Portfoliobewijsmateriaal – Competentie 7c - Bewijs 3
“Voorbeeld van reflecteren op een cliëntencontact - 2”
Niveau van Miller: DOES
28 februari 2024
Competentie 7: Methodisch en reflectief denken en handelen
Indicator 7c: Volgens methodieken reflecteren op eigen beroepsmatig handelen
Samenvatting: In dit bewijs reflecteer ik met behulp van de reflectiecyclus van Korthagen op een cliëntencontact waarbij mijn
persoonlijke waarde empathie onder druk kwam te staan. Ik laat zien hoe het gevoel van onbegrip dat in dit cliëntencontact opgewekt
werd relateert aan een eerdere persoonlijke ervaring. Daarna beschrijf ik hoe ik met behulp van de reflectiecyclus tot alternatief gedrag
ben gekomen.
In Bewijs 69: “Belangrijke waarden in het contact met de cliënt” benoem ik dat ik de waarde empathie belangrijk vind ik het contact
met de cliënt. Ook in de literatuur wordt aangegeven dat empathie een essentieel aspect vormt voor het opbouwen en onderhouden van
de vertrouwensrelatie met de cliënt. Met behulp van empathie kan de hulpverlener zich inleven in de cliënt alsof hij hem zelf is (Slaats,
2017). Dat is belangrijk om aanzet te geven tot het ophelderen van belemmerende patronen en blinde vlekken in latere fases van de
gespreksmethodiek, zie ook Bewijs 68: “Welke basishouding neem ik als counselor aan?”. Toch merkte ik in een recent contact met een
proefcliënt dat deze waarde bij mij onder druk kwam te staan. Het gesprek wekte bij mij een fysieke reactie op, waar ik mij ontdaan door
voelde. Aangezien ik graag wilde uitdiepen wat er nu precies geraakt werd, besloot ik te reflecteren met de reflectiecyclus van Korthagen
(Korthagen, 1982), die ik eerder in Bewijs 58: “Hoe reflecteer ik op mijn beroepsmatig handelen?” heb omschreven. Hierbij zal ik ook de
theorie van de structuur van de overtuiging uit het NLP inzetten. Deze theorie heb ik leren kennen vanuit de module Persoonlijke
Psychologie en het boek “Neurolinguïstisch programmeren in Nederland” (Hollander & Derks, 1996). Wat ik fijn vind aan deze theorie is
dat het in overzichtelijke deelstappen verduidelijkt hoe overtuigingen vanuit ervaringen opgebouwd zijn in relatie tot de waarde die in de
ervaring aangeraakt wordt. Om deze theorie toe te passen zal ik eerst kort de basis van de theorie schetsen. Daarna zal ik stapsgewijs de
opeenvolgende fasen van de reflectiecyclus van Korthagen uitwerken, waarbij ik in de inzichten vanuit deze theorie zal meenemen.
