Inhoudsopgave
THEMA 1 – AUTONOMIE, INFORMATIE EN RELATIVITEIT ................................................................. 6
Week 1 ..................................................................................................................................................................... 6
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2 ..................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 1 -inleiding .................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 2 – Functies en fundamenten van het vermogensrecht......................................................... 10
2.2 Infrastructuur voor verkeer ..................................................................................................................... 10
2.3 Eigendom, eigenbelang en gemeenschapsbelang ................................................................................... 11
2.3.2 Verhandelbaarheid, kenbaarheid, stabiliteit en voorspelbaarheid ....................................................... 13
2.3.3. Begrenzing van eigendom................................................................................................................... 13
2.3.4. Kunnen we zonder eigendom? ............................................................................................................ 15
2.4 Autonomie en contractvrijheid ............................................................................................................... 15
ARTIKEL à T.G. Wouda: ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling. Beschouwingen naar
aanleiding van het Inscharing-arrest’ .............................................................................................................. 16
Jurisprudentie .................................................................................................................................................... 20
o HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing) .................................................................... 20
o HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet) .............................................................. 20
o HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam) .......................................................................... 20
o HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo).............................................................................. 21
o HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij samenlevingsovereenkomst) .......................... 21
o HR 1 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:543 (Aruba Bank) ............................................................................... 21
o HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313 (Willemen Infra/Jura).......................................................... 22
Hoorcollege 1 - 4 september 2024 .................................................................................................................... 23
Autonomie..................................................................................................................................................... 23
Relativiteit ..................................................................................................................................................... 23
Uitleg............................................................................................................................................................. 24
Uitleg en kwalificatie .................................................................................................................................... 25
Dwaling ......................................................................................................................................................... 26
Precontractuele info/zorgverplichtingen ....................................................................................................... 27
Informed consent bij geneeskundige behandelingsovk ................................................................................ 27
Artikel 6:193a e.v. BW – leerstuk van oneerlijke handelspraktijken (consumentenrecht)........................... 28
Week 2 ................................................................................................................................................................... 28
Van Boom, hoofdstuk 3- de individuele marktdeelnemer als beslisser ........................................................... 28
3.2 Rationele keuze ....................................................................................................................................... 29
3.3 Rationele keuzeactor zoekt informatie.................................................................................................... 29
3.4 Het informatietekort en zijn beperkingen ............................................................................................... 30
3.4.2 Mensen zijn (beperkte) wezens) .......................................................................................................... 31
3.5 Autonomie en paternalisme .................................................................................................................... 32
ARTIKEL à D.P. Steentjes, Onderzoeksnotitie Grondspeculatie .................................................................... 34
ARTIKEL àI Visser, Beleggen in Grond .......................................................................................................... 35
ARTIKEL àJ. Dammingh, het biedloegboek en een eerlijk koopproces op de woningmarkt .......................... 42
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 46
o HR 1 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1422 (Groza en Aktua) ............................................................ 46
o HR 11 december 2015, ECLI:NL:HR:2015:3568, NJ 2017/59 (Wav) .................................................... 47
1
, ARTIKEL à Graafland, ‘Ethics and economics’, London: Routledge 2022, p. 31-42 ............................... 47
ARTIKEL à W.H. van Boom, Marktpraktijkenrecht – over ongeoorloofde mededingings- en
contracteerpraktijken tussen ondernemingen, in: C.M.D.S. Pavillon & W.H. van Boom, Privaatrechtelijke
bescherming herijkt (preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht), Zutphen: Paris 2021, p 117-151 .... 56
ARTIKEL à M.B.M. Loos, Algemene voorwaarden en prijs, in: Prijs en Privaatrecht, Deventer: Wolters
Kluwer 2024, p. 205-232 ................................................................................................................................... 71
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 74
• HvJ EU 4 juli 2024, C-450/22, ECLI:EU:C:2024:577 ....................................................................... 74
• W.H. van Boom, annotatie HR 28 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:1046 (Renteswap) ....................... 75
THEMA 2 – Risico-allocatie (introductie).......................................................................................................... 77
Week 3 ................................................................................................................................................................... 77
ARTIKEL à W.H. van Boom, Risicoallocatie in het contractenrecht (2024) ................................................. 77
ARTIKEL à J.J. Dammingh, ‘Drafting tips & tricks: de grenzen van een exoneratie’, ORP 2023/84 .......... 79
ARTIKEL à W.H. van Boom, Factuurfraude en betaling te goeder trouw (HR 28 mei 2021,
ECLI:NL:HR:2021:783 (Devante Minerals Trading Ltd. & Polar Global Equity AG/Hascor V), Ars Aequi
2022/8, p. 667-676 ............................................................................................................................................. 81
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 84
Ø HR 27 april 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB1338 (BioFer)........................................................................ 84
Ø HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:989 (meerwerk) .............................................................................. 85
Ø HR 19 februari 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK7671 (ING/Bera).............................................................. 86
Ø HR 19 juli 2020, ECLI:NL:HR:2020:1090 (PIP-implantaat) ................................................................. 87
ARTIKEL àJ.J. Dammingh, De risicoverdeling tussen partijen bij de koop van een woning, WPNR
2021/7348, p. 916-923 ....................................................................................................................................... 88
ARTIKEL à C.G. Breedveld-de Voogd, ‘De invloed van de onroerendgoedmarkt op het
schriftelijkheidsvereiste en de bedenktijd’, MvV 2022, afl. 7/8, p. 263 – 268 ................................................... 90
Week 4 ................................................................................................................................................................... 91
Van Boom 2020, hoofdstuk 4 - Materieel vermogensrecht en remedies ........................................................ 91
4.2 Kort overzicht remedies. ......................................................................................................................... 91
4.3 Belang bij remedie .................................................................................................................................. 94
4.4 Gebod en verbod ..................................................................................................................................... 95
4.5 Nietigheid, vernietigbaarheid en ongedaanmaking................................................................................. 96
4.6 Schadevergoeding ................................................................................................................................... 97
4.7 Verhouding tussen doel en remedie ........................................................................................................ 99
ARTIKEL àW.H. van Boom, Wederzijdse dwaling (2024) ............................................................................ 105
