
begrijpen?
2 Hoe is de aarde ontstaan en opgebouwd?
Hoe begrijp je het verleden van de aarde?
► De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud. Om de ontwikkelingen en de
processen (die soms miljoenen jaren duren) die geleid hebben tot de huidige
landschappen te achterhalen, wordt een speciaal principe gebruikt.
actualiteitsprincipe
● Het actualiteitsprincipe gaat ervan uit dat processen die we nu op aarde
zien, vroeger ook zo hebben gewerkt. Het heden vormt de sleutel tot het
verleden. Zo kunnen geologen de ontstaanswijze van landschappen
verklaren.
De kraamkamer van de aarde
► De zon is 4,6 miljard jaar geleden ontstaan uit samentrekking van gas en
stof. In de nevel rondom de zon ontstonden acht planeten, waaronder onze
aarde. De zon vormt met miljarden andere sterren het Melkwegstelsel. In het
heelal bevinden zich talloze sterrenstelsels.
Schillen
► De aarde is gelaagd, bestaat uit schillen en heeft vloeibaar water aan de
oppervlakte.
► Bij de gelaagdheid kun je kijken naar de chemische én fysische
eigenschappen.
● Door inslag van een grote meteoriet smolt de aarde en ontstond door
afkoeling een gelaagdheid van schillen met verschillende chemische
samenstelling.
aardkern ■ Binnenste laag (aardkern): ijzer.
aardmantel ■ Aardmantel: magnesium en ijzer.
aardkorst ■ Buitenste dunne laag:
- aardkorst/continentale korst: 30-70 km dik, licht gesteente, graniet.
- oceanische korst: 1-7 km dik: zwaar gesteente: basalt.
lithosfeer
● Fysische eigenschap van lagen: hardheid van lagen.
- De buitenste laag (lithosfeer: aardkorst en bovenlaag aardmantel) is hard.
asthenosfeer - Daaronder: asthenosfeer: zachtere laag: plastisch gesteente.
- Daaronder: binnenmantel: vast gesteente.
- Daaronder: buitenkern: vloeibaar.
- Binnenste laag: binnenkern: hard gesteente.
De Geo tweede fase 4e editie © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2012 2
