Samenvatting
Onderwijspedagogiek
Handboek gedrag
op school
Deel 1, 2 en 3
09-12-2024
1
,Inhoudsopgave
1. Een goede school............................................................................................................ 7
1.1 Schoolcultuur en schoolklimaat.................................................................................7
1.2 Waarom je het niet alleen kunt: onderwijs is een teamsport.....................................7
1.3 De leerkracht............................................................................................................. 7
1.4 Ouders....................................................................................................................... 8
1.5 Zorg in school............................................................................................................ 8
2. Preventief werken........................................................................................................... 9
2.1 Probleemgedrag........................................................................................................ 9
2.1.1 Wat is het verschil tussen een gedragsprobleem en een gedrags- of
ontwikkelinigsstoornis?.................................................................................................9
2.1.2 Gedragsproblemen: een tweedeling....................................................................9
2.1.3 Valkuilen bij het kijken naar ‘probleemgedrag’....................................................9
2.1.4 Hoe ontstaat probleemgedrag?...........................................................................9
2.2 De rol van de leerkracht.......................................................................................... 10
2.2.1 Niet het kind, maar de leerkracht moet (soms) veranderen..............................10
2.2.2 ‘Zie’ je leerlingen............................................................................................... 11
2.2.3 Taalgebruik: verander dat lukt je ‘toch niet’ in ‘nog niet’..................................11
2.2.4 Voorspelbaar handelen......................................................................................12
2.2.5 De leerkracht is rolmodel...................................................................................12
2.3 Werken aan een goed klassenklimaat.....................................................................12
2.3.1 Werken aan de relatie.......................................................................................13
2.3.2 Groepsvorming.................................................................................................. 14
2.3.3 Bewegen in de klas............................................................................................ 15
2.3.4 Omgaan met overtreding van de afspraken......................................................15
2.4 Als er toch gedragsproblemen voorkomen..............................................................16
2.4.1 Wat doen we als we verkeerd gedrag constateren?..........................................16
2.4.2 Informatie verzamelen over gedrag...................................................................16
2.4.3 Een plan maken................................................................................................. 17
2.4.4 Interventietechnieken: hoe kan ik de problemen aanpakken?...........................17
2.4.5 Voorafgaand aan de uitvoering van het plan: check de basisvoorwaarden.......18
2.4.6 Evaluatie van je plan......................................................................................... 18
2.4.7 Het plan werkt niet. Wat kan ik nu nog doen?...................................................18
2.4.8 Het Probleemgedrag is onoplosbaar..................................................................19
2.5 Praten met kinderen: een sterke vorm van preventie..............................................19
2.5.1 Waarom moeten we meer rpaten met kinderen?..............................................19
2.5.2 Wanneer organiseer je het gesprek?.................................................................19
2
, 2.5.3 Hoe bereid je een gesprek voor?.......................................................................19
2.6 Gesprekken met ouders: ook een sterke vorm van preventie..................................20
3. ADHD............................................................................................................................ 21
3.1 Kenmerken.............................................................................................................. 21
3.1.1 ADHD en de DSM-5............................................................................................ 21
3.1.2 Het stellen van een diagnose............................................................................21
3.1.3 ADHD en gedrag................................................................................................ 21
3.1.4 Bijkomende problemen......................................................................................22
3.2 Prevalentie............................................................................................................... 22
3.3 Comborditeit............................................................................................................ 22
3.3.1 Comborditeit met ODD......................................................................................22
3.3.2 Comborditeit met ASS.......................................................................................22
3.3.3 Comborditeit met een motorische stoornis, bijvoorbeeld DCD..........................22
3.3.4 Comboriditeit met taalontwikkelingsstoornis (TOS)...........................................22
3.3.5 Comborditeit met angststoornissen...................................................................23
3.3.6 Comborditeit met tics........................................................................................23
3.4 Meisjes met ADHD................................................................................................... 23
3.5 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................24
3.5.1 Leerkrachthouding en -handelen.......................................................................24
3.5.2 De instructie...................................................................................................... 25
3.6 ADHD en leren......................................................................................................... 25
3.6.1 Concentratie: hoe lang kan het kind zich concentreren?...................................25
3.6.2 Voor de taak...................................................................................................... 25
3.6.3 De taak.............................................................................................................. 25
3.6.4 Na de taak......................................................................................................... 26
3.7 Vermijd een negatieve spiraal.................................................................................26
3.8 Medicijnen in de klas............................................................................................... 26
3.9 De overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs...................................26
4. ADD.............................................................................................................................. 27
4.1 Kenmerken.............................................................................................................. 27
4.1.1 Diagnose........................................................................................................... 27
4.1.2 een opvallende stoornis… of toch niet?.............................................................27
4.1.3 Uitstelgedrag en aandacht................................................................................27
4.1.4 Informatieverwerking........................................................................................27
4.1.5 Sociale situaties................................................................................................. 27
4.1.6 Meisjes met ADD: vaak onopgemerkt................................................................27
4.1.7 Positieve kanten................................................................................................ 28
4.2 Comborditeit............................................................................................................ 28
3
, 4.3 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................28