ARTIKEL à M. de Koning, R.M. Sinke, ESG-compliance in een toeleveringsketen; een juridische verkenning,
Bb 2022/6, p. 72-80 ......................................................................................................................................... 107
ARTIKEL à C.J.W. Baaij, A.G. Castermans, De doelmatigheid van contractuele toezeggingen in de
verduurzaming van de handelsketens, NTBR 2022/10, p. 423-435 ................................................................. 109
Jurisprudentie ..................................................................................................................................................... 111
HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1974 (Corona en huurprijs) ....................................................... 111
THEMA 3 – remedies (introductie) .................................................................................................................. 112
Week 5 ................................................................................................................................................................. 112
2
, Van Boom 2020, hoofdstuk 4 ........................................................................................................................... 112
ARTIKEL à J.H.M. Spanjaard, ‘Cancelcultuur en cancelclausules’, Contracteren 2022/2, p. 78-82 ........ 112
ARTIKEL à C.M.D.S. Pavillon en L.B.A. Tigelaar, ‘Een prijskorting voor de consument bij gebrekkige
informatieverstrekking: een onevenredige sanctie’, NTBR 2022/28, p. 229-242............................................ 114
ARTIKEL à T.H.M. van Wechem en D.P.C.M. Hellegers, ‘Kunnen bijzondere bancaire zorgplichten worden
weggecontracteerd?’, Contracteren 2023, nr. 4, p. 108 – 114........................................................................ 116
ARTIKEL à C.M.D.S. Pavillon, ‘Is ons stelsel van remedies future-proof?’, WPNR 7399 (2023), p. 97–106
......................................................................................................................................................................... 118
ARTIKEL à J.J. Dammingh, ‘Klassiekers: Brok/Huberts en Oerlemans/Driessen: voor schadevergoeding is
(alleen) non-conformiteit niet voldoende’, ORP 2023/169 ............................................................................. 121
Jurisprudentie ..................................................................................................................................................... 123
Ø HR 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3593 (Far Trading/Edco) ................................................. 123
Ø HR 21 september 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA9610 (paprikaplanten) ................................................ 124
Ø HR 17 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:95 (dakbedekking) ................................................................ 124
Ø HR 4 november 2016, ECLI:NL:HR:2016:2517 (CIA/Heredium) ........................................................ 125
Ø HR 7 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2255 (JED Textiles) ........................................................... 125
Ø HR 11 oktober 2019, ECLI:NL:HR:2019:1581 (Fraanje/Alukon) art. 6:83 BW .................................. 126
Ø HR 28 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1810 (Eigen Haard/X) ..................................................... 126
Ø HR 2 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:141 (Goglio/SMQ) artikel 6:83 BW ..................................... 127
Ø HR 9 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:208 (Rookie/ABC Hekwerk) 3:53 lid 2 BW .......................... 128
Ø HR 5 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1028 (warmtepomp) ..................................................................... 129
Ø HvJ 12 januari 2023, ECLI:EU:C:2023:14 (Litouwse advocaat) ......................................................... 130
Week 6 werkgroep 3 ........................................................................................................................................... 131
Van Boom 2020, hoofdstuk 6, 7 en 9 ............................................................................................................... 131
Hoofdstuk 7 – Vormen en vormgeving van regulering .............................................................................. 131
ARTIKEL à W.H. van Boom, Twee arresten over ‘winstafroming’ ex artikel 6:104 BW, Ars Aequi 2011/2, p.
118-125 ............................................................................................................................................................ 133
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Art. 6:278 BW – slecht gekrijte keu leidt tot gescheurd laken’, in: Sluitertijd –
Reflecties op het werk van Jaap Hijma, Deventer: Wolters Kluwer 2020, p. 279-288 ................................... 135
ARTIKEL à W.H. van Boom, Afwikkeling van een ongeldig telefoonabonnement (HR 12 februari 2016,
ECLI:NL:HR:2016:236, Lindorff BV / Nazier), Ars Aequi 2016/5, p. 363-370 .............................................. 136
THEMA 4 – balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid ....................................................................... 138
Week 7 remedies (reflectie) ................................................................................................................................ 138
Van Boom 2020, hoofdstuk 5 ........................................................................................................................... 138
Hoofdstuk 5 Regulering en haar rechtvaardigingsgronden ........................................................................ 138
5.2 Faciliteren en geleiden van markten ..................................................................................................... 138
5.2.1 Marktfalen .......................................................................................................................................... 138
5.2.2 Faciliteren .......................................................................................................................................... 139
5.2.3 Geleiden ............................................................................................................................................. 139
5.3 Marktfalen en mededingingsrecht......................................................................................................... 139
5.3.2 Twee pijlers ............................................................................................................................................. 140
5.4 Eerlijke mededinging ............................................................................................................................ 141
3
, 5.4.2 Bescherming tegen de markt? ............................................................................................................ 141
5.5 Sociale doelen als grond voor regulering.............................................................................................. 142
5.5.1 Normatieve overwegingen, maar welke? ........................................................................................... 142
5.5.2 Vermogensrecht en sociale doelen..................................................................................................... 142
5.5.3 Beoordelingsmaatstaf bij sociale doelen ............................................................................................ 143
5.6 Andere gronden voor regulering ........................................................................................................... 143
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Handhaving van informatieplichten in het verbintenissenrecht (HR 12
november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1677 (Arvato I); HR 10 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:861 (Arvato II))’,
Ars Aequi 2023/4, p. 282-289 .......................................................................................................................... 143
ARTIKEL àC.M.D.S. Pavillon en L.B.A. Tigelaar, 'Vernietiging van de overeenkomst bij een oneerlijke
handelspraktijk; een hanteerbare sanctie?', Contracteren 2018, p. 71-79 ..................................................... 145
ARTIKEL àH.J.Th. Kolstee en A.C.W. Pijls, ‘De Staatsloterij-arresten van de Hoge Raad – Het
misleidingsleerstuk bezien vanuit nationaal- en Europeesrechtelijk perspectief’, NTBR2024/14, p. 100-109
......................................................................................................................................................................... 146
ARTIKEL àM.Th. Beumers, De bescherming van immateriële contractuele belangen in het
schadevergoedingsrecht (diss. Leiden), Den Haag: Boomjuridisch 2021, p. 303-317 ................................... 146
Jurisprudentie .................................................................................................................................................. 148
© HR 5 januari 2001, ECLI:NL:HR:2001:AA9311 (Multivastgoed/Nethou)...................................... 148
© HR 10 juli 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI3402 (Vos/TSN) ................................................................ 149
© HR 26 april 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD9339 (Herstelkosten) ..................................................... 150
© HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6460 (Dakar Rally) .................................................... 150
© HR 5 december 2008, ECLI:NL:HR:2008:BF1042 (plezierjacht) ................................................... 151
Week 8 balans en onbelans ................................................................................................................................ 152
Van Boom 2020, hoofdstuk 5 – zie week 7....................................................................................................... 152
Van Boom 2020, hoofdstuk 10 ......................................................................................................................... 152
