Samenvatting psychologie jaar 2
WC 1 sociale psychologie
Hoofdstuk 11 Sociale psychologie
11.1
Sociale psychologie houdt zich bezig met de invloed van sociale variabelen en cognities op
individueel gedrag en sociale interacties.
Sociaal psychologen proberen ons gedrag te begrijpen in zijn sociale context: combinatie van
mensen, activiteiten en interacties tussen mensen, omstandigheden en verwachtingen en
sociale normen.
In een onbekende situatie baseren mensen hun gedrag vaak op cues: aanwijzingen van
mensen om zich heen.
Situationisme: gedrag wordt vooral gebaseerd op omgevingsfactoren.
Dispositionalisme: gedrag wordt gebaseerd op innerlijke eigenschappen zoals
persoonlijkheidskenmerken.
Sociale rol: sociaal gedefinieerd gedragspatroon dat mensen in een bepaalde situatie of
groep horen te vertonen.
Sociale normen: gedragingen die een groep passend vindt voor zijn eigen leden.
Je aanpassen aan een groep en op zoek gaan naar de sociale normen gebeurt op twee
manieren:
- Letten op uniformiteit en frequentie van bepaalde gedragingen
- Consequenties van een overtreding van een norm opmerken
We vormen schema’s waarmee we grote hoeveelheden informatie organiseren en onze
handelingen bepalen.
Een script is iemands kennis over de volgorde van gebeurtenissen en handelingen die van
een sociale rol in een situatie wordt verwacht.
Kameleoneffect/conformisme: de neiging om mensen te imiteren.
Het Asch-effect: de sterke invloed van een groep op het oordeel van een individu.
Omstandigheden die conformisme beïnvloeden:
- Unanimiteit van de meerderheid
- Omvang van de groep
- Openbaarheid van de antwoorden
- Ambiguïteit: als het antwoord niet heel helder is
- Samenstelling van de meerderheid
- Gevoel van eigenwaarde
- Macht van een bondgenoot
- Onafhankelijken
,Je kunt conformeren vanuit normatieve invloeden (geaccepteerd en goedgekeurd willen
worden) en informationele invloeden (correct willen zijn).
In het onderzoeksgebied sociale neurowetenschappen wordt er gebruik gemaakt van
methoden uit hersenonderzoek om sociaal gedrag te onderzoeken.
Groepsdenken: leden van de groep conformeren hun mening aan wat volgens ieder van hen
de consensus van de groep is.
Vijf omstandigheden die het groepsdenken bevorderen:
- Directief leiderschap
- Sterke cohesie in een groep
- Gebrek aan goede normen
- Homogeniteit van de sociale achtergrond en ideologie van de leden
- Sterke druk door externe dreiging
Fundamentele attributiefout: kracht van mensen overschatten en de kracht van de situatie
onderschatten.
Helden zijn mensen die in staat zijn verzet te bieden tegen situationele krachten en trouw
blijven aan hun persoonlijke waarden.
Bijvoorbeeld klokkenluiders: personeelsleden die illegale praktijken bekend maken. Gebeurt
niet vaak en je moet er vaak een hoge prijs voor betalen.
Meetbare persoonlijkheidskenmerken geven geen doorslaggevende rol in gehoorzaam
gedrag.
Niet alle leed wordt veroorzaakt door schadelijk gedrag, maar juist soms ook door de
afwezigheid van gedrag.
Omstandereffect: de kans op interventie neemt af naarmate de groep groter is. ‘’Een ander
zal wel iets doen.’’ -> diffusie van verantwoordelijkheid
Wel of niet helpen is niet zozeer een bewuste keuze maar een reflex. Door goede voorlichting
biedt je sneller hulp.
11.2
Ons oordeel over anderen berust niet alleen op hun gedrag (de situatie), maar ook op onze
interpretatie van hun handelingen.
Beloningstheorie van aantrekkingskracht: relaties waarin beide partijen beloningen
ontvangen trekken ons het meeste aan.
4 belangrijke belonende factoren zijn nabijheid, gelijkenis, openheid en fysieke
aantrekkelijkheid.
Principe van nabijheid: mensen zullen vooral vriendschap sluiten met anderen in hun nabije
omgeving met wie ze het meeste contact hebben.
Matching hypothese: de meeste mensen vinden partners die even aantrekkelijk worden
gevonden als zijzelf.
