Hoorcolleges Jaarrekening
(onderdeel Economie & Jaarrekening)
B3 Rechtsgeleerdheid / B2 Notarieel Recht Radboud Universiteit –
Collegejaar 2019/2020 – Docent: E.H. Kelder
Inhoud
HC1 Jaarrekeningenrecht – een versnipperd rechtsgebied? Introductiecollege door gastdocent ........ 2
HC2 Hoofdstuk 1: Balans en Winst & Verliesrekening .......................................................................... 12
HC3 Hoofdstuk 2: Het jaarrekeningenrecht (consolidatie) ................................................................... 23
HC4 Vervolg H2 & H3: De activa van de balans ..................................................................................... 37
HC5 Vervolg H3 & H4: De passiva van de balans .................................................................................. 54
HC6 Vervolg H4 aan de hand van college vorig jaar i.v.m. Corona ....................................................... 71
HC7 Vervolg H4 & H6: Financiële analyse & H7: Waardebepaling aan de hand van college vorig jaar
i.v.m. Corona ......................................................................................................................................... 75
1
,HC1 Jaarrekeningenrecht – een versnipperd rechtsgebied?
Introductiecollege door gastdocent
Programma
• Inleidende opmerkingen: plaats van dit college in de cyclus
• Het rechtsgebied jaarrekeningenrecht
• Overzicht van nationale, Europese en internationale bronnen en ontwikkelingen
• Jaarrekeningenrecht in de rechtspraak
Inleiding: plaats van dit college in de cyclus
• Vogelvlucht
o Wat is jaarrekeningenrecht
o Waar kan het jaarrekeningenrecht in wetgeving worden “gevonden”
o Relevantie voor rechtsgebieden buiten het ondernemingsrecht (rechtspersonenrecht)
o Overzicht van nationale, Europese en internationale bronnen en ontwikkelingen
o Jaarrekeningenrecht in de rechtspraak
• Terugkoppeling naar overige colleges in de cyclus
Voorbeeld van een jaarrekening (1)
Als onderneming ben je verplicht om financiële verantwoording af te leggen. Soms aan
aandeelhouders, bij een eenmanszaak voor jezelf. Bij grotere ondernemingen verwacht de
maatschappij dat je aan het einde van het jaar een jaarrekening opmaakt. Hierop vind je een balans
en een toelichting daarop (heel simpel gezegd).
• Jaarrekening is
o Balans
o Winst- en verliesrekening
o (soms kasstroomoverzicht)
o Toelichting daarop
Voorbeeld van een jaarrekening (2)
2
,Voorbeeld: Jaarrekening van de ING-bank beslaat 456 pagina’s. Over het beginvermogen, het
eindvermogen etc. ING heeft vandaag de financiële jaarcijfers bekend gemaakt van vorig jaar. ING is
beursgenoteerd, dus het is een NV en iedereen kan een aandeel kopen. Door de schikking die ING
afgelopen jaar heeft moeten treffen met het OM m.b.t. witwassen is de winst een stuk lager van ING.
Ze moesten hierdoor ook veel compliance officers aannemen.
Wat is jaarrekeningenrecht
• Wat is jaarrekeningenrecht?
Asser/Kroeze 2-I* (2015)
het geheel aan het in het Nederlandse recht opgenomen voorschriften:
“betreffende de totstandkoming, inhoud, accountantscontrole en openbaarmaking van de
jaarrekening, het jaarverslag en de daaraan toe te voegen gegevens (…) en de daarmee verhoudende
rechtspleging met sanctierecht.”
→Dus het hele rechtsgebied rondom de jaarrekening.
• Jaarrekening (= balans + winst- en verliesrekening + toelichting)
• Bestuursverslag (voorheen: jaarverslag)
• Overige gegevens
3
, Relevante actoren
• Ondernemingen
▪ Bestuurders, commissarissen, aandeelhouders
▪ Bestuurders zijn verantwoordelijk ervoor dat er aan het einde van het jaar
een jaarrekening wordt opgemaakt
▪ In grotere onderneming heb je een raad van commissarissen die erop
toezien dat dit gebeurt en dat dit goed gebeurt
▪ Bij grote ondernemingen heb je hele staff-afdelingen die de jaarrekening
moeten opstellen. Het is eigenlijk een grote stroom van informatie aan een
stuk door en een keer per jaar wordt er wel een jaarrekening van gemaakt,
maar de informatie wordt gedurende het jaar al verzameld en op basis
daarvan wordt ook bestuurd. Bestuurders ondertekenen dit wel en zij zijn
ervoor verantwoordelijk.
▪ Aandeelhouders stellen uiteindelijk de jaarrekening vast. Eén keer per jaar is
er een aandeelhoudersvergadering en die stelt de jaarrekening vast.