Hoofdstuk 10 Vermogensrechtelijke wetgeving als beleidingsinstrument ................................................. 152
10.2 Bouwstenen ......................................................................................................................................... 152
10.2.1 Goede wetgeving ............................................................................................................................. 152
10.2.2 Rationele wetgevingsbeleid ............................................................................................................. 153
10.2.3 Contrapunt: niet zo goed of rationeel............................................................................................... 153
10.2.4 Beleidstheorie .................................................................................................................................. 154
10.2.5 De beleidscyclus .............................................................................................................................. 154
10.3 Probleemdefinitie, beleidsdoel en instrumentkeuze ........................................................................... 154
10.3.2 Instrumentkeuze: gebruiken, beginselen en randvoorwaarden ........................................................ 155
10.3.3 herstellen, straffen, ontmoedigen en aanmoedigen .......................................................................... 155
10.3.4 Stokken, wortels en preken .............................................................................................................. 156
10.3.5 Verband normstelling, toezicht en handhaving ............................................................................... 156
10.3.6 Keuze voor een privaatrechtelijk instrument ................................................................................... 156
10.3.8 Onbedoelde gedragseffecten ............................................................................................................ 157
10.4 Kosten, baten, effecten, effectiviteit en efficiëntie ............................................................................. 158
10.4.2 Doeltreffend en doelmatig ............................................................................................................... 158
10.4.3 Kosten-batenanalyse ........................................................................................................................ 158
ARTIKEL à M.Y. Schaub, Een transparant online platform is niet noodzakelijk een eerlijk online platform,
Computerrecht 2024/95 ................................................................................................................................... 159
Jurisprudentie .................................................................................................................................................. 160
© HR 23 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:963 (erfpachtbeleid Amsterdam) .......................................... 160
Rechtsfeiten................................................................................................................................................. 160
Rechtsvraag ................................................................................................................................................. 160
Rechtsregel .................................................................................................................................................. 160
Werkgroep 4........................................................................................................................................................ 161
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 ZIE WEEK 1 ..................................................................................................... 161
Memorie van toelichting Wet franchise, Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 1-5 printen ................... 161
4
, Nederlandse Franchisecode 2016 printen ....................................................................................................... 161
Hoorcollege 8 Balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid (reflectie) ................................................... 161
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Ruilrechtvaardigheid en privaatrecht’, rede Nijmegen 2023 ...................... 161
ARTIKELà W.H. van Boom, Marktpraktijkenrecht – over ongeoorloofde mededingings- en
contracteerpraktijken tussen ondernemingen, in: C.M.D.S. Pavillon & W.H. van Boom, Privaatrechtelijke
bescherming herijkt (preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht), Zutphen: Paris 2021, p 161-186 ...... 163
Consultatiedocument Wet opleggen betalingsregeling door rechter .............................................................. 165
JURISPRUDENTIE ....................................................................................................................................... 166
© HR 22 november 2019, ECLI:NL:HR:2019:1830 (Euribor) ....................................................... 166
© HR 29 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:769 (Toetsing erfpachtvoorwaarden) ........................... 167
© HR 8 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2275 (Onderverhuur en boetebeding) .................. 168
5
, Contractenrecht verdiept
THEMA 1 – AUTONOMIE, INFORMATIE EN RELATIVITEIT
Week 1
o Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
o T.G. Wouda, ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling.
Beschouwingen naar aanleiding van het Inscharing-arrest’, RM
Themis 2022, p. 286-297
o HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing)
o HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet)
o HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam)
o HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
o HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij
samenlevingsovereenkomst)
o HR 1 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:543 (Aruba Bank)
o HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313 (Willemen Infra/Jura)
o W.H. van Boom, annotatie HR 25 januari 2002,
ECLI:NL:HR:2002:AD7329 (franchisegever Lampenier)
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
Hoofdstuk 1 -inleiding
Het Nederlandse vermogensrecht functioneert vrijwel altijd in een marktcontext. Op die markt zijn vaak het
vermogensrecht én specifieke publiekrechtelijke regels van marktregulering van toepassing. We vinden deze
gelaagdheid overal in onze marktsamenleving. Daarin wordt het functioneren van markten namelijk bepaald en
gevormd door het samenspel van algemene regels van het vermogensrecht en bijzondere regels uit bijv. het
bestuursrecht en strafrecht die erop van toepassing is.
VB: op een overeenkomst tussen een vleesproducent en een supermarkt voor de koop van vlees zijn zowel BW,
de afspraken tussen partijen en verschillende specifieke regels buiten het BW van toepassing (bewaren van
vlees etc.).
Hoofdvraag: wat is de plaats van het vermogensrecht binnen de juridische infrastructuur van onze
marktsamenleving?
Vermogensrecht is het geheel aan regels dat het rechtsverkeer tussen burgers onderling faciliteert en geleidt.
Het omvat het goederenrecht en het verbintenissenrecht, waarbij het goederenrecht regelt hoe men goederen
verkrijgt en verliest en het verbintenissenrecht het ontstaan en tenietgaan van vorderingsrechten en schulden
regelt.
Onder marktregulering verstaan we regels die voorwaarden stellen waaronder toegang tot specifieke markten
wordt verleend, en de spelregels voor marktgedrag in het algemeen, veelal in het publiekrecht, ook een aantal
in BW. In de gangbare opvatting is een ‘markt’ het geheel van omstandigheden dat het mogelijk maakt dat
door wilsovereenstemming een uitwisseling van goederen en diensten plaatsvindt tegen een prijs die door
vraag en aanbod tot stand is gekomen.
6
,Het theoretisch ideaalbeeld is een markt waar
Ø er veel deelnemers zijn aan vraag- en aanbodkant,
Ø waar alle deelnemers vrijelijk kunnen toe- treden, deelnemen en uittreden,
Ø waar de deelnemers bovendien vol- komen rationeel zijn, een helder en stabiel idee hebben van hun
preferenties en
Ø volkomen geïnformeerd zijn over de relevante aspecten van de goederen en diensten die verhandeld
worden op de markt en hoe die aansluiten op hun preferenties.
Dit leidt tot perfecte overeenkomsten. In aanloop naar perfecte overeenkomsten vindt concurrentie plaats op
een gelijk en eerlijk speelveld, waarbij de winst van de ene concurrent noodzakelijkerwijs het verlies voor een
andere concurrent betekent; er moet sprake zijn van marktfalen die aan dit ideaal aan de weg staan.
Als we zouden aannemen dat contractsvrijheid en partijautonomie zonder enige vorm van regelgeving een
soort van ‘natuurlijke oertoestand’ is van markten, dat is elk stukje wetgeving dat volgt op die oertoestand een
vorm van regulering. Regulering is dan een ingreep in de markt. Als het doel is het tot stand brengen, faciliteren
of geleiden in een markt spreken we van regulering. Vooral het doel van betreffende regels komt centraal te
staan en niet de vorm naar rechtsgebied.
Regulering = geheel aan regels dat markten faciliteert en geleidt, dat voorwaarden stelt voor toegang tot en
het verlaten van de markt en dat de algemene en sectorale spelregels voor gedrag van marktdeelnemers stelt.
We vinden dus regulering over klassieke rechtsgebieden heen verspreid.
Markten zijn menselijke constructen en dus per definitie aan menselijke spelregels onderworpen, of deze nu
voortkomen uit gewoonten en gebruiken, geschreven privaatrecht of iets anders.
o Privaatrecht; regelend recht (ook onderdeel van regulering)
o Publiekrecht; dwingend recht
Er zijn verschillende interpretaties van regulering (verschillende auteurs verschillende meningen).
Auteur van boek houdt vooral het doel voor ogen waar de betreffende regels voor worden gebruikt; als dat
doel is het tot stand brengen, faciliteren of geleiden van een markt, dan spreek ik van regulering. Een
privaatrechtelijke rechtsregel die bepaalt dat de rechthebbende zijn goed kan opeisen van eenieder die het
goed zonder recht of titel onder zich heeft, faciliteert. Een publiekrechtelijke rechtsregel die bepaalt dat
eigendom alleen met vergunning mag worden geëxploiteerd, geleidt. Beide zijn regulering.