4.3.1 Algemeen.......................................................................................................... 28
4.3.2 Instructie........................................................................................................... 28
4.4 ADD en leren........................................................................................................... 28
4.4.1 Tijdens de taak.................................................................................................. 28
4.4.4 Sociaal-emotioneel............................................................................................ 28
4.4.5 Overgang naar het VO.......................................................................................29
5. Zelfregulatie en executieve functies.............................................................................30
5.1 Kenmerken van zelfregulatie...................................................................................30
5.1.1 Het cognitieve en emotionele element..............................................................30
5.2 Hoe ontwikkelt de zelfregulatie zich?.......................................................................30
5.3 Wat merk je in de klas bij een zwakke zelfregulatie?...............................................31
5.4 Wat kun je doen in de klas om zelfsturing te bevorderen?......................................31
5.5 Kenmerken van de executieve functies...................................................................31
5.5.1 Diagnose stellen................................................................................................ 32
5.6 Hoe ontwikkelen executieve functies zich?..............................................................32
6. ASS............................................................................................................................... 33
6.1 Kenmerken.............................................................................................................. 33
6.1.1 Diagnose........................................................................................................... 33
6.1.2 De sterke kanten............................................................................................... 33
6.1.3 De zwakke(re) kanten........................................................................................ 33
6.1.4 Kenmerken autisme bij meisjes.........................................................................33
6.1.5 Verklaringen en theorieën.................................................................................34
6.2 Prevalentie............................................................................................................... 34
6.3 Comborditeit............................................................................................................ 34
6.4 Wat zie je in de klas?............................................................................................... 34
6.5 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................35
6.6 Op weg naar een meltdown of shutdown.................................................................36
6.6.1 Als het kind boos is: vermid meer prikkels........................................................36
12. (Hoog-) begaafdheid................................................................................................... 37
12.1 Kenmerken............................................................................................................ 37
12.1.1 Een intensere beleving van de wereld.............................................................37
12.1.2 Vaststellen hoogbegaafdheid..........................................................................37
12.2 Dubbel bijzonder.................................................................................................... 37
12.3 Wat zie je in de klas?............................................................................................. 38
12.5 Wat kun je doen in de klas?...................................................................................38
13. Trauma en ACE’s........................................................................................................ 40
13.1 Kenmerken............................................................................................................ 40
4
Onderwijspedagogiek
Handboek gedrag
op school
Deel 1, 2 en 3
09-12-2024
1
,Inhoudsopgave
1. Een goede school............................................................................................................ 7
1.1 Schoolcultuur en schoolklimaat.................................................................................7
1.2 Waarom je het niet alleen kunt: onderwijs is een teamsport.....................................7
1.3 De leerkracht............................................................................................................. 7
1.4 Ouders....................................................................................................................... 8
1.5 Zorg in school............................................................................................................ 8
2. Preventief werken........................................................................................................... 9
2.1 Probleemgedrag........................................................................................................ 9
2.1.1 Wat is het verschil tussen een gedragsprobleem en een gedrags- of
ontwikkelinigsstoornis?.................................................................................................9
2.1.2 Gedragsproblemen: een tweedeling....................................................................9
2.1.3 Valkuilen bij het kijken naar ‘probleemgedrag’....................................................9
2.1.4 Hoe ontstaat probleemgedrag?...........................................................................9
2.2 De rol van de leerkracht.......................................................................................... 10
2.2.1 Niet het kind, maar de leerkracht moet (soms) veranderen..............................10
2.2.2 ‘Zie’ je leerlingen............................................................................................... 11
2.2.3 Taalgebruik: verander dat lukt je ‘toch niet’ in ‘nog niet’..................................11
2.2.4 Voorspelbaar handelen......................................................................................12
2.2.5 De leerkracht is rolmodel...................................................................................12
2.3 Werken aan een goed klassenklimaat.....................................................................12
2.3.1 Werken aan de relatie.......................................................................................13
2.3.2 Groepsvorming.................................................................................................. 14
2.3.3 Bewegen in de klas............................................................................................ 15
2.3.4 Omgaan met overtreding van de afspraken......................................................15
2.4 Als er toch gedragsproblemen voorkomen..............................................................16
2.4.1 Wat doen we als we verkeerd gedrag constateren?..........................................16
2.4.2 Informatie verzamelen over gedrag...................................................................16
2.4.3 Een plan maken................................................................................................. 17
2.4.4 Interventietechnieken: hoe kan ik de problemen aanpakken?...........................17
2.4.5 Voorafgaand aan de uitvoering van het plan: check de basisvoorwaarden.......18
2.4.6 Evaluatie van je plan......................................................................................... 18
2.4.7 Het plan werkt niet. Wat kan ik nu nog doen?...................................................18
2.4.8 Het Probleemgedrag is onoplosbaar..................................................................19
2.5 Praten met kinderen: een sterke vorm van preventie..............................................19
2.5.1 Waarom moeten we meer rpaten met kinderen?..............................................19
2.5.2 Wanneer organiseer je het gesprek?.................................................................19
2
, 2.5.3 Hoe bereid je een gesprek voor?.......................................................................19
2.6 Gesprekken met ouders: ook een sterke vorm van preventie..................................20