• Opstellers van jaarrekeningvoorschriften
o Formele wetgever
▪ Nationaal: regering en parlement
▪ Europees: Europese Commissie, lidstaten en Europees Parlement
o Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ): Een niet-wettelijk orgaan. Bestaat uit
zelfregulering. Er zitten 9 mensen in die iedere maand een dag samenkomen om na
te denken over jaarrekeningvoorstellen. HR heeft ooit in arresten gezegd dat als de
Raad richtlijnen uitvaardigt, dat ondernemingen daarmee rekening kunnen houden
bij het opstellen van hun jaarrekening. Raad geeft hun eigen bundel uit waarin zij
allerlei voorschriften uitvaardigen hoe een jaarrekening eruit zou moeten zien. Zij
vaardigen dus richtlijnen uit die ondernemingen opvolgen bij het opmaken van de
jaarrekening.
o International Accounting Standards Board (IASB): Internationale instantie die
vaardigt internationale jaarrekeningvoorschriften uit. Zeker internationale bedrijven
volgen dit op.
• Toezichthouders, zoals de Autoriteit Financiële Markten (“AFM”)
o De Nederlandse Bank: Toezicht op het hele Nederlandse verkeer
o Onderverdeling DNB en AFM: AFM is de gedragstoezichthouder en DNB is
solvabiliteitstoezicht. DNB dus dat er niemand failliet gaat en op grotere schaal is dit
ECB.
o AFM moet ervoor zorgen dat wij, consumenten, niet worden misleid met beloftes die
niet kunnen worden nagekomen. Als je een bericht krijgt of je ergens iets wilt kopen
met een rendement van 30%, dan zou je naar de AFM moeten gaan omdat er
waarschijnlijk een aanbod wordt gedaan en rendementen worden gesteld die
onhaalbaar zijn.
o AFM houdt ook toezicht op accountants.
o AFM houdt ook toezicht op financiële markten en beursvennootschappen, o.a. op
financiële verslaggeving.
o Bijv. Grolsch: Flink aantal jaren was Grolsch nog zelfstandig beursgenoteerd. Er
waren overnamegesprekken aan de gang tussen het bestuur van Grolsch en het
bestuur van Sep-Miller. Die gesprekken zijn allemaal geheim want als er
overnamegesprekken zijn dan wordt er een openbaar bod gedaan op de aandelen. Er
4
(onderdeel Economie & Jaarrekening)
B3 Rechtsgeleerdheid / B2 Notarieel Recht Radboud Universiteit –
Collegejaar 2019/2020 – Docent: E.H. Kelder
Inhoud
HC1 Jaarrekeningenrecht – een versnipperd rechtsgebied? Introductiecollege door gastdocent ........ 2
HC2 Hoofdstuk 1: Balans en Winst & Verliesrekening .......................................................................... 12
HC3 Hoofdstuk 2: Het jaarrekeningenrecht (consolidatie) ................................................................... 23
HC4 Vervolg H2 & H3: De activa van de balans ..................................................................................... 37
HC5 Vervolg H3 & H4: De passiva van de balans .................................................................................. 54
HC6 Vervolg H4 aan de hand van college vorig jaar i.v.m. Corona ....................................................... 71
HC7 Vervolg H4 & H6: Financiële analyse & H7: Waardebepaling aan de hand van college vorig jaar
i.v.m. Corona ......................................................................................................................................... 75
1
,HC1 Jaarrekeningenrecht – een versnipperd rechtsgebied?
Introductiecollege door gastdocent
Programma
• Inleidende opmerkingen: plaats van dit college in de cyclus
• Het rechtsgebied jaarrekeningenrecht
• Overzicht van nationale, Europese en internationale bronnen en ontwikkelingen
• Jaarrekeningenrecht in de rechtspraak
Inleiding: plaats van dit college in de cyclus
• Vogelvlucht
o Wat is jaarrekeningenrecht
o Waar kan het jaarrekeningenrecht in wetgeving worden “gevonden”
o Relevantie voor rechtsgebieden buiten het ondernemingsrecht (rechtspersonenrecht)
o Overzicht van nationale, Europese en internationale bronnen en ontwikkelingen
o Jaarrekeningenrecht in de rechtspraak
• Terugkoppeling naar overige colleges in de cyclus
Voorbeeld van een jaarrekening (1)
Als onderneming ben je verplicht om financiële verantwoording af te leggen. Soms aan
aandeelhouders, bij een eenmanszaak voor jezelf. Bij grotere ondernemingen verwacht de
maatschappij dat je aan het einde van het jaar een jaarrekening opmaakt. Hierop vind je een balans
en een toelichting daarop (heel simpel gezegd).
