Week 11: Paragraaf 1.1, 1.3 t/m 1.5 - Handboek Psychosociale Hulpverlening.
Fundamentele behoefte: het zorgen voor jezelf - zorgen voor de ander.
- Z-motief: streven naar zelfbevestiging.
- A-motief: de bewogenheid ten opzichte van de ander.
De fundamentele behoeften zijn latent, duurzaam aanwezig, bij iedereen voorkomend en
vaak onbewust.
Zorg voor zichzelf kan omschreven worden als:
- zelfverzorging: de bevrediging van de eigen lichamelijke behoeften.
- zelfbescherming: het streven om ons lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn te
beschermen voor kwalijke invloeden.
- zelfhandhaving: het streven om onszelf te handhaven, om situaties te beheersen.
- zelfontwikkeling: het vergroten van onze kennis en kunde om die invloed op onze
omgeving uit te oefenen die nodig is om onze doelen en plannen te realiseren.
- zelfverwerkelijking: het ontwikkelen van onszelf overeenkomstig onze eigen
mogelijkheden en wensen.
- zelfexpansie: het verwerven en vermeerderen van bezit.
- zelfbeschikking: de vrijheid en verantwoordelijkheid om ons eigen leven te bepalen.
- zelfvervulling: de behoefte om dingen te doen of te maken uit behoefte aan het
plezier of de gevoelde noodzaak te voldoen.
- integriteit/eergevoel: je goed en tevreden voelen over jezelf en je gedrag trots zijn op
jezelf.
- Genegenheid en hechting: de behoefte aan (lichamelijke) intimiteit, liefde,
(h)erkenning en waardering, bevestiging en koestering.
De behoefte aan zorg voor de ander komt tot uitdrukking in de betrokkenheid en
verbondenheid ten opzichte van de persoon van de ander of ten aanzien van iets in de
omgeving.
De zorg voor de ander kan omschreven worden als:
- Van waarde zijn voor de ander.
- Zelf nodig te zijn voor de ander.
- Hulpvaardig, dienstbaar te zijn voor de ander.
- Coöperatief te zijn, samen te werken.
- Met de ander een eenheid te vormen.
Actief bewust zijn: je bewustzijn is gericht op het invloed uitoefenen op je omgeving
(binnen naar buiten).
- Autonomie.
- Voorbeeld: taakgerichte hulpverlening en oplossingsgerichte hulpverlening.
Receptief bewust zijn: je bewustzijn is gericht op het opnemen van de omgeving.
- Verbondenheid.
- Voorbeeld: presentiemethode.
,Bij actief en receptief bewust zijn gaat het om een evenwicht vinden en een keuze te hebben
wat je wanneer toepast.
De tweedimensionale classificatie van autonomie en verbondenheid.
→
Horizontale dimensie (liefde vs haat): zorg voor de
ander (A). verbondenheid.
verticale dimensie (onafhankelijk vs afhankelijk):
zorg voor zichzelf (Z), autonomie, mate van
onderlinge (on)afhankelijkheid.
Betekenis van de kwadranten:
- -Z -A: noch voor jezelf, noch voor de ander
zorgen.
- -Z +A: voor de ander zorgen, zonder voor
jezelf te zorgen of ten koste van jezelf.
- +Z -A: voor jezelf zorgen zonder voor de
ander te zorgen of ten koste van de ander.
- +Z +A: voor jezelf zorgen als voor de ander
zorgen.
Week 12: paragrafen 1.2 t/m 2.10 en 3.1 en 3.2 - Handboek Psychosociale Hulpverlening.
Twee dimensionale classificatie van
gezinspatronen.
- Onthecht gezin (-Z -A): ouders zijn bezig met
zichzelf, hierdoor gebruiken ze de kinderen
voor hun eigen doelen. Kinderen worden
hierbij verwaarloosd. Er is sprake van
dreigement, intimidatie en dwang.
- kluwengezin (-Z +A): de saamhorigheid in
het gezin gaat ten koste van de individuele
autonomie van gezinsleden.
- los zand gezin (+Z -A): de gezamenlijke
verbondenheid gaat verloren ten koste van
de individuele autonomie.
- Evenwichtig gezin (+Z +A): er is zowel
ruimte voor het zelfstandig functioneren als
voor gezamenlijke omgang.
- Conflictueuze gezin (-Z +A / +Z -A): er is een
constante strijd tussen verbinding en scheiding.
Reiss onderscheidt ook drie gezinstypen:
- overeenstemming gerichte gezinstype (-Z +A) De onderlinge overeenstemming moet
gehandhaafd blijven ten koste van het individu.
, - Interpersoonlijke en afstand gerichte gezinstype (-Z +A): de onafhankelijkheid van
het individu staat voorop. Het accepteren van hulp van anderen is een teken van
zwakte.