3. ADHD............................................................................................................................ 21
3.1 Kenmerken.............................................................................................................. 21
3.1.1 ADHD en de DSM-5............................................................................................ 21
3.1.2 Het stellen van een diagnose............................................................................21
3.1.3 ADHD en gedrag................................................................................................ 21
3.1.4 Bijkomende problemen......................................................................................22
3.2 Prevalentie............................................................................................................... 22
3.3 Comborditeit............................................................................................................ 22
3.3.1 Comborditeit met ODD......................................................................................22
3.3.2 Comborditeit met ASS.......................................................................................22
3.3.3 Comborditeit met een motorische stoornis, bijvoorbeeld DCD..........................22
3.3.4 Comboriditeit met taalontwikkelingsstoornis (TOS)...........................................22
3.3.5 Comborditeit met angststoornissen...................................................................23
3.3.6 Comborditeit met tics........................................................................................23
3.4 Meisjes met ADHD................................................................................................... 23
3.5 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................24
3.5.1 Leerkrachthouding en -handelen.......................................................................24
3.5.2 De instructie...................................................................................................... 25
3.6 ADHD en leren......................................................................................................... 25
3.6.1 Concentratie: hoe lang kan het kind zich concentreren?...................................25
3.6.2 Voor de taak...................................................................................................... 25
3.6.3 De taak.............................................................................................................. 25
3.6.4 Na de taak......................................................................................................... 26
3.7 Vermijd een negatieve spiraal.................................................................................26
3.8 Medicijnen in de klas............................................................................................... 26
3.9 De overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs...................................26
4. ADD.............................................................................................................................. 27
4.1 Kenmerken.............................................................................................................. 27
4.1.1 Diagnose........................................................................................................... 27
4.1.2 een opvallende stoornis… of toch niet?.............................................................27
4.1.3 Uitstelgedrag en aandacht................................................................................27
4.1.4 Informatieverwerking........................................................................................27
4.1.5 Sociale situaties................................................................................................. 27
4.1.6 Meisjes met ADD: vaak onopgemerkt................................................................27
4.1.7 Positieve kanten................................................................................................ 28
4.2 Comborditeit............................................................................................................ 28
3
, 4.3 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................28
4.3.1 Algemeen.......................................................................................................... 28
4.3.2 Instructie........................................................................................................... 28
4.4 ADD en leren........................................................................................................... 28
4.4.1 Tijdens de taak.................................................................................................. 28
4.4.4 Sociaal-emotioneel............................................................................................ 28
4.4.5 Overgang naar het VO.......................................................................................29
5. Zelfregulatie en executieve functies.............................................................................30
5.1 Kenmerken van zelfregulatie...................................................................................30
5.1.1 Het cognitieve en emotionele element..............................................................30
5.2 Hoe ontwikkelt de zelfregulatie zich?.......................................................................30
5.3 Wat merk je in de klas bij een zwakke zelfregulatie?...............................................31
5.4 Wat kun je doen in de klas om zelfsturing te bevorderen?......................................31
5.5 Kenmerken van de executieve functies...................................................................31
5.5.1 Diagnose stellen................................................................................................ 32
5.6 Hoe ontwikkelen executieve functies zich?..............................................................32
6. ASS............................................................................................................................... 33
6.1 Kenmerken.............................................................................................................. 33
6.1.1 Diagnose........................................................................................................... 33
6.1.2 De sterke kanten............................................................................................... 33
6.1.3 De zwakke(re) kanten........................................................................................ 33
6.1.4 Kenmerken autisme bij meisjes.........................................................................33
6.1.5 Verklaringen en theorieën.................................................................................34
6.2 Prevalentie............................................................................................................... 34
6.3 Comborditeit............................................................................................................ 34
6.4 Wat zie je in de klas?............................................................................................... 34
6.5 Wat kun je doen in de klas?.....................................................................................35
6.6 Op weg naar een meltdown of shutdown.................................................................36
6.6.1 Als het kind boos is: vermid meer prikkels........................................................36
12. (Hoog-) begaafdheid................................................................................................... 37
12.1 Kenmerken............................................................................................................ 37
12.1.1 Een intensere beleving van de wereld.............................................................37
12.1.2 Vaststellen hoogbegaafdheid..........................................................................37
12.2 Dubbel bijzonder.................................................................................................... 37
12.3 Wat zie je in de klas?............................................................................................. 38
12.5 Wat kun je doen in de klas?...................................................................................38
13. Trauma en ACE’s........................................................................................................ 40
13.1 Kenmerken............................................................................................................ 40
4