Theorie van de structuur van de overtuiging
Het model van de structuur van de overtuiging is
ontwikkeld om de vaak onbewuste patronen die leiden tot
overtuigingen en de daaruit voortvloeiende gedragingen Ervaring Conclusie
inzichtelijk te krijgen. Daarvoor wordt gebruik gemaakt Overtuiging Gevolg
van het schema dat in Figuur XX is weergegeven, te
vinden op de volgende pagina. Het schema begint met de
ervaring (driehoek). Dit is een feit, of een gebeurtenis. Waarde
Figuur 1 Schematische structuur van de overtuiging in het NLP (Hollander & Derks, 1996) 1
, Daar wordt vanuit iemands subjectieve belevingswereld een conclusie (cirkel) aan gekoppeld. Deze conclusie kan gezien worden als de
betekenis die iemand aan het feit of de gebeurtenis verleent. Dit gebeurt op basis van een persoonlijke waarde die wordt aangehangen
(rechthoek). Vanuit zulke conclusies die in waarden zijn gestoeld kunnen vervolgens overtuigingen (afgeronde rechthoek) gevormd
worden. Deze zekerheden die het individu heeft over zichzelf of zijn omgeving leiden, in tegenstelling tot conclusies, tot gevolgen zoals
aangepast gedrag. Wat ik treffend vond om te lezen in het boek van Hollander en Derks (Hollander & Derks, 1996) is dat het wereldbeeld
dat wij vormen vanuit de overtuigingen zodoende een filter wordt voor de informatie die wij vanuit nieuwe ervaringen tot ons nemen. Dat
kan voorkomen dat we als persoon groei of ontwikkeling door kunnen maken. Daarom vind ik het als toekomstig counselor zo belangrijk
om kennis te nemen van zulke modellen, aangezien mijn cliënten een beperkter vermogen hebben tot zelfreflectie (een kleiner “I”, het
figuurlijke oog dat zichzelf kan aanschouwen) (Slaats, 2017). Alhoewel ik persoonlijk denk dat conclusies die aan ervaringen gekoppeld
worden een meer transitief (veranderlijker) karakter hebben dan in deze versimpelde theorie van het NLP geschetst wordt, vind ik het wel
heel erg mooi dat deze modellen de cliënt de kans geven om op toegankelijke wijze zijn veronderstellingen te ontrafelen. Dat geeft naar
mijn idee bijvoorbeeld de ruimte om belemmerende overtuigingen te concretiseren en bijbehorende irrationele gedachten op te helderen.
Dit kan aanzet geven om naar bevorderende overtuigingen toe te werken, bijvoorbeeld door nieuwe conclusies aan bestaande ervaringen
te koppelen of door de belemmerende overtuigingen met behulp van kritische vragen uit te dagen. Zodoende kan de cliënt steunpilaren in
zijn wereldbeeld ontwikkelen die hem in staat stellen vanuit zijn persoonlijke waarden te handelen (Hollander & Derks, 1996).
Nu ik het belang aangekaart heb om de structuur van de overtuiging op te helderen, zal ik deze theorie toepassen in fase 3 van de
reflectiecyclus. Ik begin nu eerst met het omschrijven van en terugblikken op de ervaring die ik in deze reflectiecyclus wil gaan
onderzoeken.
Fase 1: Omschrijven van de ervaring
In deze reflectiecyclus wil ik reflecteren op een contact dat ik met een mevrouw had die ik als proefcliënt rond de start van het
tweede studiejaar ontving. Deze mevrouw, van ongeveer 40 jaar oud, kwam naar mij omdat zij graag wilde spreken over zaken die haar in
het huwelijk ongelukkig maakten. Dit heb ik weergegeven in onderstaande benadering van ons gesprek.
IK – Goedemiddag, dankjewel voor je komst. Waar zou je het vandaag graag over willen hebben?
CLIËNT – Mijn man, Jan. Het is zo’n slome kerel! Je zou eens moeten weten! Ik ervaar geen avontuur meer in ons huwelijk. Elke
avond zit hij maar te suffen op de bank. En ik wil vuur! Ik wil passie in onze relatie! Maar hij kan het niet geven.
IK – Je benoemt dat het je in het huwelijk met jouw man, Jan, aan avontuur ontbreekt. Jij wilt graag passie terugzien in jullie relatie,
maar op dit moment ervaar je dit niet?!
CLIËNT – Inderdaad. We zijn verdorie nog niet bejaard. Ik vraag me af waar zijn levenslust is gebleven? Zo sloom was hij eerst niet!
IK – Door de slome indruk van je man vraag je je af wat er met zijn levenslust gebeurd is. Hoe ben je daar tot nu mee omgegaan?
CLIËNT – Ik heb het meermaals kenbaar aan hem gemaakt dat ik niet blij ben met onze intieme relatie, maar het schijnt hem niets
te doen. Ik voel zo’n mismatch met hem! Daarom heb ik het heft maar in eigen hand genomen, en ben ik uitstapjes gaan maken.