- Omgevingsgerichte gezinstype (+z +A): gezocht wordt naar een brede
gemeenschappelijke basis, waarin de individuele standpunten gedeeld en besproken
worden.
Opvoedingspatronen van ouders:
- verwaarlozend onthecht: het kind wordt
op afstand gehouden, de ouder houdt
zich met andere zaken bezig en wilt zo
min mogelijk interactie met het kind.
- Autoritair macht uitoefenen: de eisen
van de ouders aan hun kinderen zijn niet
in evenwicht met hun acceptatie van de
wensen en behoeften van de kinderen.
- Toegeeflijk opvoedingspatroon: de
ouders zijn tolerant, hebben een
acceptabele houding ten opzichte van
de impulsen van het kind.
- Gezaghebbende opvoedingspatronen:
de kinderen worden geacht gehoor te
geven aan de eisen die de ouders stellen en de ouders accepteren omgekeerd die
verantwoordelijkheid om zo veel mogelijk gehoor te geven aan de behoeften van het
kind.
- Conflictueuze opvoedingspatronen: de opvoedstijlen van de ouders botsen met
elkaar en de ouders hebben voortdurend conflicten over hoe om te gaan met hun
kinderen.
● Type I: een conflict tussen de ouders als gezagsdragers.
● Type II: hoe de ouders met de kinderen omgaan in de genegenheden
dimensie.
Interpersoonlijke en intrapsychische reacties van kinderen:
- het kind ervaart dat een deel van hemzelf dat voor hemzelf dierbaar is, niet
toegestaan of genegeerd wordt door zijn verzorgers.
- Vervolgens tracht het kind de pijn van de afwijzing te vermijden door de kwetsende
ouder te ontwijken en zich voor hem onbereikbaar te maken. Dit gebeurt al op zeer
jonge leeftijd (vermijdingsgedrag).
- Bovendien tracht het kind zijn niet-toegestane reacties te beheersen (aangepast
gedrag) en zijn pijn en angst gevoelens te vermijden.
- Uit angst voor nieuwe kwetsuren zal het kind het vermijdingsgedrag ten opzichte van
de kwetsende ouder automatisch aan de dag leggen telkens als hij door de ouder
wordt benaderd.
- Het kind zal door het vertonen van toegestaan gedrag en mogelijk ook, uit
identificatie met de ouder, door het vertonen van zelfdestructief gedrag alsnog
trachten diens waardering te krijgen.
- Het kind ontwikkelt een beeld van zichzelf als ineffectief en van de opvoeder als
onbetrouwbaar.
, - Het verlangen om gezien en gewaardeerd te worden door de ouder blijft bestaan.
reactiepatronen van kinderen.
Fright = im not ok, you’re ok.
Wanneer jouw functioneren onacceptabel
of pijnlijk is voor de ander en je kunt de
pijn van de afkeuring niet verdragen, dan
zal je geneigd zijn jezelf aan te passen
aan wat wel op prijs wordt gesteld.
Fight = im ok, you’re not ok.
Wanneer jouw functioneren onacceptabel
is voor de anderen en deze afwerving
openlijk is voor jou, maar je je niet wilt
aanpassen, dan kun je ertoe komen deze
pijn te verminderen door je te distantiëren
van de afkeurende ander.
Flight = im not ok, you’re not ok.
Wanneer jouw persoonlijke welzijn onbelangrijk is voor de ander en je ervaart dat de keuze
tot aanpassing leidt tot misbruik en de keuze tot verzet tot lichamelijke/geestelijke
mishandeling, dan ervaar je dat je niet kunt kiezen.
Find = im ok, you’re ok.
Dit betreft een evenwichtige reactie van vriendelijke assertiviteit. Je laat de ander op een
vriendelijke, maar duidelijke manier weten wat zijn gedrag voor jou betekent.
Flicker = im (not) ok, you’re (not) ok.
complexe reactie: je bindt je aan iemand om te krijgen wat je nodig hebt en je distantieert je
van hem wanneer je denkt dat het er niet in zit.
Hechtingsstijlen:
Veilige hechtingsstijl (+Z +A), positief concept van
de ander en positief concept van het zelf.
- Persoon met deze hechtingsstijl beschouwt
zichzelf als een persoon die de liefde en
aandacht van de ander waard is. Anderen
worden als welwillend, betrouwbaar en
toegankelijk ervaren.
Gepreoccupeerde hechtingsstijl (-Z +A): positief
concept van de ander, negatief concept van het
zelf.
- Preoccupatie: sterke, eenzijdige gerichte
belangstelling over de ander.
- Kinderen die een inconsistente en in-gevoelige opvoeding hebben ervaren, zien
zichzelf als onwaardig. Deze personen zien zichzelf niet als een persoon die liefde
en aandacht van de ander waard is.
