Hoofdstuk 10; Voeding en vertering
Voedingsstoffen kunnen worden opgedeeld in twee groepen;
● bouwstoffen; helpen bij groei en herstel van je lichaam
● brandstoffen; stoffen die energie leveren voor arbeid, stoffen die je verbrand
koolhydraten, eiwitten, vetten, mineralen, vitamines en water
Koolhydraten
Koolhydraten kun je onderverdelen in:
● monosachariden, enkelvoudige suikers, voorbeelden: glucose en fructose
● disachariden, tweevoudige suikers, voorbeelden: lactose en maltose
● polysachariden, koolhydraten met veel suikerketens, voorbeelden: zetmeel,
cellulose en glycolen
Een plant maakt glucose door fotosynthese
Plantaardige producten zijn vaak rijk aan koolhydraat; cellulose. Cellulose bevindt zich in de
celwanden van de plantaardige cellen en is het meest voorkomende organisch materiaal op
aarde. Denk aan hout of katoen.
Voor dieren is glucose belangrijk als energieleverancier, glucose kan worden verbrand
waarbij energie ontstaat. Een deel van de koolhydraten wordt als glycogeen opgeslagen in
de lever en spieren. Als er op een later tijdstip energiebehoefte is, dan kan het snel worden
omgezet in glucose.
Eiwitten
Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren. Alle aminozuren bevatten een restgroep, de
restgroep is bij ieder aminozuur anders. Er komen twintig verschillende aminozuren in
eiwitten voor. Door een peptidebinding kunnen twee aminozuren worden gekoppeld.
De kleinste eiwitten bestaan uit ongeveer 50 aminozuren, ook wel polypeptiden. Insuline
bestaat bijvoorbeeld uit 49 aminozuren.
Eiwitten dienen met name als bouwstof. De meeste aminozuren die ons lichaam gebruikt
voor de opbouw, kan de lever samenstellen uit een ander aminozuur.
De niet essentiële aminozuren, kan het lichaam zelf ombouwen.
De essentiële aminozuren, 8 aminozuren die het lichaam zelf niet kan maken.
Eiwitten kunnen niet in het lichaam worden opgeslagen.
,Wanneer deze structuur verloren gaat door bijvoorbeeld een te
hoge temperatuur, verliest het eiwit zijn biologische werking.
Dit noemt men denaturatie.
Hiernaast zie je hoe complex een eiwit opgebouwd is. Te
beginnen met de primaire structuur, het koppelen van
aminozuren. De secundaire structuur is de structuur waarbij
een spiraal ontstaat. Het vouwen van een eiwit noemt men de
tertiaire structuur. En tenslotte, als meerdere polypeptide
samen een groter eiwit molecuul vormen noemt men dit de
quaternaire structuur.
Vetten
Vetten bestaan voornamelijk uit 2 structuren:
glycerol en vetzuren. Vet is voor 98 tot 99%
opgebouwd uit triglyceriden, dat is een
vetmolecuul dat bestaat uit glycerol en drie
vetzuren. Hiernaast zie je een triglyceride.
Vetzuurmoleculen kunnen verzadigd of
onverzadigd zijn. Verzadigde vetten bij
kamertemperatuur gestold (vaste vorm) en
onverzadigde vetten vloeibaar (vorm van olie).
Komt door het aantal dubbele bindingen die
aanwezig zijn.
Verzadigde vetten:
- bij kamertemperatuur gestold (vaste vorm)
- verzadigd vetzuur zoals stearinezuur heeft geen dubbele bindingen, maakt stapelen
makkelijk en vormt vast vet
- meestal dierlijke vetten, bijvoorbeeld boter
- verzadigde vetten het risico verhogen op hart en vaatziektes omdat ze zich
vastzetten aan de binnenkant van je bloedvaten
Onverzadigde vetten:
, - onverzadigde vetten bij kamertemperatuur, vloeibaar (vorm van olie)
- onverzadigde vetten hebben een of meerdere dubbele bindingen in de vetzuren,
blijven daardoor vloeibaar.