Regulering = geheel aan regels dat markten faciliteert en geleidt, dat voorwaarden stelt voor toegang tot en
het verlaten van de markt en dat de algemene en sectorale spelregels voor gedrag van marktdeelnemers stelt.
Het privaatrecht heeft ‘doelen’. Wetten ontstaan niet zomaar, ze hebben een doel en strekking en kunnen op
doelbereiking worden getoetst.
Marktsamenleving kan worden geduid als die aspecten van onze Nederlandse samenleving die samenhangen
met de uitwisseling van goederen en diensten. De inrichting van onze samenleving is gebaseerd op een aantal
fundamentele vrijheden, die leidend zijn voor de manier waarop wij samenleven.
7
,Van BW naar vermogensrecht
De boeken 3, 5, 6 en 7 bevatten de kern van het geschreven vermogensrecht, onder te verdelen in
verbintenissen- en goederenrecht.
o Verbintenissenrecht = geeft aan hoe verbintenissen tussen partijen ontstaan en tenietgaan, beschermt
contractuele verwachtingen
o Goederenrecht = bepaalt hoe het meest omvattende recht op zaken en vermogensrechten wordt
verkregen en verloren gaat. Dit meest omvattende recht is eigendom wanneer het om een object van
stoffelijke voor menselijke beheersing vatbare objecten betreft (=zaak)
In ons vermogensrecht reserveren we het begrip ‘eigendom’ (art. 5:1 BW) voor het meest omvattende
absolute recht dat een persoon op een zaak (art. 3:2 BW) kan hebben. We spreken van ‘rechthebbende zijn’ als
het gaat om het meest omvattende absolute recht op vermogensrechten (art. 3:1, 3:6 BW).
Eigendom wordt gebruikt om de exclusieve verhouding van een persoon tot een goed te omschrijven. Binnen
de kaders van het NL recht is eigendom van zaken altijd overdraagbaar, maar voor veel vermogensrechten
geldt dit alleen als er een expliciete wetsbepaling is die overdracht toestaat (3:83 BW).
o Eigendom is dat hij de marktwaarde van het goed en de wijziging van die waarde genieten mag,
zonder er iets voor te doen.
o Aan wie een zelfstandig en overdraagbaar recht toekomst, kan hierop beperkte rechten vestigen (3:81
BW).
o Eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten zijn in beginsel vrijelijk overdraagbaar.
§ Vorderingsrechten kunnen door afspraak debiteur-crediteur onoverdraagbaar worden
gemaakt (3:83 BW)
§ Alle andere vorderingsrechten zijn enkel overdraagbaar wanneer de wet dit bepaalt (bijv art
64 Rijksoctrooiwet).
8
,Structuur vermogensrecht in het BW:
Het is een weergave van de structuur van het BW, maar niet van het vermogensrecht als zodanig. Er blijven nog
wat dingen onder water, zoals het verband tussen goederen en verbintenissenrecht en een aantal belangrijke
beginselen en ontwikkelingen binnen het vermogensrecht. Bijvoorbeeld: contractvrijheid à de vrijheid om
niet te contracteren en om de inhoud van een contract door middel van wilsovereenstemming zelf vorm te
geven.
Wat ook niet uit het schema blijkt is dat het vermogensrecht meerlagig is, bijvoorbeeld: toenemende
tweedeling in B2B (business to business = vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen personen die in de
uitoefening van beroep of bedrijf handelen) en B2C (business tot consumer = vermogensrechtelijke
betrekkingen tussen personen die in uitoefening van beroep of bedrijf handelen en eindgebruikers die met
consumptiedoelen handelen) en toegenomen meerlagigheid van rechtsbronnen.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen consumenten en beroepsbeoefenaren, rechtspersonen en overheden.
Consumenten worden op allerlei manieren in bescherming genomen. De meerlagigheid van het
vermogensrecht houdt dus in dat het vermogensrecht door verschillende rechtsbronnen wordt gevoed; het
houdt ook in dat het begrip ‘rechtsbronnen’ niet beperkt is tot statelijk recht. Rechtsbronnen zijn niet beperkt
tot het BW, denk aan EU, verdragen en soft law. De bestudering van het vermogensrecht kan aanvangen met
de besturing van de wet (BW voorop), de rechtspraak en primaire en secundaire EU-recht en het EVRM (HvJ EU
en EHRM).
De bestudering van het stelsel van het Nederlandse vermogensrecht is niet langer mogelijk zonder
geïntegreerde kennis van die rechtsbronnen. Meerlagigheid doet zich in het vermogensrecht ook voor door de
invloed van normen die uit het ‘maatschappelijk veld’ komen.
Interactie van verschillende onderdelen van het recht kan zo worden samengevat:
9
, De context van het vermogensrecht blijft onder water in de wettelijke structuur. In de rechtspraktijk
functioneert het vermogensrecht namelijk altijd in een bepaalde context van het maatschappelijk leven:
functioneel rechtsgebied (bijv bouwrecht). In functionele vakgebieden is altijd sprake van een mengsel van
verschillende rechtsbronnen die toegepast worden. Vermogensrecht moet worden bestudeerd in de context
van de sectorspecifieke voorschriften. Het BW is belangrijk, maar we gaan een laagje dieper.
Hoofdstuk 2 – Functies en fundamenten van het vermogensrecht
De oppervlakte van de weg zijn wet en rechtspraak en daaronder vinden we verschillende lagen die een weg
begaanbaar maken en stabiel houden.
§ De eerste laag is die van eigendom en eigenbelang: eigendomsposities die verhandelbaar, kenbaar en
stabiel en voorspelbaar zijn kunnen bijdragen aan een goedlopend werkverkeer, terwijl drie vormen
van begrenzing van eigendom een bijdrage leveren aan de houdbaarheid van verkeer.
§ De tweede laag die van autonomie en contractsvrijheid.
De natuurlijke personen en rechtspersonen zijn de weggebruikers en het vermogensrecht is het geheel van
wegdek, weginrichting en bewegwijzering.
2.2 Infrastructuur voor verkeer
Het vermogensrecht beschermt eigendom en faciliteert economische uitwisseling van goederen en
waardeerbare prestaties. Het vermogensrecht is allereerst faciliterend, omdat het niet voorschrijft welke
route de weggebruikers kiezen; dispositievrijheid en contractsvrijheid staan centraal.
Het vermogensrecht faciliteert d.m.v. aanvullend recht: het betreft wetsbepalingen die een ‘default’ geven,
een kant-en-klare regel die voor het gros van de bestreken gevallen volstaat. Deze regel kan door
wilsovereenstemming (=overeenkomst) tussen partijen opzij worden gezet, de wetgever kan hier drempels
inbouwen door bijv. een vormvoorschrift hieraan te verbinden.