Fundamentele behoefte: het zorgen voor jezelf - zorgen voor de ander.
- Z-motief: streven naar zelfbevestiging.
- A-motief: de bewogenheid ten opzichte van de ander.
De fundamentele behoeften zijn latent, duurzaam aanwezig, bij iedereen voorkomend en
vaak onbewust.
Zorg voor zichzelf kan omschreven worden als:
- zelfverzorging: de bevrediging van de eigen lichamelijke behoeften.
- zelfbescherming: het streven om ons lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn te
beschermen voor kwalijke invloeden.
- zelfhandhaving: het streven om onszelf te handhaven, om situaties te beheersen.
- zelfontwikkeling: het vergroten van onze kennis en kunde om die invloed op onze
omgeving uit te oefenen die nodig is om onze doelen en plannen te realiseren.
- zelfverwerkelijking: het ontwikkelen van onszelf overeenkomstig onze eigen
mogelijkheden en wensen.
- zelfexpansie: het verwerven en vermeerderen van bezit.
- zelfbeschikking: de vrijheid en verantwoordelijkheid om ons eigen leven te bepalen.
- zelfvervulling: de behoefte om dingen te doen of te maken uit behoefte aan het
plezier of de gevoelde noodzaak te voldoen.
- integriteit/eergevoel: je goed en tevreden voelen over jezelf en je gedrag trots zijn op
jezelf.
- Genegenheid en hechting: de behoefte aan (lichamelijke) intimiteit, liefde,
(h)erkenning en waardering, bevestiging en koestering.
De behoefte aan zorg voor de ander komt tot uitdrukking in de betrokkenheid en
verbondenheid ten opzichte van de persoon van de ander of ten aanzien van iets in de
omgeving.
De zorg voor de ander kan omschreven worden als:
- Van waarde zijn voor de ander.
- Zelf nodig te zijn voor de ander.
- Hulpvaardig, dienstbaar te zijn voor de ander.
- Coöperatief te zijn, samen te werken.
- Met de ander een eenheid te vormen.
Actief bewust zijn: je bewustzijn is gericht op het invloed uitoefenen op je omgeving
(binnen naar buiten).
- Autonomie.
- Voorbeeld: taakgerichte hulpverlening en oplossingsgerichte hulpverlening.
Receptief bewust zijn: je bewustzijn is gericht op het opnemen van de omgeving.
- Verbondenheid.
- Voorbeeld: presentiemethode.
,Bij actief en receptief bewust zijn gaat het om een evenwicht vinden en een keuze te hebben
wat je wanneer toepast.
De tweedimensionale classificatie van autonomie en verbondenheid.
→
Horizontale dimensie (liefde vs haat): zorg voor de
ander (A). verbondenheid.
verticale dimensie (onafhankelijk vs afhankelijk):
zorg voor zichzelf (Z), autonomie, mate van
onderlinge (on)afhankelijkheid.
Betekenis van de kwadranten:
- -Z -A: noch voor jezelf, noch voor de ander
zorgen.
- -Z +A: voor de ander zorgen, zonder voor
jezelf te zorgen of ten koste van jezelf.
- +Z -A: voor jezelf zorgen zonder voor de
ander te zorgen of ten koste van de ander.
- +Z +A: voor jezelf zorgen als voor de ander
zorgen.
Week 12: paragrafen 1.2 t/m 2.10 en 3.1 en 3.2 - Handboek Psychosociale Hulpverlening.
Twee dimensionale classificatie van
gezinspatronen.
- Onthecht gezin (-Z -A): ouders zijn bezig met
zichzelf, hierdoor gebruiken ze de kinderen
voor hun eigen doelen. Kinderen worden
hierbij verwaarloosd. Er is sprake van
dreigement, intimidatie en dwang.
- kluwengezin (-Z +A): de saamhorigheid in
het gezin gaat ten koste van de individuele
autonomie van gezinsleden.
- los zand gezin (+Z -A): de gezamenlijke
verbondenheid gaat verloren ten koste van
de individuele autonomie.
- Evenwichtig gezin (+Z +A): er is zowel
ruimte voor het zelfstandig functioneren als
voor gezamenlijke omgang.
- Conflictueuze gezin (-Z +A / +Z -A): er is een
constante strijd tussen verbinding en scheiding.
Reiss onderscheidt ook drie gezinstypen:
- overeenstemming gerichte gezinstype (-Z +A) De onderlinge overeenstemming moet
gehandhaafd blijven ten koste van het individu.
, - Interpersoonlijke en afstand gerichte gezinstype (-Z +A): de onafhankelijkheid van
het individu staat voorop. Het accepteren van hulp van anderen is een teken van
zwakte.
