Iconografie
2024
Inhoud
WERKCOLLEGE 1A (11/11/2024)..................................................................2
In de les....................................................................................................2
HOORCOLLEGE 1 (12/11/2024)....................................................................2
In de les....................................................................................................3
WERKCOLLEGE 2A (18/11/2024)..................................................................5
In de les....................................................................................................5
HOORCOLLEGE 2 (19/11/2024)....................................................................6
In de les....................................................................................................6
Literatuur..................................................................................................9
WERKCOLLEGE 2B (21/11/2024)................................................................12
In de les..................................................................................................12
WERKCOLLEGE 3A (let op: 09/12//2024)....................................................12
In de les..................................................................................................12
Voorbereiding..........................................................................................13
HOORCOLLEGE 3 (26/11/2024)..................................................................14
In de les..................................................................................................14
WERKCOLLEGE 4A (02/12/2024)................................................................17
In de les..................................................................................................17
Literatuur................................................................................................18
HOORCOLLEGE 4 (03/12/2024)..................................................................22
In de les..................................................................................................22
HOORCOLLEGE 5 (10/12/2025)..................................................................25
In de les..................................................................................................25
WERKCOLLEGE 6A (16/12/2024)................................................................27
In de les..................................................................................................27
Literatuur................................................................................................28
(GAST) HOORCOLLEGE 6 (17/12/2024)......................................................32
In de les..................................................................................................32
,WERKCOLLEGE 7A (13/01/2025)................................................................33
In de les..................................................................................................33
WERKCOLLEGE 1A (11/11/2024)
Beeldbeschrijvingen – Daantje Meuwissen
In de les
Pre-iconografische beschrijving > iconografische beschrijving >
iconologische interpretatie.
Klassikale opdracht:
Pre-iconografische beschrijving: weegschaal, witte doek op haar hoofd,
zwanger, sieraden, het schilderij erachter met Jezus erop (of is dit
iconografisch?).
Weegschaal: een symbool van rechtspleging dat goed en kwaad afweegt.
Parel: Een halsketting van parels is typisch voor de aardse rijk geklede
Venus > de geaardse Venus vertegenwoordigt o.a. voortplanting.
Munten: kunnen wijzen op ijdelheid.
Conclusie: het wegen is het hoofdmotief. Er zit een moraliserende
betekenis aan. Het heeft te maken met rijkdom. Het is calvinistisch: wordt
niet te hebberig. Ze is haar aardse rijkdom aan het wegen, maar wat er
echt toe doet is of ze uiteindelijk in de hemel terecht gaat komen. Er is
niet echt een conclusie te halen uit dit schilderij. Men is er nog niet over
uit.
Klassikale opdracht 2:
Vrouw met schaal met afgehakt hoofd met zwaard: Judith met het
hoofd van Holofernes.
Vrouw met schaal met afgehakt hoofd: Salome met het hoofd van
Johannes de Doper.
CONCLUSIE: Houd het zoeken lkkr simpel, is nie nodig om onthoofding op
te zoeken als je hoofd kan zoeken. Wanneer iets in hoofdletters staat,
betekent da doorverwijzing. Ga zoeken met die banaan!!
HOORCOLLEGE 1 (12/11/2024)
Inleiding iconografie - Daantje Meuwissen
,In de les
Iconografie van een onderwerp (Kruisiging), motief (het kruishout),
mythologische figuren (Narcissus) of historische personen (Willem van
Oranje).
Ook hedendaagse figuren. Piet Mondriaan bijvoorbeeld met bril en pijp.
Attributen
Je hebt attributen (ook dieren, planten, etc.): algemene attributen (bijv.
aureool/nimbus voor heiligen) en persoonlijke attributen (attribuut voor
specifiek persoon).
Een missorium is een soort schenkschaal. Ze laat deze andere plaatjes
zien ter vergelijking van hoe een aureool afgebeeld kan worden.
Nimbus met een kruis erachter heet kruisnumbus.
Een mandorla is een supernimbus, een gouden contour/cirkelachtig figuur
om een tafereel heen.
Drie soorten nimbussen:
- Nimbus
- Kruisnimbus
- Mandorla
Palmtakken kunnen verschillende dingen betekenen: martelaar, iemand
die in Jeruzalem is geweest of een heilige. Dit laat zien dat iconografie
best interpretabel is en je op je hoede moet zijn.