IK – En wat voor een uitstapjes bedoel je?
2
“Voorbeeld van reflecteren op een cliëntencontact - 2”
Niveau van Miller: DOES
28 februari 2024
Competentie 7: Methodisch en reflectief denken en handelen
Indicator 7c: Volgens methodieken reflecteren op eigen beroepsmatig handelen
Samenvatting: In dit bewijs reflecteer ik met behulp van de reflectiecyclus van Korthagen op een cliëntencontact waarbij mijn
persoonlijke waarde empathie onder druk kwam te staan. Ik laat zien hoe het gevoel van onbegrip dat in dit cliëntencontact opgewekt
werd relateert aan een eerdere persoonlijke ervaring. Daarna beschrijf ik hoe ik met behulp van de reflectiecyclus tot alternatief gedrag
ben gekomen.
In Bewijs 69: “Belangrijke waarden in het contact met de cliënt” benoem ik dat ik de waarde empathie belangrijk vind ik het contact
met de cliënt. Ook in de literatuur wordt aangegeven dat empathie een essentieel aspect vormt voor het opbouwen en onderhouden van
de vertrouwensrelatie met de cliënt. Met behulp van empathie kan de hulpverlener zich inleven in de cliënt alsof hij hem zelf is (Slaats,
2017). Dat is belangrijk om aanzet te geven tot het ophelderen van belemmerende patronen en blinde vlekken in latere fases van de
gespreksmethodiek, zie ook Bewijs 68: “Welke basishouding neem ik als counselor aan?”. Toch merkte ik in een recent contact met een
proefcliënt dat deze waarde bij mij onder druk kwam te staan. Het gesprek wekte bij mij een fysieke reactie op, waar ik mij ontdaan door
voelde. Aangezien ik graag wilde uitdiepen wat er nu precies geraakt werd, besloot ik te reflecteren met de reflectiecyclus van Korthagen
(Korthagen, 1982), die ik eerder in Bewijs 58: “Hoe reflecteer ik op mijn beroepsmatig handelen?” heb omschreven. Hierbij zal ik ook de
theorie van de structuur van de overtuiging uit het NLP inzetten. Deze theorie heb ik leren kennen vanuit de module Persoonlijke
Psychologie en het boek “Neurolinguïstisch programmeren in Nederland” (Hollander & Derks, 1996). Wat ik fijn vind aan deze theorie is
dat het in overzichtelijke deelstappen verduidelijkt hoe overtuigingen vanuit ervaringen opgebouwd zijn in relatie tot de waarde die in de
ervaring aangeraakt wordt. Om deze theorie toe te passen zal ik eerst kort de basis van de theorie schetsen. Daarna zal ik stapsgewijs de
opeenvolgende fasen van de reflectiecyclus van Korthagen uitwerken, waarbij ik in de inzichten vanuit deze theorie zal meenemen.