- Omgevingsgerichte gezinstype (+z +A): gezocht wordt naar een brede
gemeenschappelijke basis, waarin de individuele standpunten gedeeld en besproken
worden.
Opvoedingspatronen van ouders:
- verwaarlozend onthecht: het kind wordt
op afstand gehouden, de ouder houdt
zich met andere zaken bezig en wilt zo
min mogelijk interactie met het kind.
- Autoritair macht uitoefenen: de eisen
van de ouders aan hun kinderen zijn niet
in evenwicht met hun acceptatie van de
wensen en behoeften van de kinderen.
- Toegeeflijk opvoedingspatroon: de
ouders zijn tolerant, hebben een
acceptabele houding ten opzichte van
de impulsen van het kind.
- Gezaghebbende opvoedingspatronen:
de kinderen worden geacht gehoor te
geven aan de eisen die de ouders stellen en de ouders accepteren omgekeerd die
verantwoordelijkheid om zo veel mogelijk gehoor te geven aan de behoeften van het
kind.
- Conflictueuze opvoedingspatronen: de opvoedstijlen van de ouders botsen met
elkaar en de ouders hebben voortdurend conflicten over hoe om te gaan met hun
kinderen.
● Type I: een conflict tussen de ouders als gezagsdragers.
● Type II: hoe de ouders met de kinderen omgaan in de genegenheden
dimensie.
Interpersoonlijke en intrapsychische reacties van kinderen:
- het kind ervaart dat een deel van hemzelf dat voor hemzelf dierbaar is, niet
toegestaan of genegeerd wordt door zijn verzorgers.
- Vervolgens tracht het kind de pijn van de afwijzing te vermijden door de kwetsende
ouder te ontwijken en zich voor hem onbereikbaar te maken. Dit gebeurt al op zeer
jonge leeftijd (vermijdingsgedrag).
- Bovendien tracht het kind zijn niet-toegestane reacties te beheersen (aangepast
gedrag) en zijn pijn en angst gevoelens te vermijden.
- Uit angst voor nieuwe kwetsuren zal het kind het vermijdingsgedrag ten opzichte van
de kwetsende ouder automatisch aan de dag leggen telkens als hij door de ouder
wordt benaderd.
- Het kind zal door het vertonen van toegestaan gedrag en mogelijk ook, uit
identificatie met de ouder, door het vertonen van zelfdestructief gedrag alsnog
trachten diens waardering te krijgen.
- Het kind ontwikkelt een beeld van zichzelf als ineffectief en van de opvoeder als
onbetrouwbaar.
, - Het verlangen om gezien en gewaardeerd te worden door de ouder blijft bestaan.
reactiepatronen van kinderen.
Fright = im not ok, you’re ok.
Wanneer jouw functioneren onacceptabel
of pijnlijk is voor de ander en je kunt de
pijn van de afkeuring niet verdragen, dan
zal je geneigd zijn jezelf aan te passen
aan wat wel op prijs wordt gesteld.
Fight = im ok, you’re not ok.
Wanneer jouw functioneren onacceptabel
is voor de anderen en deze afwerving
openlijk is voor jou, maar je je niet wilt
aanpassen, dan kun je ertoe komen deze
pijn te verminderen door je te distantiëren
van de afkeurende ander.
Flight = im not ok, you’re not ok.
Wanneer jouw persoonlijke welzijn onbelangrijk is voor de ander en je ervaart dat de keuze
tot aanpassing leidt tot misbruik en de keuze tot verzet tot lichamelijke/geestelijke
mishandeling, dan ervaar je dat je niet kunt kiezen.
Find = im ok, you’re ok.
Dit betreft een evenwichtige reactie van vriendelijke assertiviteit. Je laat de ander op een
vriendelijke, maar duidelijke manier weten wat zijn gedrag voor jou betekent.
Flicker = im (not) ok, you’re (not) ok.
complexe reactie: je bindt je aan iemand om te krijgen wat je nodig hebt en je distantieert je
van hem wanneer je denkt dat het er niet in zit.
Hechtingsstijlen:
Veilige hechtingsstijl (+Z +A), positief concept van
de ander en positief concept van het zelf.
- Persoon met deze hechtingsstijl beschouwt
zichzelf als een persoon die de liefde en
aandacht van de ander waard is. Anderen
worden als welwillend, betrouwbaar en
toegankelijk ervaren.
Gepreoccupeerde hechtingsstijl (-Z +A): positief
concept van de ander, negatief concept van het
zelf.
- Preoccupatie: sterke, eenzijdige gerichte
belangstelling over de ander.
- Kinderen die een inconsistente en in-gevoelige opvoeding hebben ervaren, zien
zichzelf als onwaardig. Deze personen zien zichzelf niet als een persoon die liefde
en aandacht van de ander waard is.
