H1 Zuid-Amerika: continent van extremen
1.1 Ligging
1. Wat zijn de topografische kenmerken van Zuid-Amerika?
- Het continent bestaat uit dertien zelfstandige staten. Brazilië, Venezuela, Guyana, Suriname,
Frans Guyana, Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Argentina, Uruguay, Chili en Paraguay.
- Zuid-Amerika is niet hetzelfde als Latijns-Amerika. Onder Latijns-Amerika hoort
Zuid-Amerika en Midden-Amerika en onder Zuid-Amerika hoort alleen Zuid-Amerika.
- Zuid-Amerika heeft ook nog wat eilandengroepen in de Atlantische Oceaan en de Grote
Oceaan.
2. Welke natuurlijke regio’s zijn er in Zuid-Amerika en wat zijn hun kenmerken?
- Zuid-Amerika heeft verschillende hoogtezones. Het Andesgebergte zit aan de westzijde.
Gemiddelde hoogte van dit gebergte is 4000 meter en in dit gebergte bevinden zich ook veel
werkzame vulkanen.
- Ook heeft Zuid-Amerika een tropisch laagland met drie grote rivieren: de Orinoco, de
Amazone en de Paraguay. Ook heeft het continent twee hooglanden. In het noorden het
Hoogland van Guyana en in het oosten het Hoogland van Brazilië.
- De Altiplano (hoogvlakte) heeft een gemiddelde hoogte van 4000 meter.
- Ook het plateau van Patagonië in het zuidoosten is aanwezig. Het is een hoogvlakte tussen de
500 en 1500 meter.
- Ten slotte heeft het continent de Atacamatrog ten westen van het continent. De trog loopt
evenwijdig met het Andesgebergte.
3. Welke beelden leven er bij mensen over Zuid-Amerika?
- Het beeld dat de meeste West-Europeanen hebben van Zuid-Amerika is een stereotiepe beeld.
Geen diepgaande kennis, maar op basis van bekende cultuurelementen en nieuwsberichten.
- Het beeld dat iemand van de werkelijkheid heeft, de perceptie, bepaalt de besluitvorming van
die persoon. Vanuit die besluitvorming vorm je een soort kaart in je hoofd van een bepaald
gebied, een mental map.
1.2 Ongekende natuur
4. Hoe kun je het voorkomen van de verschillende klimaten en El Nino in Zuid-Amerika
verklaren?
- Een groot deel van Zuid-Amerika ligt in de tropische luchtstreek waardoor het door de grote
invalshoek van de zon altijd warm is. Lucht stijgt op en aan het aardoppervlak ontstaat er een
lagedrukgebied. De opstijgende lucht koelt af, condenseert en vormt wolken met neerslag. De
regengebieden schuiven met de zon mee.
- Er is ook een grote invloed van passaten en oceanen. De zuidoostpassaat waait op het
noordelijke halfrond en de noordoostpassaat op het zuidelijk halfrond richting de ITCZ.
- Aan de oostkant van het continent is de passaat aanlandig. De wind is vochtig en zorgt aan de
loefzijde van het kustgebergte van Brazilië voor stuwingsregens. Aan de lijzijde van dit
gebergte is het erg droog.
, - De oostkust ondervindt ook invloed van zeestromen. De Zuid-Equatoriale zeestroom splitst
door de punt van Brazilië. Door Kaap Frio wordt de warme zeestroom die richting het zuiden
langs de kust stroomt, afgebogen naar zee. Hierdoor kan de koude Falklandstroom vanuit het
zuiden tot aan Kaap Frio doordringen.
- Door het gebergte en de aflandige passaatwinden reikt de invloed van de zee aan de westkust
minder ver landinwaarts dan de oostkust. Wel is de temperatuur lager door de koude
Perustroom. Dit zorgt voor minder verdamping en minder neerslag. Daarom heb je ook de
Atacamawoestijn aan de westkust.
- In het zuiden van Zuid-Amerika komen in de Winter zeer lage temperaturen voor. De
poolwind vanuit het zuiden neemt dan een zeer koude lucht mee. Deze koude winden heten
pamperos en zijn vergelijkbaar met de northerns (cold waves) in Noord-Amerika.