, Theorie over de verwachte waarde: mensen nemen een beslissing over het wel of niet
nastreven van een vriendschap door de potentiële waarde van de vriendschap af te zetten
tegen hun verwachtingen over de kans van slagen.
Cognitieve dissonantie: als je gedrag in strijd is met je overtuigingen. Mensen zullen dan
eerder hun cognities veranderen dan het gedrag -> door te rationaliseren bijvoorbeeld.
Voorbeelden: militairen en vrouwen die mishandeld worden.
Driedimensionale theorie over liefde: liefde bestaat uit de volgende drie componenten.
1. Passie 2. Intimiteit 3. Toewijding
Self-serving bias: succes bij onszelf schrijven we toe aan interne factoren, terwijl we falen
juist toeschrijven aan externe factoren waar we geen invloed op hebben.
Sociale cognitie: de manier waarop we over anderen denken. Hiermee kunnen we gedrag,
emoties etc. mee begrijpen.
Er wordt vaak gekeken naar warmte en competentie, waaruit vier kwadranten voortkomen.
Vooroordeel: negatieve, soms positieve houding tegenover een individu vanwege
lidmaatschap tot een bepaalde groep.
Stereotype: een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet klopt met de
werkelijkheid.
Discriminatie: negatieve actie ten opzichte van een individu vanwege lidmaatschap tot een
bepaalde groep.
Vijf oorzaken van vooroordelen:
- Ongelijkheid en sociale afstand (in-group en out-group)
- Economische competitie (van bijv. migranten)
- Een zondebok aanwijzen (een persoon of groep die ten onrechte de schuld krijgt)
- Conformisme aan sociale normen (situatie willen houden zoals die is)
- Stereotypering in de media
Dehumanisering: mensen of groepen worden als minder mens gezien. Hierdoor kun je je
handelen richting hen beter rechtvaardigen.
Stereotypedreiging houdt in dat je prestatie wordt beïnvloed doordat je je bewust bent van
wat anderen al als oordeel over jou hebben.
11.3
In veel omgevingen waar wij ons bevinden is sprake van een systeem. De macht van het
systeem geeft betekenis en rechtvaardiging aan een sociale situatie. Deze komt van bovenaf.
Les uit het Stanford Prison Experiment: onderschat nooit de invloed van een ongunstige
situatie en van een systeem dat zulke situaties creëert.
WC 1 sociale psychologie
Hoofdstuk 11 Sociale psychologie
11.1
Sociale psychologie houdt zich bezig met de invloed van sociale variabelen en cognities op
individueel gedrag en sociale interacties.
Sociaal psychologen proberen ons gedrag te begrijpen in zijn sociale context: combinatie van
mensen, activiteiten en interacties tussen mensen, omstandigheden en verwachtingen en
sociale normen.
In een onbekende situatie baseren mensen hun gedrag vaak op cues: aanwijzingen van
mensen om zich heen.
Situationisme: gedrag wordt vooral gebaseerd op omgevingsfactoren.
Dispositionalisme: gedrag wordt gebaseerd op innerlijke eigenschappen zoals
persoonlijkheidskenmerken.
Sociale rol: sociaal gedefinieerd gedragspatroon dat mensen in een bepaalde situatie of
groep horen te vertonen.
Sociale normen: gedragingen die een groep passend vindt voor zijn eigen leden.
Je aanpassen aan een groep en op zoek gaan naar de sociale normen gebeurt op twee
manieren:
- Letten op uniformiteit en frequentie van bepaalde gedragingen
- Consequenties van een overtreding van een norm opmerken
We vormen schema’s waarmee we grote hoeveelheden informatie organiseren en onze
handelingen bepalen.
Een script is iemands kennis over de volgorde van gebeurtenissen en handelingen die van
een sociale rol in een situatie wordt verwacht.
Kameleoneffect/conformisme: de neiging om mensen te imiteren.
Het Asch-effect: de sterke invloed van een groep op het oordeel van een individu.
Omstandigheden die conformisme beïnvloeden:
- Unanimiteit van de meerderheid
- Omvang van de groep
- Openbaarheid van de antwoorden
- Ambiguïteit: als het antwoord niet heel helder is
- Samenstelling van de meerderheid
- Gevoel van eigenwaarde
- Macht van een bondgenoot
- Onafhankelijken
,Je kunt conformeren vanuit normatieve invloeden (geaccepteerd en goedgekeurd willen
worden) en informationele invloeden (correct willen zijn).
In het onderzoeksgebied sociale neurowetenschappen wordt er gebruik gemaakt van
methoden uit hersenonderzoek om sociaal gedrag te onderzoeken.