10
THEMA 1 – AUTONOMIE, INFORMATIE EN RELATIVITEIT ................................................................. 6
Week 1 ..................................................................................................................................................................... 6
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2 ..................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 1 -inleiding .................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 2 – Functies en fundamenten van het vermogensrecht......................................................... 10
2.2 Infrastructuur voor verkeer ..................................................................................................................... 10
2.3 Eigendom, eigenbelang en gemeenschapsbelang ................................................................................... 11
2.3.2 Verhandelbaarheid, kenbaarheid, stabiliteit en voorspelbaarheid ....................................................... 13
2.3.3. Begrenzing van eigendom................................................................................................................... 13
2.3.4. Kunnen we zonder eigendom? ............................................................................................................ 15
2.4 Autonomie en contractvrijheid ............................................................................................................... 15
ARTIKEL à T.G. Wouda: ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling. Beschouwingen naar
aanleiding van het Inscharing-arrest’ .............................................................................................................. 16
Jurisprudentie .................................................................................................................................................... 20
o HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing) .................................................................... 20
o HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet) .............................................................. 20
o HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam) .......................................................................... 20
o HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo).............................................................................. 21
o HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij samenlevingsovereenkomst) .......................... 21
o HR 1 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:543 (Aruba Bank) ............................................................................... 21
o HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313 (Willemen Infra/Jura).......................................................... 22
Hoorcollege 1 - 4 september 2024 .................................................................................................................... 23
Autonomie..................................................................................................................................................... 23
Relativiteit ..................................................................................................................................................... 23
Uitleg............................................................................................................................................................. 24
Uitleg en kwalificatie .................................................................................................................................... 25
Dwaling ......................................................................................................................................................... 26
Precontractuele info/zorgverplichtingen ....................................................................................................... 27
Informed consent bij geneeskundige behandelingsovk ................................................................................ 27
Artikel 6:193a e.v. BW – leerstuk van oneerlijke handelspraktijken (consumentenrecht)........................... 28
Week 2 ................................................................................................................................................................... 28
Van Boom, hoofdstuk 3- de individuele marktdeelnemer als beslisser ........................................................... 28
3.2 Rationele keuze ....................................................................................................................................... 29
3.3 Rationele keuzeactor zoekt informatie.................................................................................................... 29
3.4 Het informatietekort en zijn beperkingen ............................................................................................... 30
3.4.2 Mensen zijn (beperkte) wezens) .......................................................................................................... 31
3.5 Autonomie en paternalisme .................................................................................................................... 32
ARTIKEL à D.P. Steentjes, Onderzoeksnotitie Grondspeculatie .................................................................... 34
ARTIKEL àI Visser, Beleggen in Grond .......................................................................................................... 35
ARTIKEL àJ. Dammingh, het biedloegboek en een eerlijk koopproces op de woningmarkt .......................... 42
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 46
o HR 1 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1422 (Groza en Aktua) ............................................................ 46
o HR 11 december 2015, ECLI:NL:HR:2015:3568, NJ 2017/59 (Wav) .................................................... 47
1
, ARTIKEL à Graafland, ‘Ethics and economics’, London: Routledge 2022, p. 31-42 ............................... 47
ARTIKEL à W.H. van Boom, Marktpraktijkenrecht – over ongeoorloofde mededingings- en
contracteerpraktijken tussen ondernemingen, in: C.M.D.S. Pavillon & W.H. van Boom, Privaatrechtelijke
bescherming herijkt (preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht), Zutphen: Paris 2021, p 117-151 .... 56
ARTIKEL à M.B.M. Loos, Algemene voorwaarden en prijs, in: Prijs en Privaatrecht, Deventer: Wolters
Kluwer 2024, p. 205-232 ................................................................................................................................... 71
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 74
• HvJ EU 4 juli 2024, C-450/22, ECLI:EU:C:2024:577 ....................................................................... 74
• W.H. van Boom, annotatie HR 28 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:1046 (Renteswap) ....................... 75
THEMA 2 – Risico-allocatie (introductie).......................................................................................................... 77
Week 3 ................................................................................................................................................................... 77
ARTIKEL à W.H. van Boom, Risicoallocatie in het contractenrecht (2024) ................................................. 77
ARTIKEL à J.J. Dammingh, ‘Drafting tips & tricks: de grenzen van een exoneratie’, ORP 2023/84 .......... 79
ARTIKEL à W.H. van Boom, Factuurfraude en betaling te goeder trouw (HR 28 mei 2021,
ECLI:NL:HR:2021:783 (Devante Minerals Trading Ltd. & Polar Global Equity AG/Hascor V), Ars Aequi
2022/8, p. 667-676 ............................................................................................................................................. 81
Jurisprudentie ................................................................................................................................................... 84
Ø HR 27 april 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB1338 (BioFer)........................................................................ 84
Ø HR 1 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:989 (meerwerk) .............................................................................. 85
Ø HR 19 februari 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK7671 (ING/Bera).............................................................. 86
Ø HR 19 juli 2020, ECLI:NL:HR:2020:1090 (PIP-implantaat) ................................................................. 87
ARTIKEL àJ.J. Dammingh, De risicoverdeling tussen partijen bij de koop van een woning, WPNR
2021/7348, p. 916-923 ....................................................................................................................................... 88
ARTIKEL à C.G. Breedveld-de Voogd, ‘De invloed van de onroerendgoedmarkt op het
schriftelijkheidsvereiste en de bedenktijd’, MvV 2022, afl. 7/8, p. 263 – 268 ................................................... 90
Week 4 ................................................................................................................................................................... 91
Van Boom 2020, hoofdstuk 4 - Materieel vermogensrecht en remedies ........................................................ 91
4.2 Kort overzicht remedies. ......................................................................................................................... 91
4.3 Belang bij remedie .................................................................................................................................. 94
4.4 Gebod en verbod ..................................................................................................................................... 95
4.5 Nietigheid, vernietigbaarheid en ongedaanmaking................................................................................. 96
4.6 Schadevergoeding ................................................................................................................................... 97