Theorie van de structuur van de overtuiging
Het model van de structuur van de overtuiging is
ontwikkeld om de vaak onbewuste patronen die leiden tot
overtuigingen en de daaruit voortvloeiende gedragingen Ervaring Conclusie
inzichtelijk te krijgen. Daarvoor wordt gebruik gemaakt Overtuiging Gevolg
van het schema dat in Figuur XX is weergegeven, te
vinden op de volgende pagina. Het schema begint met de
ervaring (driehoek). Dit is een feit, of een gebeurtenis. Waarde
Figuur 1 Schematische structuur van de overtuiging in het NLP (Hollander & Derks, 1996) 1
, Daar wordt vanuit iemands subjectieve belevingswereld een conclusie (cirkel) aan gekoppeld. Deze conclusie kan gezien worden als de
betekenis die iemand aan het feit of de gebeurtenis verleent. Dit gebeurt op basis van een persoonlijke waarde die wordt aangehangen
(rechthoek). Vanuit zulke conclusies die in waarden zijn gestoeld kunnen vervolgens overtuigingen (afgeronde rechthoek) gevormd
worden. Deze zekerheden die het individu heeft over zichzelf of zijn omgeving leiden, in tegenstelling tot conclusies, tot gevolgen zoals
aangepast gedrag. Wat ik treffend vond om te lezen in het boek van Hollander en Derks (Hollander & Derks, 1996) is dat het wereldbeeld
dat wij vormen vanuit de overtuigingen zodoende een filter wordt voor de informatie die wij vanuit nieuwe ervaringen tot ons nemen. Dat
kan voorkomen dat we als persoon groei of ontwikkeling door kunnen maken. Daarom vind ik het als toekomstig counselor zo belangrijk
om kennis te nemen van zulke modellen, aangezien mijn cliënten een beperkter vermogen hebben tot zelfreflectie (een kleiner “I”, het
figuurlijke oog dat zichzelf kan aanschouwen) (Slaats, 2017). Alhoewel ik persoonlijk denk dat conclusies die aan ervaringen gekoppeld
worden een meer transitief (veranderlijker) karakter hebben dan in deze versimpelde theorie van het NLP geschetst wordt, vind ik het wel
heel erg mooi dat deze modellen de cliënt de kans geven om op toegankelijke wijze zijn veronderstellingen te ontrafelen. Dat geeft naar
mijn idee bijvoorbeeld de ruimte om belemmerende overtuigingen te concretiseren en bijbehorende irrationele gedachten op te helderen.
Dit kan aanzet geven om naar bevorderende overtuigingen toe te werken, bijvoorbeeld door nieuwe conclusies aan bestaande ervaringen
te koppelen of door de belemmerende overtuigingen met behulp van kritische vragen uit te dagen. Zodoende kan de cliënt steunpilaren in
zijn wereldbeeld ontwikkelen die hem in staat stellen vanuit zijn persoonlijke waarden te handelen (Hollander & Derks, 1996).
Nu ik het belang aangekaart heb om de structuur van de overtuiging op te helderen, zal ik deze theorie toepassen in fase 3 van de
reflectiecyclus. Ik begin nu eerst met het omschrijven van en terugblikken op de ervaring die ik in deze reflectiecyclus wil gaan
onderzoeken.
Fase 1: Omschrijven van de ervaring
In deze reflectiecyclus wil ik reflecteren op een contact dat ik met een mevrouw had die ik als proefcliënt rond de start van het
tweede studiejaar ontving. Deze mevrouw, van ongeveer 40 jaar oud, kwam naar mij omdat zij graag wilde spreken over zaken die haar in
het huwelijk ongelukkig maakten. Dit heb ik weergegeven in onderstaande benadering van ons gesprek.
IK – Goedemiddag, dankjewel voor je komst. Waar zou je het vandaag graag over willen hebben?
CLIËNT – Mijn man, Jan. Het is zo’n slome kerel! Je zou eens moeten weten! Ik ervaar geen avontuur meer in ons huwelijk. Elke
avond zit hij maar te suffen op de bank. En ik wil vuur! Ik wil passie in onze relatie! Maar hij kan het niet geven.
IK – Je benoemt dat het je in het huwelijk met jouw man, Jan, aan avontuur ontbreekt. Jij wilt graag passie terugzien in jullie relatie,
maar op dit moment ervaar je dit niet?!
CLIËNT – Inderdaad. We zijn verdorie nog niet bejaard. Ik vraag me af waar zijn levenslust is gebleven? Zo sloom was hij eerst niet!
IK – Door de slome indruk van je man vraag je je af wat er met zijn levenslust gebeurd is. Hoe ben je daar tot nu mee omgegaan?
CLIËNT – Ik heb het meermaals kenbaar aan hem gemaakt dat ik niet blij ben met onze intieme relatie, maar het schijnt hem niets
te doen. Ik voel zo’n mismatch met hem! Daarom heb ik het heft maar in eigen hand genomen, en ben ik uitstapjes gaan maken.
IK – En wat voor een uitstapjes bedoel je?
2