Groepsdenken: leden van de groep conformeren hun mening aan wat volgens ieder van hen
de consensus van de groep is.
Vijf omstandigheden die het groepsdenken bevorderen:
- Directief leiderschap
- Sterke cohesie in een groep
- Gebrek aan goede normen
- Homogeniteit van de sociale achtergrond en ideologie van de leden
- Sterke druk door externe dreiging
Fundamentele attributiefout: kracht van mensen overschatten en de kracht van de situatie
onderschatten.
Helden zijn mensen die in staat zijn verzet te bieden tegen situationele krachten en trouw
blijven aan hun persoonlijke waarden.
Bijvoorbeeld klokkenluiders: personeelsleden die illegale praktijken bekend maken. Gebeurt
niet vaak en je moet er vaak een hoge prijs voor betalen.
Meetbare persoonlijkheidskenmerken geven geen doorslaggevende rol in gehoorzaam
gedrag.
Niet alle leed wordt veroorzaakt door schadelijk gedrag, maar juist soms ook door de
afwezigheid van gedrag.
Omstandereffect: de kans op interventie neemt af naarmate de groep groter is. ‘’Een ander
zal wel iets doen.’’ -> diffusie van verantwoordelijkheid
Wel of niet helpen is niet zozeer een bewuste keuze maar een reflex. Door goede voorlichting
biedt je sneller hulp.
11.2
Ons oordeel over anderen berust niet alleen op hun gedrag (de situatie), maar ook op onze
interpretatie van hun handelingen.
Beloningstheorie van aantrekkingskracht: relaties waarin beide partijen beloningen
ontvangen trekken ons het meeste aan.
4 belangrijke belonende factoren zijn nabijheid, gelijkenis, openheid en fysieke
aantrekkelijkheid.
Principe van nabijheid: mensen zullen vooral vriendschap sluiten met anderen in hun nabije
omgeving met wie ze het meeste contact hebben.
Matching hypothese: de meeste mensen vinden partners die even aantrekkelijk worden
gevonden als zijzelf.
, Theorie over de verwachte waarde: mensen nemen een beslissing over het wel of niet
nastreven van een vriendschap door de potentiële waarde van de vriendschap af te zetten
tegen hun verwachtingen over de kans van slagen.
Cognitieve dissonantie: als je gedrag in strijd is met je overtuigingen. Mensen zullen dan
eerder hun cognities veranderen dan het gedrag -> door te rationaliseren bijvoorbeeld.
Voorbeelden: militairen en vrouwen die mishandeld worden.
Driedimensionale theorie over liefde: liefde bestaat uit de volgende drie componenten.
1. Passie 2. Intimiteit 3. Toewijding
Self-serving bias: succes bij onszelf schrijven we toe aan interne factoren, terwijl we falen
juist toeschrijven aan externe factoren waar we geen invloed op hebben.
Sociale cognitie: de manier waarop we over anderen denken. Hiermee kunnen we gedrag,
emoties etc. mee begrijpen.
Er wordt vaak gekeken naar warmte en competentie, waaruit vier kwadranten voortkomen.
Vooroordeel: negatieve, soms positieve houding tegenover een individu vanwege
lidmaatschap tot een bepaalde groep.
Stereotype: een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet klopt met de
werkelijkheid.
Discriminatie: negatieve actie ten opzichte van een individu vanwege lidmaatschap tot een
bepaalde groep.
Vijf oorzaken van vooroordelen:
- Ongelijkheid en sociale afstand (in-group en out-group)
- Economische competitie (van bijv. migranten)
- Een zondebok aanwijzen (een persoon of groep die ten onrechte de schuld krijgt)
- Conformisme aan sociale normen (situatie willen houden zoals die is)
- Stereotypering in de media
Dehumanisering: mensen of groepen worden als minder mens gezien. Hierdoor kun je je
handelen richting hen beter rechtvaardigen.
Stereotypedreiging houdt in dat je prestatie wordt beïnvloed doordat je je bewust bent van
wat anderen al als oordeel over jou hebben.
11.3
In veel omgevingen waar wij ons bevinden is sprake van een systeem. De macht van het
systeem geeft betekenis en rechtvaardiging aan een sociale situatie. Deze komt van bovenaf.
Les uit het Stanford Prison Experiment: onderschat nooit de invloed van een ongunstige
situatie en van een systeem dat zulke situaties creëert.