4.7 Verhouding tussen doel en remedie ........................................................................................................ 99
ARTIKEL àW.H. van Boom, Wederzijdse dwaling (2024) ............................................................................ 105
ARTIKEL à M. de Koning, R.M. Sinke, ESG-compliance in een toeleveringsketen; een juridische verkenning,
Bb 2022/6, p. 72-80 ......................................................................................................................................... 107
ARTIKEL à C.J.W. Baaij, A.G. Castermans, De doelmatigheid van contractuele toezeggingen in de
verduurzaming van de handelsketens, NTBR 2022/10, p. 423-435 ................................................................. 109
Jurisprudentie ..................................................................................................................................................... 111
HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1974 (Corona en huurprijs) ....................................................... 111
THEMA 3 – remedies (introductie) .................................................................................................................. 112
Week 5 ................................................................................................................................................................. 112
2
, Van Boom 2020, hoofdstuk 4 ........................................................................................................................... 112
ARTIKEL à J.H.M. Spanjaard, ‘Cancelcultuur en cancelclausules’, Contracteren 2022/2, p. 78-82 ........ 112
ARTIKEL à C.M.D.S. Pavillon en L.B.A. Tigelaar, ‘Een prijskorting voor de consument bij gebrekkige
informatieverstrekking: een onevenredige sanctie’, NTBR 2022/28, p. 229-242............................................ 114
ARTIKEL à T.H.M. van Wechem en D.P.C.M. Hellegers, ‘Kunnen bijzondere bancaire zorgplichten worden
weggecontracteerd?’, Contracteren 2023, nr. 4, p. 108 – 114........................................................................ 116
ARTIKEL à C.M.D.S. Pavillon, ‘Is ons stelsel van remedies future-proof?’, WPNR 7399 (2023), p. 97–106
......................................................................................................................................................................... 118
ARTIKEL à J.J. Dammingh, ‘Klassiekers: Brok/Huberts en Oerlemans/Driessen: voor schadevergoeding is
(alleen) non-conformiteit niet voldoende’, ORP 2023/169 ............................................................................. 121
Jurisprudentie ..................................................................................................................................................... 123
Ø HR 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3593 (Far Trading/Edco) ................................................. 123
Ø HR 21 september 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA9610 (paprikaplanten) ................................................ 124
Ø HR 17 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:95 (dakbedekking) ................................................................ 124
Ø HR 4 november 2016, ECLI:NL:HR:2016:2517 (CIA/Heredium) ........................................................ 125
Ø HR 7 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2255 (JED Textiles) ........................................................... 125
Ø HR 11 oktober 2019, ECLI:NL:HR:2019:1581 (Fraanje/Alukon) art. 6:83 BW .................................. 126
Ø HR 28 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1810 (Eigen Haard/X) ..................................................... 126
Ø HR 2 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:141 (Goglio/SMQ) artikel 6:83 BW ..................................... 127
Ø HR 9 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:208 (Rookie/ABC Hekwerk) 3:53 lid 2 BW .......................... 128
Ø HR 5 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1028 (warmtepomp) ..................................................................... 129
Ø HvJ 12 januari 2023, ECLI:EU:C:2023:14 (Litouwse advocaat) ......................................................... 130
Week 6 werkgroep 3 ........................................................................................................................................... 131
Van Boom 2020, hoofdstuk 6, 7 en 9 ............................................................................................................... 131
Hoofdstuk 7 – Vormen en vormgeving van regulering .............................................................................. 131
ARTIKEL à W.H. van Boom, Twee arresten over ‘winstafroming’ ex artikel 6:104 BW, Ars Aequi 2011/2, p.
118-125 ............................................................................................................................................................ 133
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Art. 6:278 BW – slecht gekrijte keu leidt tot gescheurd laken’, in: Sluitertijd –
Reflecties op het werk van Jaap Hijma, Deventer: Wolters Kluwer 2020, p. 279-288 ................................... 135
ARTIKEL à W.H. van Boom, Afwikkeling van een ongeldig telefoonabonnement (HR 12 februari 2016,
ECLI:NL:HR:2016:236, Lindorff BV / Nazier), Ars Aequi 2016/5, p. 363-370 .............................................. 136
THEMA 4 – balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid ....................................................................... 138
Week 7 remedies (reflectie) ................................................................................................................................ 138
Van Boom 2020, hoofdstuk 5 ........................................................................................................................... 138
Hoofdstuk 5 Regulering en haar rechtvaardigingsgronden ........................................................................ 138
5.2 Faciliteren en geleiden van markten ..................................................................................................... 138
5.2.1 Marktfalen .......................................................................................................................................... 138
5.2.2 Faciliteren .......................................................................................................................................... 139
5.2.3 Geleiden ............................................................................................................................................. 139
5.3 Marktfalen en mededingingsrecht......................................................................................................... 139
5.3.2 Twee pijlers ............................................................................................................................................. 140
5.4 Eerlijke mededinging ............................................................................................................................ 141
3
, 5.4.2 Bescherming tegen de markt? ............................................................................................................ 141
5.5 Sociale doelen als grond voor regulering.............................................................................................. 142
5.5.1 Normatieve overwegingen, maar welke? ........................................................................................... 142
5.5.2 Vermogensrecht en sociale doelen..................................................................................................... 142
5.5.3 Beoordelingsmaatstaf bij sociale doelen ............................................................................................ 143
5.6 Andere gronden voor regulering ........................................................................................................... 143
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Handhaving van informatieplichten in het verbintenissenrecht (HR 12
november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1677 (Arvato I); HR 10 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:861 (Arvato II))’,
Ars Aequi 2023/4, p. 282-289 .......................................................................................................................... 143
ARTIKEL àC.M.D.S. Pavillon en L.B.A. Tigelaar, 'Vernietiging van de overeenkomst bij een oneerlijke
handelspraktijk; een hanteerbare sanctie?', Contracteren 2018, p. 71-79 ..................................................... 145
ARTIKEL àH.J.Th. Kolstee en A.C.W. Pijls, ‘De Staatsloterij-arresten van de Hoge Raad – Het
misleidingsleerstuk bezien vanuit nationaal- en Europeesrechtelijk perspectief’, NTBR2024/14, p. 100-109
......................................................................................................................................................................... 146
ARTIKEL àM.Th. Beumers, De bescherming van immateriële contractuele belangen in het
schadevergoedingsrecht (diss. Leiden), Den Haag: Boomjuridisch 2021, p. 303-317 ................................... 146
Jurisprudentie .................................................................................................................................................. 148
© HR 5 januari 2001, ECLI:NL:HR:2001:AA9311 (Multivastgoed/Nethou)...................................... 148
© HR 10 juli 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI3402 (Vos/TSN) ................................................................ 149
© HR 26 april 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD9339 (Herstelkosten) ..................................................... 150
© HR 28 januari 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6460 (Dakar Rally) .................................................... 150
© HR 5 december 2008, ECLI:NL:HR:2008:BF1042 (plezierjacht) ................................................... 151