Normale situatie El Nino
Zuidoostpassaten stuwen het warme zeewater Door een minder sterk hogedrukgebied boven
naar het oosten van de Grote Oceaan van de oceaan bij Zuid-Amerika neemt de
Zuid-Amerika af. De westkust van passaatwind boven de Grote Oceaan in kracht
Zuid-Amerika beschikt over koud zeewater en af. Het zeewater wordt daardoor niet meer naar
dus weinig verdamping en neerslag. De warme het westen geblazen. Er gaat een westen wind
zeestroom bij Indonesië verdampt gemakkelijk waaien die warm water aanvoert. Dit heet El
en er valt veel neerslag. Nino. Het water is vaak in december al
opgewarmd.
5. Welke natuurlijke vegetatie vind je in Zuid-Amerika en welke samenhang is er met het
klimaat?
- Het grootste deel van Zuid-Amerika bestaat uit tropisch regenwoud, dat ook wel selva wordt
genoemd. Het is er altijd warm en er valt veel neerslag.
- Een tropische bodem heeft vaak maar een dunne humuslaag. Door warm en vochtig klimaat
zorgen bacteriën voor het omzetten van dood bladafval tot mineralen. Voor een deel wordt dit
direct weer opgenomen door de planten.
- Veel neerslag zorgt voor veel uitspoeling, waardoor weinig humus en mineralen achterblijven
in de bodem. De bodem is dan ook onvruchtbaar. Door het ontbreken van humuszuren lossen
ijzer-en aluminiumverbindingen niet op. De roestvorming geeft de bodem een rode kleur. Dit
heet latosol.
- Mangroven groeien in gebieden met brak water: een mengsel van zoet en zout water. Ze
komen voor in rivierdelta’s en langs de kust. Wortels steken boven het water uit om toch
zuurstof op te kunnen nemen. Ze beschermen de kust tegen erosie en stormschade.
- Tropisch regenwoud naar de licht tropische bossen met een korte droge tijd. Wordt het nog
droger, dan kom je op de savanne, tropisch grasland met groepen bomen en struiken.
- Cerrado: boomsavanne
- Llanos: grassavanne met soms wat bomen
- Caatinga: savanne met struiken
- Pampa: graslanden die vruchtbaar zijn door de redelijke hoeveelheid neerslag.
- Steppen: deze graslanden ontvangen minder neerslag. De grassen hebben lange wortels om te
kunnen overleven in de droge zomers.
- In de smalle strook van noord naar zuid liggen aan de westkust van Zuid-Amerika
achtereenvolgens:
1.1 Ligging
1. Wat zijn de topografische kenmerken van Zuid-Amerika?
- Het continent bestaat uit dertien zelfstandige staten. Brazilië, Venezuela, Guyana, Suriname,
Frans Guyana, Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Argentina, Uruguay, Chili en Paraguay.
- Zuid-Amerika is niet hetzelfde als Latijns-Amerika. Onder Latijns-Amerika hoort
Zuid-Amerika en Midden-Amerika en onder Zuid-Amerika hoort alleen Zuid-Amerika.
- Zuid-Amerika heeft ook nog wat eilandengroepen in de Atlantische Oceaan en de Grote
Oceaan.
2. Welke natuurlijke regio’s zijn er in Zuid-Amerika en wat zijn hun kenmerken?
- Zuid-Amerika heeft verschillende hoogtezones. Het Andesgebergte zit aan de westzijde.
Gemiddelde hoogte van dit gebergte is 4000 meter en in dit gebergte bevinden zich ook veel
werkzame vulkanen.
- Ook heeft Zuid-Amerika een tropisch laagland met drie grote rivieren: de Orinoco, de
Amazone en de Paraguay. Ook heeft het continent twee hooglanden. In het noorden het
Hoogland van Guyana en in het oosten het Hoogland van Brazilië.
- De Altiplano (hoogvlakte) heeft een gemiddelde hoogte van 4000 meter.
- Ook het plateau van Patagonië in het zuidoosten is aanwezig. Het is een hoogvlakte tussen de
500 en 1500 meter.
- Ten slotte heeft het continent de Atacamatrog ten westen van het continent. De trog loopt
evenwijdig met het Andesgebergte.
3. Welke beelden leven er bij mensen over Zuid-Amerika?
- Het beeld dat de meeste West-Europeanen hebben van Zuid-Amerika is een stereotiepe beeld.
Geen diepgaande kennis, maar op basis van bekende cultuurelementen en nieuwsberichten.
- Het beeld dat iemand van de werkelijkheid heeft, de perceptie, bepaalt de besluitvorming van
die persoon. Vanuit die besluitvorming vorm je een soort kaart in je hoofd van een bepaald
gebied, een mental map.