• Jaarrekening is
o Balans
o Winst- en verliesrekening
o (soms kasstroomoverzicht)
o Toelichting daarop
Voorbeeld van een jaarrekening (2)
2
,Voorbeeld: Jaarrekening van de ING-bank beslaat 456 pagina’s. Over het beginvermogen, het
eindvermogen etc. ING heeft vandaag de financiële jaarcijfers bekend gemaakt van vorig jaar. ING is
beursgenoteerd, dus het is een NV en iedereen kan een aandeel kopen. Door de schikking die ING
afgelopen jaar heeft moeten treffen met het OM m.b.t. witwassen is de winst een stuk lager van ING.
Ze moesten hierdoor ook veel compliance officers aannemen.
Wat is jaarrekeningenrecht
• Wat is jaarrekeningenrecht?
Asser/Kroeze 2-I* (2015)
het geheel aan het in het Nederlandse recht opgenomen voorschriften:
“betreffende de totstandkoming, inhoud, accountantscontrole en openbaarmaking van de
jaarrekening, het jaarverslag en de daaraan toe te voegen gegevens (…) en de daarmee verhoudende
rechtspleging met sanctierecht.”
→Dus het hele rechtsgebied rondom de jaarrekening.
• Jaarrekening (= balans + winst- en verliesrekening + toelichting)
• Bestuursverslag (voorheen: jaarverslag)
• Overige gegevens
3
, Relevante actoren
• Ondernemingen
▪ Bestuurders, commissarissen, aandeelhouders
▪ Bestuurders zijn verantwoordelijk ervoor dat er aan het einde van het jaar
een jaarrekening wordt opgemaakt
▪ In grotere onderneming heb je een raad van commissarissen die erop
toezien dat dit gebeurt en dat dit goed gebeurt
▪ Bij grote ondernemingen heb je hele staff-afdelingen die de jaarrekening
moeten opstellen. Het is eigenlijk een grote stroom van informatie aan een
stuk door en een keer per jaar wordt er wel een jaarrekening van gemaakt,
maar de informatie wordt gedurende het jaar al verzameld en op basis
daarvan wordt ook bestuurd. Bestuurders ondertekenen dit wel en zij zijn
ervoor verantwoordelijk.
▪ Aandeelhouders stellen uiteindelijk de jaarrekening vast. Eén keer per jaar is
er een aandeelhoudersvergadering en die stelt de jaarrekening vast.
• Opstellers van jaarrekeningvoorschriften
o Formele wetgever
▪ Nationaal: regering en parlement
▪ Europees: Europese Commissie, lidstaten en Europees Parlement
o Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ): Een niet-wettelijk orgaan. Bestaat uit
zelfregulering. Er zitten 9 mensen in die iedere maand een dag samenkomen om na
te denken over jaarrekeningvoorstellen. HR heeft ooit in arresten gezegd dat als de
Raad richtlijnen uitvaardigt, dat ondernemingen daarmee rekening kunnen houden
bij het opstellen van hun jaarrekening. Raad geeft hun eigen bundel uit waarin zij
allerlei voorschriften uitvaardigen hoe een jaarrekening eruit zou moeten zien. Zij
vaardigen dus richtlijnen uit die ondernemingen opvolgen bij het opmaken van de
jaarrekening.
o International Accounting Standards Board (IASB): Internationale instantie die
vaardigt internationale jaarrekeningvoorschriften uit. Zeker internationale bedrijven
volgen dit op.
• Toezichthouders, zoals de Autoriteit Financiële Markten (“AFM”)
o De Nederlandse Bank: Toezicht op het hele Nederlandse verkeer
o Onderverdeling DNB en AFM: AFM is de gedragstoezichthouder en DNB is
solvabiliteitstoezicht. DNB dus dat er niemand failliet gaat en op grotere schaal is dit
ECB.
o AFM moet ervoor zorgen dat wij, consumenten, niet worden misleid met beloftes die
niet kunnen worden nagekomen. Als je een bericht krijgt of je ergens iets wilt kopen
met een rendement van 30%, dan zou je naar de AFM moeten gaan omdat er
waarschijnlijk een aanbod wordt gedaan en rendementen worden gesteld die
onhaalbaar zijn.
o AFM houdt ook toezicht op accountants.
o AFM houdt ook toezicht op financiële markten en beursvennootschappen, o.a. op
financiële verslaggeving.
o Bijv. Grolsch: Flink aantal jaren was Grolsch nog zelfstandig beursgenoteerd. Er
waren overnamegesprekken aan de gang tussen het bestuur van Grolsch en het
bestuur van Sep-Miller. Die gesprekken zijn allemaal geheim want als er
overnamegesprekken zijn dan wordt er een openbaar bod gedaan op de aandelen. Er
4