Symbolen
Een symbool is geen attribuut wat náást iets staat of aanduidt wat
datgene is/waar het voor staat, maar wat het vervangt! Bijvoorbeeld:
- Lam gods = christus
- Duif = heilige geest
- Pelikaan die jongen voedt met bloed/die zijn borst doorboort =
christus
- Gevleugelde mens = Mattheus
- Gevleugelde leeuw = Marcus
- Gevleugelde rund = Lucas
- Adelaar = Johannes
Maiestas Domini: Christus in mandorla omgeven door de vier evangelisten.
Personificaties
Deugden
, - Geloof fides bijbel; christuskruis
- Hoop spes anker
- Liefde charitas moeder met kinderen, zogend of bij
zich houdend
Kardinale deugden
- Voorzichtigheid prudentia slang; ze heeft meerdere
gezichten (kan ook het een of het ander)
- Gerechtigheid iustitia weegschaal; zwaard
- Kracht fortitudo zuil (ondersteunend, geeft
kracht)
- Gematigdheid temperantia kan en kellek (de alcohol
wordt gematigd)
Allegorie
Een voorstelling waarin een of meer personificaties handelend optreden, al
dan niet in combinatie met niet-allegorische figuren.
Conventionele onderwerpen
Onderwerpen gebonden aan conventies/iconografische tradities. Namen
en bijnamen schilderijen.
Hodegetria = moeder Gods; Maria (moeder Gods is meer een
beschrijving, Hodegetria meer de titel)
La Belle Jardinière is bijv. de bijnaam die iemand aan dat schilderij heeft
gegeven, terwijl Raphael de lange naam voor het schilderij had bedacht.
Ook de Nachtwacht is een bijnaam.
Een voorbeeld van een echte titel is Untitled van Isa Genzken.
Rahmenthemen
Een soort venster waardoor je naar een bepaald iconografisch thema kunt
kijken dat verwantschap met elkaar toont.
Voorbeeld: iconografie van de Hemelvaart. Hoe geef je dat weer als
kunstenaar? Daar gaat zich dan een beeldtaal in ontwikkelen. Dit noemen
we een rahmenthema. Christus vaart de hemel in. Hij op een soort
regenboog die omhoog wordt getild met een mandorlafiguur om zich heen.
Hoe geef je iemand weer die belangrijk is? Bijvoorbeeld een overleden
persoon.
Imago clipeata = een imago/beeld in een rond object/een cirkel.
2024
Inhoud
WERKCOLLEGE 1A (11/11/2024)..................................................................2
In de les....................................................................................................2
HOORCOLLEGE 1 (12/11/2024)....................................................................2
In de les....................................................................................................3
WERKCOLLEGE 2A (18/11/2024)..................................................................5
In de les....................................................................................................5
HOORCOLLEGE 2 (19/11/2024)....................................................................6
In de les....................................................................................................6
Literatuur..................................................................................................9
WERKCOLLEGE 2B (21/11/2024)................................................................12
In de les..................................................................................................12
WERKCOLLEGE 3A (let op: 09/12//2024)....................................................12
In de les..................................................................................................12
Voorbereiding..........................................................................................13
HOORCOLLEGE 3 (26/11/2024)..................................................................14
In de les..................................................................................................14
WERKCOLLEGE 4A (02/12/2024)................................................................17
In de les..................................................................................................17
Literatuur................................................................................................18
HOORCOLLEGE 4 (03/12/2024)..................................................................22
In de les..................................................................................................22
HOORCOLLEGE 5 (10/12/2025)..................................................................25
In de les..................................................................................................25
WERKCOLLEGE 6A (16/12/2024)................................................................27
In de les..................................................................................................27
Literatuur................................................................................................28
(GAST) HOORCOLLEGE 6 (17/12/2024)......................................................32
In de les..................................................................................................32
,WERKCOLLEGE 7A (13/01/2025)................................................................33
In de les..................................................................................................33
WERKCOLLEGE 1A (11/11/2024)
Beeldbeschrijvingen – Daantje Meuwissen
In de les
Pre-iconografische beschrijving > iconografische beschrijving >
iconologische interpretatie.
Klassikale opdracht:
Pre-iconografische beschrijving: weegschaal, witte doek op haar hoofd,
zwanger, sieraden, het schilderij erachter met Jezus erop (of is dit
iconografisch?).
Weegschaal: een symbool van rechtspleging dat goed en kwaad afweegt.
Parel: Een halsketting van parels is typisch voor de aardse rijk geklede
Venus > de geaardse Venus vertegenwoordigt o.a. voortplanting.
Munten: kunnen wijzen op ijdelheid.