Week 8 balans en onbelans ................................................................................................................................ 152
Van Boom 2020, hoofdstuk 5 – zie week 7....................................................................................................... 152
Van Boom 2020, hoofdstuk 10 ......................................................................................................................... 152
Hoofdstuk 10 Vermogensrechtelijke wetgeving als beleidingsinstrument ................................................. 152
10.2 Bouwstenen ......................................................................................................................................... 152
10.2.1 Goede wetgeving ............................................................................................................................. 152
10.2.2 Rationele wetgevingsbeleid ............................................................................................................. 153
10.2.3 Contrapunt: niet zo goed of rationeel............................................................................................... 153
10.2.4 Beleidstheorie .................................................................................................................................. 154
10.2.5 De beleidscyclus .............................................................................................................................. 154
10.3 Probleemdefinitie, beleidsdoel en instrumentkeuze ........................................................................... 154
10.3.2 Instrumentkeuze: gebruiken, beginselen en randvoorwaarden ........................................................ 155
10.3.3 herstellen, straffen, ontmoedigen en aanmoedigen .......................................................................... 155
10.3.4 Stokken, wortels en preken .............................................................................................................. 156
10.3.5 Verband normstelling, toezicht en handhaving ............................................................................... 156
10.3.6 Keuze voor een privaatrechtelijk instrument ................................................................................... 156
10.3.8 Onbedoelde gedragseffecten ............................................................................................................ 157
10.4 Kosten, baten, effecten, effectiviteit en efficiëntie ............................................................................. 158
10.4.2 Doeltreffend en doelmatig ............................................................................................................... 158
10.4.3 Kosten-batenanalyse ........................................................................................................................ 158
ARTIKEL à M.Y. Schaub, Een transparant online platform is niet noodzakelijk een eerlijk online platform,
Computerrecht 2024/95 ................................................................................................................................... 159
Jurisprudentie .................................................................................................................................................. 160
© HR 23 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:963 (erfpachtbeleid Amsterdam) .......................................... 160
Rechtsfeiten................................................................................................................................................. 160
Rechtsvraag ................................................................................................................................................. 160
Rechtsregel .................................................................................................................................................. 160
Werkgroep 4........................................................................................................................................................ 161
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 ZIE WEEK 1 ..................................................................................................... 161
Memorie van toelichting Wet franchise, Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 1-5 printen ................... 161
4
, Nederlandse Franchisecode 2016 printen ....................................................................................................... 161
Hoorcollege 8 Balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid (reflectie) ................................................... 161
ARTIKEL à W.H. van Boom, ‘Ruilrechtvaardigheid en privaatrecht’, rede Nijmegen 2023 ...................... 161
ARTIKELà W.H. van Boom, Marktpraktijkenrecht – over ongeoorloofde mededingings- en
contracteerpraktijken tussen ondernemingen, in: C.M.D.S. Pavillon & W.H. van Boom, Privaatrechtelijke
bescherming herijkt (preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht), Zutphen: Paris 2021, p 161-186 ...... 163
Consultatiedocument Wet opleggen betalingsregeling door rechter .............................................................. 165
JURISPRUDENTIE ....................................................................................................................................... 166
© HR 22 november 2019, ECLI:NL:HR:2019:1830 (Euribor) ....................................................... 166
© HR 29 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:769 (Toetsing erfpachtvoorwaarden) ........................... 167
© HR 8 september 2017, ECLI:NL:HR:2017:2275 (Onderverhuur en boetebeding) .................. 168
5
, Contractenrecht verdiept
THEMA 1 – AUTONOMIE, INFORMATIE EN RELATIVITEIT
Week 1
o Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
o T.G. Wouda, ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling.
Beschouwingen naar aanleiding van het Inscharing-arrest’, RM
Themis 2022, p. 286-297
o HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing)
o HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet)
o HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam)
o HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
o HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij
samenlevingsovereenkomst)
o HR 1 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:543 (Aruba Bank)
o HR 24 februari 2023, ECLI:NL:HR:2023:313 (Willemen Infra/Jura)
o W.H. van Boom, annotatie HR 25 januari 2002,
ECLI:NL:HR:2002:AD7329 (franchisegever Lampenier)
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
Hoofdstuk 1 -inleiding
Het Nederlandse vermogensrecht functioneert vrijwel altijd in een marktcontext. Op die markt zijn vaak het
vermogensrecht én specifieke publiekrechtelijke regels van marktregulering van toepassing. We vinden deze
gelaagdheid overal in onze marktsamenleving. Daarin wordt het functioneren van markten namelijk bepaald en
gevormd door het samenspel van algemene regels van het vermogensrecht en bijzondere regels uit bijv. het
bestuursrecht en strafrecht die erop van toepassing is.
VB: op een overeenkomst tussen een vleesproducent en een supermarkt voor de koop van vlees zijn zowel BW,
de afspraken tussen partijen en verschillende specifieke regels buiten het BW van toepassing (bewaren van
vlees etc.).
Hoofdvraag: wat is de plaats van het vermogensrecht binnen de juridische infrastructuur van onze
marktsamenleving?
Vermogensrecht is het geheel aan regels dat het rechtsverkeer tussen burgers onderling faciliteert en geleidt.
Het omvat het goederenrecht en het verbintenissenrecht, waarbij het goederenrecht regelt hoe men goederen
verkrijgt en verliest en het verbintenissenrecht het ontstaan en tenietgaan van vorderingsrechten en schulden
regelt.
Onder marktregulering verstaan we regels die voorwaarden stellen waaronder toegang tot specifieke markten
wordt verleend, en de spelregels voor marktgedrag in het algemeen, veelal in het publiekrecht, ook een aantal
in BW. In de gangbare opvatting is een ‘markt’ het geheel van omstandigheden dat het mogelijk maakt dat
door wilsovereenstemming een uitwisseling van goederen en diensten plaatsvindt tegen een prijs die door
vraag en aanbod tot stand is gekomen.
6
,Het theoretisch ideaalbeeld is een markt waar
Ø er veel deelnemers zijn aan vraag- en aanbodkant,
Ø waar alle deelnemers vrijelijk kunnen toe- treden, deelnemen en uittreden,
Ø waar de deelnemers bovendien vol- komen rationeel zijn, een helder en stabiel idee hebben van hun
preferenties en
Ø volkomen geïnformeerd zijn over de relevante aspecten van de goederen en diensten die verhandeld
worden op de markt en hoe die aansluiten op hun preferenties.
Dit leidt tot perfecte overeenkomsten. In aanloop naar perfecte overeenkomsten vindt concurrentie plaats op
een gelijk en eerlijk speelveld, waarbij de winst van de ene concurrent noodzakelijkerwijs het verlies voor een
andere concurrent betekent; er moet sprake zijn van marktfalen die aan dit ideaal aan de weg staan.
Als we zouden aannemen dat contractsvrijheid en partijautonomie zonder enige vorm van regelgeving een
soort van ‘natuurlijke oertoestand’ is van markten, dat is elk stukje wetgeving dat volgt op die oertoestand een
vorm van regulering. Regulering is dan een ingreep in de markt. Als het doel is het tot stand brengen, faciliteren
of geleiden in een markt spreken we van regulering. Vooral het doel van betreffende regels komt centraal te
staan en niet de vorm naar rechtsgebied.
Regulering = geheel aan regels dat markten faciliteert en geleidt, dat voorwaarden stelt voor toegang tot en
het verlaten van de markt en dat de algemene en sectorale spelregels voor gedrag van marktdeelnemers stelt.
We vinden dus regulering over klassieke rechtsgebieden heen verspreid.
Markten zijn menselijke constructen en dus per definitie aan menselijke spelregels onderworpen, of deze nu
voortkomen uit gewoonten en gebruiken, geschreven privaatrecht of iets anders.
o Privaatrecht; regelend recht (ook onderdeel van regulering)
o Publiekrecht; dwingend recht
Er zijn verschillende interpretaties van regulering (verschillende auteurs verschillende meningen).