- onverzadigde vetten meestal plantaardig, zoals zonnebloemolie en olijfolie
- onverzadigde vetten verlagen het risico op hart en vaatziektes
Vetten zijn belangrijke brandstof, te veel vet wordt opgeslagen als reserve brandstof. Dat vet
kan weer gebruikt worden als er meer energie nodig is dan binnenkomt.
Bepaalde vetzuren moet je via voeding binnen krijgen omdat je lichaam dit zelf niet
aanmaakt. Bijvoorbeeld linolzuur is een essentieel vetzuur, en zit vooral in plantaardige
oliën zoals zonnebloemolie. Vetzuren worden gebruikt door cellen voor de opbouw van
celmembranen en de vorming van bepaalde hormonen.
Overige voedingsstoffen
Nog een aantal voedingsstoffen nodig om te overleven; zoals mineralen, vitamines, vezels
en water.
Vitaminen:
- organische verbindingen, maken deel uit van de enzymen
- lichaam kan zelf geen vitamines maken, moet binnenkrijgen via voeding, enige
vitamine die lichaam wel zelf kan maken; D, onder invloed van zonlicht
- te verdelen in: wateroplosbare(C en B) en in vetoplosbare vitamines (A,D,E en K)
- een tekort aan vitamines leidt tot een slechtere gezondheid of gebreksziekte
Mineralen of zouten:
- voornamelijk bouwstoffen en betrokken bij veel reacties in cellen
- veel mineralen zijn sporenelementen, stoffen waarvan je slechts weinig nodig hebt
- voorbeelden; natrium, calcium, jodium, fluoride en zink
- natrium; krijg je binnen in vorm van keukenzout, Na+ nodig voor prikkelgeleiding
zenuwcellen
- calcium; nodig voor opbouw van skelet, voornamelijk in melkproducten
- jodium; belangrijk voor het goed functioneren van schildklier en groei en
ontwikkeling van zenuwstelsel
- fluoride; wordt gebruikt in de tandglazuur
Voedingsstoffen kunnen worden opgedeeld in twee groepen;
● bouwstoffen; helpen bij groei en herstel van je lichaam
● brandstoffen; stoffen die energie leveren voor arbeid, stoffen die je verbrand
koolhydraten, eiwitten, vetten, mineralen, vitamines en water
Koolhydraten
Koolhydraten kun je onderverdelen in:
● monosachariden, enkelvoudige suikers, voorbeelden: glucose en fructose
● disachariden, tweevoudige suikers, voorbeelden: lactose en maltose
● polysachariden, koolhydraten met veel suikerketens, voorbeelden: zetmeel,
cellulose en glycolen
Een plant maakt glucose door fotosynthese
Plantaardige producten zijn vaak rijk aan koolhydraat; cellulose. Cellulose bevindt zich in de
celwanden van de plantaardige cellen en is het meest voorkomende organisch materiaal op
aarde. Denk aan hout of katoen.
Voor dieren is glucose belangrijk als energieleverancier, glucose kan worden verbrand
waarbij energie ontstaat. Een deel van de koolhydraten wordt als glycogeen opgeslagen in
de lever en spieren. Als er op een later tijdstip energiebehoefte is, dan kan het snel worden
omgezet in glucose.
Eiwitten
Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren. Alle aminozuren bevatten een restgroep, de
restgroep is bij ieder aminozuur anders. Er komen twintig verschillende aminozuren in
eiwitten voor. Door een peptidebinding kunnen twee aminozuren worden gekoppeld.
De kleinste eiwitten bestaan uit ongeveer 50 aminozuren, ook wel polypeptiden. Insuline
bestaat bijvoorbeeld uit 49 aminozuren.
Eiwitten dienen met name als bouwstof. De meeste aminozuren die ons lichaam gebruikt
voor de opbouw, kan de lever samenstellen uit een ander aminozuur.
De niet essentiële aminozuren, kan het lichaam zelf ombouwen.