Conclusie: het wegen is het hoofdmotief. Er zit een moraliserende
betekenis aan. Het heeft te maken met rijkdom. Het is calvinistisch: wordt
niet te hebberig. Ze is haar aardse rijkdom aan het wegen, maar wat er
echt toe doet is of ze uiteindelijk in de hemel terecht gaat komen. Er is
niet echt een conclusie te halen uit dit schilderij. Men is er nog niet over
uit.
Klassikale opdracht 2:
Vrouw met schaal met afgehakt hoofd met zwaard: Judith met het
hoofd van Holofernes.
Vrouw met schaal met afgehakt hoofd: Salome met het hoofd van
Johannes de Doper.
CONCLUSIE: Houd het zoeken lkkr simpel, is nie nodig om onthoofding op
te zoeken als je hoofd kan zoeken. Wanneer iets in hoofdletters staat,
betekent da doorverwijzing. Ga zoeken met die banaan!!
HOORCOLLEGE 1 (12/11/2024)
Inleiding iconografie - Daantje Meuwissen
,In de les
Iconografie van een onderwerp (Kruisiging), motief (het kruishout),
mythologische figuren (Narcissus) of historische personen (Willem van
Oranje).
Ook hedendaagse figuren. Piet Mondriaan bijvoorbeeld met bril en pijp.
Attributen
Je hebt attributen (ook dieren, planten, etc.): algemene attributen (bijv.
aureool/nimbus voor heiligen) en persoonlijke attributen (attribuut voor
specifiek persoon).
Een missorium is een soort schenkschaal. Ze laat deze andere plaatjes
zien ter vergelijking van hoe een aureool afgebeeld kan worden.
Nimbus met een kruis erachter heet kruisnumbus.
Een mandorla is een supernimbus, een gouden contour/cirkelachtig figuur
om een tafereel heen.
Drie soorten nimbussen:
- Nimbus
- Kruisnimbus
- Mandorla
Palmtakken kunnen verschillende dingen betekenen: martelaar, iemand
die in Jeruzalem is geweest of een heilige. Dit laat zien dat iconografie
best interpretabel is en je op je hoede moet zijn.
Symbolen
Een symbool is geen attribuut wat náást iets staat of aanduidt wat
datgene is/waar het voor staat, maar wat het vervangt! Bijvoorbeeld:
- Lam gods = christus
- Duif = heilige geest
- Pelikaan die jongen voedt met bloed/die zijn borst doorboort =
christus
- Gevleugelde mens = Mattheus
- Gevleugelde leeuw = Marcus
- Gevleugelde rund = Lucas
- Adelaar = Johannes
Maiestas Domini: Christus in mandorla omgeven door de vier evangelisten.
Personificaties
Deugden
, - Geloof fides bijbel; christuskruis
- Hoop spes anker
- Liefde charitas moeder met kinderen, zogend of bij
zich houdend
Kardinale deugden
- Voorzichtigheid prudentia slang; ze heeft meerdere
gezichten (kan ook het een of het ander)
- Gerechtigheid iustitia weegschaal; zwaard
- Kracht fortitudo zuil (ondersteunend, geeft
kracht)
- Gematigdheid temperantia kan en kellek (de alcohol
wordt gematigd)
Allegorie
Een voorstelling waarin een of meer personificaties handelend optreden, al
dan niet in combinatie met niet-allegorische figuren.
Conventionele onderwerpen
Onderwerpen gebonden aan conventies/iconografische tradities. Namen
en bijnamen schilderijen.
Hodegetria = moeder Gods; Maria (moeder Gods is meer een
beschrijving, Hodegetria meer de titel)
La Belle Jardinière is bijv. de bijnaam die iemand aan dat schilderij heeft
gegeven, terwijl Raphael de lange naam voor het schilderij had bedacht.
Ook de Nachtwacht is een bijnaam.
Een voorbeeld van een echte titel is Untitled van Isa Genzken.
Rahmenthemen
Een soort venster waardoor je naar een bepaald iconografisch thema kunt
kijken dat verwantschap met elkaar toont.
Voorbeeld: iconografie van de Hemelvaart. Hoe geef je dat weer als
kunstenaar? Daar gaat zich dan een beeldtaal in ontwikkelen. Dit noemen
we een rahmenthema. Christus vaart de hemel in. Hij op een soort
regenboog die omhoog wordt getild met een mandorlafiguur om zich heen.
Hoe geef je iemand weer die belangrijk is? Bijvoorbeeld een overleden
persoon.
Imago clipeata = een imago/beeld in een rond object/een cirkel.