Auteur van boek houdt vooral het doel voor ogen waar de betreffende regels voor worden gebruikt; als dat
doel is het tot stand brengen, faciliteren of geleiden van een markt, dan spreek ik van regulering. Een
privaatrechtelijke rechtsregel die bepaalt dat de rechthebbende zijn goed kan opeisen van eenieder die het
goed zonder recht of titel onder zich heeft, faciliteert. Een publiekrechtelijke rechtsregel die bepaalt dat
eigendom alleen met vergunning mag worden geëxploiteerd, geleidt. Beide zijn regulering.
Regulering = geheel aan regels dat markten faciliteert en geleidt, dat voorwaarden stelt voor toegang tot en
het verlaten van de markt en dat de algemene en sectorale spelregels voor gedrag van marktdeelnemers stelt.
Het privaatrecht heeft ‘doelen’. Wetten ontstaan niet zomaar, ze hebben een doel en strekking en kunnen op
doelbereiking worden getoetst.
Marktsamenleving kan worden geduid als die aspecten van onze Nederlandse samenleving die samenhangen
met de uitwisseling van goederen en diensten. De inrichting van onze samenleving is gebaseerd op een aantal
fundamentele vrijheden, die leidend zijn voor de manier waarop wij samenleven.
7
,Van BW naar vermogensrecht
De boeken 3, 5, 6 en 7 bevatten de kern van het geschreven vermogensrecht, onder te verdelen in
verbintenissen- en goederenrecht.
o Verbintenissenrecht = geeft aan hoe verbintenissen tussen partijen ontstaan en tenietgaan, beschermt
contractuele verwachtingen
o Goederenrecht = bepaalt hoe het meest omvattende recht op zaken en vermogensrechten wordt
verkregen en verloren gaat. Dit meest omvattende recht is eigendom wanneer het om een object van
stoffelijke voor menselijke beheersing vatbare objecten betreft (=zaak)
In ons vermogensrecht reserveren we het begrip ‘eigendom’ (art. 5:1 BW) voor het meest omvattende
absolute recht dat een persoon op een zaak (art. 3:2 BW) kan hebben. We spreken van ‘rechthebbende zijn’ als
het gaat om het meest omvattende absolute recht op vermogensrechten (art. 3:1, 3:6 BW).
Eigendom wordt gebruikt om de exclusieve verhouding van een persoon tot een goed te omschrijven. Binnen
de kaders van het NL recht is eigendom van zaken altijd overdraagbaar, maar voor veel vermogensrechten
geldt dit alleen als er een expliciete wetsbepaling is die overdracht toestaat (3:83 BW).
o Eigendom is dat hij de marktwaarde van het goed en de wijziging van die waarde genieten mag,
zonder er iets voor te doen.
o Aan wie een zelfstandig en overdraagbaar recht toekomst, kan hierop beperkte rechten vestigen (3:81
BW).
o Eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten zijn in beginsel vrijelijk overdraagbaar.
§ Vorderingsrechten kunnen door afspraak debiteur-crediteur onoverdraagbaar worden
gemaakt (3:83 BW)
§ Alle andere vorderingsrechten zijn enkel overdraagbaar wanneer de wet dit bepaalt (bijv art
64 Rijksoctrooiwet).
8
,Structuur vermogensrecht in het BW:
Het is een weergave van de structuur van het BW, maar niet van het vermogensrecht als zodanig. Er blijven nog
wat dingen onder water, zoals het verband tussen goederen en verbintenissenrecht en een aantal belangrijke
beginselen en ontwikkelingen binnen het vermogensrecht. Bijvoorbeeld: contractvrijheid à de vrijheid om
niet te contracteren en om de inhoud van een contract door middel van wilsovereenstemming zelf vorm te
geven.
Wat ook niet uit het schema blijkt is dat het vermogensrecht meerlagig is, bijvoorbeeld: toenemende
tweedeling in B2B (business to business = vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen personen die in de
uitoefening van beroep of bedrijf handelen) en B2C (business tot consumer = vermogensrechtelijke
betrekkingen tussen personen die in uitoefening van beroep of bedrijf handelen en eindgebruikers die met
consumptiedoelen handelen) en toegenomen meerlagigheid van rechtsbronnen.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen consumenten en beroepsbeoefenaren, rechtspersonen en overheden.
Consumenten worden op allerlei manieren in bescherming genomen. De meerlagigheid van het
vermogensrecht houdt dus in dat het vermogensrecht door verschillende rechtsbronnen wordt gevoed; het
houdt ook in dat het begrip ‘rechtsbronnen’ niet beperkt is tot statelijk recht. Rechtsbronnen zijn niet beperkt
tot het BW, denk aan EU, verdragen en soft law. De bestudering van het vermogensrecht kan aanvangen met
de besturing van de wet (BW voorop), de rechtspraak en primaire en secundaire EU-recht en het EVRM (HvJ EU
en EHRM).
De bestudering van het stelsel van het Nederlandse vermogensrecht is niet langer mogelijk zonder
geïntegreerde kennis van die rechtsbronnen. Meerlagigheid doet zich in het vermogensrecht ook voor door de
invloed van normen die uit het ‘maatschappelijk veld’ komen.
Interactie van verschillende onderdelen van het recht kan zo worden samengevat:
9
, De context van het vermogensrecht blijft onder water in de wettelijke structuur. In de rechtspraktijk
functioneert het vermogensrecht namelijk altijd in een bepaalde context van het maatschappelijk leven:
functioneel rechtsgebied (bijv bouwrecht). In functionele vakgebieden is altijd sprake van een mengsel van
verschillende rechtsbronnen die toegepast worden. Vermogensrecht moet worden bestudeerd in de context
van de sectorspecifieke voorschriften. Het BW is belangrijk, maar we gaan een laagje dieper.
Hoofdstuk 2 – Functies en fundamenten van het vermogensrecht
De oppervlakte van de weg zijn wet en rechtspraak en daaronder vinden we verschillende lagen die een weg
begaanbaar maken en stabiel houden.
§ De eerste laag is die van eigendom en eigenbelang: eigendomsposities die verhandelbaar, kenbaar en
stabiel en voorspelbaar zijn kunnen bijdragen aan een goedlopend werkverkeer, terwijl drie vormen
van begrenzing van eigendom een bijdrage leveren aan de houdbaarheid van verkeer.
§ De tweede laag die van autonomie en contractsvrijheid.
De natuurlijke personen en rechtspersonen zijn de weggebruikers en het vermogensrecht is het geheel van
wegdek, weginrichting en bewegwijzering.
2.2 Infrastructuur voor verkeer
Het vermogensrecht beschermt eigendom en faciliteert economische uitwisseling van goederen en
waardeerbare prestaties. Het vermogensrecht is allereerst faciliterend, omdat het niet voorschrijft welke
route de weggebruikers kiezen; dispositievrijheid en contractsvrijheid staan centraal.
Het vermogensrecht faciliteert d.m.v. aanvullend recht: het betreft wetsbepalingen die een ‘default’ geven,
een kant-en-klare regel die voor het gros van de bestreken gevallen volstaat. Deze regel kan door
wilsovereenstemming (=overeenkomst) tussen partijen opzij worden gezet, de wetgever kan hier drempels
inbouwen door bijv. een vormvoorschrift hieraan te verbinden.
10