De essentiële aminozuren, 8 aminozuren die het lichaam zelf niet kan maken.
Eiwitten kunnen niet in het lichaam worden opgeslagen.
,Wanneer deze structuur verloren gaat door bijvoorbeeld een te
hoge temperatuur, verliest het eiwit zijn biologische werking.
Dit noemt men denaturatie.
Hiernaast zie je hoe complex een eiwit opgebouwd is. Te
beginnen met de primaire structuur, het koppelen van
aminozuren. De secundaire structuur is de structuur waarbij
een spiraal ontstaat. Het vouwen van een eiwit noemt men de
tertiaire structuur. En tenslotte, als meerdere polypeptide
samen een groter eiwit molecuul vormen noemt men dit de
quaternaire structuur.
Vetten
Vetten bestaan voornamelijk uit 2 structuren:
glycerol en vetzuren. Vet is voor 98 tot 99%
opgebouwd uit triglyceriden, dat is een
vetmolecuul dat bestaat uit glycerol en drie
vetzuren. Hiernaast zie je een triglyceride.
Vetzuurmoleculen kunnen verzadigd of
onverzadigd zijn. Verzadigde vetten bij
kamertemperatuur gestold (vaste vorm) en
onverzadigde vetten vloeibaar (vorm van olie).
Komt door het aantal dubbele bindingen die
aanwezig zijn.
Verzadigde vetten:
- bij kamertemperatuur gestold (vaste vorm)
- verzadigd vetzuur zoals stearinezuur heeft geen dubbele bindingen, maakt stapelen
makkelijk en vormt vast vet
- meestal dierlijke vetten, bijvoorbeeld boter
- verzadigde vetten het risico verhogen op hart en vaatziektes omdat ze zich
vastzetten aan de binnenkant van je bloedvaten
Onverzadigde vetten:
, - onverzadigde vetten bij kamertemperatuur, vloeibaar (vorm van olie)
- onverzadigde vetten hebben een of meerdere dubbele bindingen in de vetzuren,
blijven daardoor vloeibaar.
- onverzadigde vetten meestal plantaardig, zoals zonnebloemolie en olijfolie
- onverzadigde vetten verlagen het risico op hart en vaatziektes
Vetten zijn belangrijke brandstof, te veel vet wordt opgeslagen als reserve brandstof. Dat vet
kan weer gebruikt worden als er meer energie nodig is dan binnenkomt.
Bepaalde vetzuren moet je via voeding binnen krijgen omdat je lichaam dit zelf niet
aanmaakt. Bijvoorbeeld linolzuur is een essentieel vetzuur, en zit vooral in plantaardige
oliën zoals zonnebloemolie. Vetzuren worden gebruikt door cellen voor de opbouw van
celmembranen en de vorming van bepaalde hormonen.
Overige voedingsstoffen
Nog een aantal voedingsstoffen nodig om te overleven; zoals mineralen, vitamines, vezels
en water.
Vitaminen:
- organische verbindingen, maken deel uit van de enzymen
- lichaam kan zelf geen vitamines maken, moet binnenkrijgen via voeding, enige
vitamine die lichaam wel zelf kan maken; D, onder invloed van zonlicht
- te verdelen in: wateroplosbare(C en B) en in vetoplosbare vitamines (A,D,E en K)
- een tekort aan vitamines leidt tot een slechtere gezondheid of gebreksziekte
Mineralen of zouten:
- voornamelijk bouwstoffen en betrokken bij veel reacties in cellen
- veel mineralen zijn sporenelementen, stoffen waarvan je slechts weinig nodig hebt
- voorbeelden; natrium, calcium, jodium, fluoride en zink
- natrium; krijg je binnen in vorm van keukenzout, Na+ nodig voor prikkelgeleiding
zenuwcellen
- calcium; nodig voor opbouw van skelet, voornamelijk in melkproducten
- jodium; belangrijk voor het goed functioneren van schildklier en groei en
ontwikkeling van zenuwstelsel
- fluoride; wordt gebruikt in de tandglazuur