1.2 Ongekende natuur
4. Hoe kun je het voorkomen van de verschillende klimaten en El Nino in Zuid-Amerika
verklaren?
- Een groot deel van Zuid-Amerika ligt in de tropische luchtstreek waardoor het door de grote
invalshoek van de zon altijd warm is. Lucht stijgt op en aan het aardoppervlak ontstaat er een
lagedrukgebied. De opstijgende lucht koelt af, condenseert en vormt wolken met neerslag. De
regengebieden schuiven met de zon mee.
- Er is ook een grote invloed van passaten en oceanen. De zuidoostpassaat waait op het
noordelijke halfrond en de noordoostpassaat op het zuidelijk halfrond richting de ITCZ.
- Aan de oostkant van het continent is de passaat aanlandig. De wind is vochtig en zorgt aan de
loefzijde van het kustgebergte van Brazilië voor stuwingsregens. Aan de lijzijde van dit
gebergte is het erg droog.
, - De oostkust ondervindt ook invloed van zeestromen. De Zuid-Equatoriale zeestroom splitst
door de punt van Brazilië. Door Kaap Frio wordt de warme zeestroom die richting het zuiden
langs de kust stroomt, afgebogen naar zee. Hierdoor kan de koude Falklandstroom vanuit het
zuiden tot aan Kaap Frio doordringen.
- Door het gebergte en de aflandige passaatwinden reikt de invloed van de zee aan de westkust
minder ver landinwaarts dan de oostkust. Wel is de temperatuur lager door de koude
Perustroom. Dit zorgt voor minder verdamping en minder neerslag. Daarom heb je ook de
Atacamawoestijn aan de westkust.
- In het zuiden van Zuid-Amerika komen in de Winter zeer lage temperaturen voor. De
poolwind vanuit het zuiden neemt dan een zeer koude lucht mee. Deze koude winden heten
pamperos en zijn vergelijkbaar met de northerns (cold waves) in Noord-Amerika.
Normale situatie El Nino
Zuidoostpassaten stuwen het warme zeewater Door een minder sterk hogedrukgebied boven
naar het oosten van de Grote Oceaan van de oceaan bij Zuid-Amerika neemt de
Zuid-Amerika af. De westkust van passaatwind boven de Grote Oceaan in kracht
Zuid-Amerika beschikt over koud zeewater en af. Het zeewater wordt daardoor niet meer naar
dus weinig verdamping en neerslag. De warme het westen geblazen. Er gaat een westen wind
zeestroom bij Indonesië verdampt gemakkelijk waaien die warm water aanvoert. Dit heet El
en er valt veel neerslag. Nino. Het water is vaak in december al
opgewarmd.
5. Welke natuurlijke vegetatie vind je in Zuid-Amerika en welke samenhang is er met het
klimaat?
- Het grootste deel van Zuid-Amerika bestaat uit tropisch regenwoud, dat ook wel selva wordt
genoemd. Het is er altijd warm en er valt veel neerslag.
- Een tropische bodem heeft vaak maar een dunne humuslaag. Door warm en vochtig klimaat
zorgen bacteriën voor het omzetten van dood bladafval tot mineralen. Voor een deel wordt dit
direct weer opgenomen door de planten.
- Veel neerslag zorgt voor veel uitspoeling, waardoor weinig humus en mineralen achterblijven
in de bodem. De bodem is dan ook onvruchtbaar. Door het ontbreken van humuszuren lossen
ijzer-en aluminiumverbindingen niet op. De roestvorming geeft de bodem een rode kleur. Dit
heet latosol.
- Mangroven groeien in gebieden met brak water: een mengsel van zoet en zout water. Ze
komen voor in rivierdelta’s en langs de kust. Wortels steken boven het water uit om toch
zuurstof op te kunnen nemen. Ze beschermen de kust tegen erosie en stormschade.
- Tropisch regenwoud naar de licht tropische bossen met een korte droge tijd. Wordt het nog
droger, dan kom je op de savanne, tropisch grasland met groepen bomen en struiken.
- Cerrado: boomsavanne
- Llanos: grassavanne met soms wat bomen
- Caatinga: savanne met struiken
- Pampa: graslanden die vruchtbaar zijn door de redelijke hoeveelheid neerslag.
- Steppen: deze graslanden ontvangen minder neerslag. De grassen hebben lange wortels om te
kunnen overleven in de droge zomers.
- In de smalle strook van noord naar zuid liggen aan de westkust van Zuid-Amerika
achtereenvolgens:
