Hoofdstuk 1: Toepassingen van geneesmiddelen (Boek Farmacotherapie voor
apothekersassistenten)
1.2 Behandelmethoden
- Causale behandeling: causa = oorzaak. Als geneesmiddel de oorzaak van het probleem kan
bestrijden. Het geneesmiddel geneest de ziekte. Antibiotica bij bacteriën.
- Symptomatische behandeling: symptoom = verschijnsel. Bestrijd alleen de gevolgen van de
aandoening. Iemand heeft griep met koorts, kun je niks toen tegen de griep maar wel tegen
de koorts. Substitutietherapie is dat een geneesmiddel een lichaamseigen stof vervangt als
het lichaam dit zelf niet meer aan kan maken. Bijvoorbeeld insuline omdat het lichaam geen
insuline meer kan aanmaken.
- Preventieve behandeling: profylaxe = voorkomen van een ziekte. Bijvoorbeeld vaccinaties,
malariatabletten, behandelen van een hoge bloeddruk om hartziekten te voorkomen.
- Palliatieve therapie: verlengen van het leven, verminderen van pijnklachten en bestrijden
van symptomen en remmen van de ziekte. Doel is niet meer genezen maar lijden beperken.
- Diagnostische behandeling: het achterhalen van de oorzaak om daarna een behandeling in te
kunnen zetten. Voor een prostaatonderzoek wordt een radioactief middel gegeven om
diagnostiek onderzoek te kunnen doen. Het radioactieve middel is dan voor de diagnostiek.
1.3 Gebruiksduur geneesmiddelen hangt af van het doel van de therapie.
- Gebruiksduur bij klachten: mogen niet langer gebruikt worden dan nodig is, totdat de
klachten verdwenen zijn. Hoestmiddelen, pijnstillers, diarreeremmers.
- Gebruiksduur bij een kuur: Gedurende een periode volgens vast voorschrift. Symptomen
kunnen wel minder worden maar de ziekte is nog niet weg, daarom kuur afmaken.
- Langdurig gebruik: chronisch gebruik, als het regelmatig vergeten wordt kan de werking
verminderen of vergroot het de kans op bijwerkingen. Vaak ook afbouwen bij stoppen.
2.3 Alternatieve geneeswijzen (acupunctuur, homeopathie, voedingstherapie)
- Homeopathische middelen: behandelwijze met middelen die bij gezonde mensen
verschijnselen opwekken die gelijkenis vertonen met het ziektebeeld van de patiënt. Het
middel stimuleert het lichaam zichzelf te genezen. Zijn er in druppels, tabletten en globuli
(korrels). Tabletten worden gemaakt met melksuiker, globuli zijn rietsuikerkorrels. De
korrelvorm is vaak voor kinderen.
o Homeopathische middel wordt door het lichaam ervaren als een gerichte prikkel die
afweermechanisme stimuleert. Versterkt de afweerreactie, geeft duwtje in de rug.
- Fytotherapie: homeopathische behandelwijze met kruiden. Kruidenthee, kruidentabletten,
stropen, tinctuur. Bijv kamillethee om te stomen bij verkoudheid of zonnehoed kruiden bij
het verbeteren van de weerstand.
, Hoofdstuk 2: Toedieningswegen en toedieningsvormen (Boek Farmacotherapie voor
apothekersassistent)
2.2 Toedieningswegen (systemisch of lokaal)
- Toediening rechtstreeks in de bloedbaan: Parenteraal, Transdermaal, Sublinguaal.
- Toediening buiten de bloedbaan: Enteraal, Oraal
- Lokale toediening: direct op de plaats van werking aanbrengen, weinig bijwerkingen.
- Cutaan = op de huid, lokale bijwerkingen mogelijk, vaker bij kinderen, huid is dunner.
- Inhalatie = inhalatie kan via de luchtpijp of neus, lokale werking longen/neus.
- Toediening op slijmvliezen: Inhalatie, mond, neus, ogen en oren worden behandeld met
spoeling, druppels of sprays. Vagina kan lokaal behandeld met crème of vaginale tabletten.
- Systemische toediening: via de bloedsomloop naar de plaats van de werking.
- Orale toediening: snelheid afh van toedieningsvorm, vulling van de maag, het soort voedsel.
- Sublinguaal: onder de tong; snelle werking, lever wordt omzeild, vaak niet geschikt
- Rectaal: in de endeldarm bijv zetpil of klysma. Bij slecht slikken, patiënt misselijk is of als het
rectum behandeld moet worden. Nadeel is onregelmatige opname, voornamelijk geschikt
voor kinderen of mensen die slecht kunnen slikken. Oraal heeft altijd de voorkeur.
- Transdermaal: stoffen die via de huid in het bloed komen. Bijvoorbeeld fentanyl of nicotine
- Parenteraal (injectie): verwerking in het bloed, subcutaan, intraveneus, intramusculair. Intra
articulair (in het gewricht) Intra cardiaal, intralumbaal, epiduraal.
2.3 Orale toedieningsvormen
- Disper tabletten: vallen in water uit elkaar. Bruistabletten: lossen op in water door
gasontwikkeling. Zuigtabletten: lang in mond houden. Smelttabletten: lossen op in speeksel.
- Maagsapresistente tabletten: Entered Coated: hebben een laag waar het maagsap niet
doorheen dringt. (EC of MSR). Dragees: omhulde tabletten, moet in geheel geslikt worden.
- Tabletten met vertraagde afgifte: gelijkmatige verdeling in het bloed, vaak 1 of 2x daags en
heeft minder bijwerkingen. Mogen niet vermalen worden. (MGA, MVA, retard, ZOC)
- Capsules: gemaakt van gelatine, heel doorslikken, mag soms opengemaakt worden. In water
wordt capsule zacht dus mag wel geweekt worden. Niet voor hele jonge kinderen.
2.4 Toediening neus, oor, mond, oog
- Neusdruppels: lokale behandeling neusslijmvlies. Voor gebruik de neus snuiten, hoofd beetje
achterover, druppels opsnuiven, druppelaar schoonmaken, na openen 3 maanden houdbaar
- Neusspray: fijnverdeelde druppels vloeistof in neus, snuit neus zachtjes, spray en snuif
tegelijk. Soms neusspray ook systemisch dus met pijnstilling of neusspray tegen bedplassen,
deze neusspray maar vaak in 1 neusgat.
- Oogdruppels: maximaal 1 maand na openen houdbaar ivm infectiegevaar. Uiteinde flesje
niet met vingers of ogen aanraken. Hoofd iets achteroverbuigen, naar boven kijken, ooglid
wat naar beneden trekken, druppel erin laten vallen. Binnenkant van oog 1 minuut
dichtdrukken zodat het niet gelijk de neusholte ingaat. Druppelhulpen beschikbaar.
- Oogdruppels en lenzen: met gebruik oogdruppels lenzen afgeraden. Harde lenzen houden
geen druppels vast, zachte lenzen wel. Anders lenzen uitdoen en 15 min. later weer in doen.
- Oogzalf: hecht langer aan oogslijmvlies dan druppels, sliertje in oog aanbrengen. Kan wazig
gaan zien, veel knipperen met ogen na aanbrengen en advies voor het slapen gaan zalven.
- Oordruppels: hoofd opzij doen, enkele druppels in de ingang laten vallen, daarna inmasseren
of aan het oor trekken. Na openen 1 maand houdbaar. Oordruppels niet steriel, oogdruppels
wel.
apothekersassistenten)
1.2 Behandelmethoden
- Causale behandeling: causa = oorzaak. Als geneesmiddel de oorzaak van het probleem kan
bestrijden. Het geneesmiddel geneest de ziekte. Antibiotica bij bacteriën.
- Symptomatische behandeling: symptoom = verschijnsel. Bestrijd alleen de gevolgen van de
aandoening. Iemand heeft griep met koorts, kun je niks toen tegen de griep maar wel tegen
de koorts. Substitutietherapie is dat een geneesmiddel een lichaamseigen stof vervangt als
het lichaam dit zelf niet meer aan kan maken. Bijvoorbeeld insuline omdat het lichaam geen
insuline meer kan aanmaken.
- Preventieve behandeling: profylaxe = voorkomen van een ziekte. Bijvoorbeeld vaccinaties,
malariatabletten, behandelen van een hoge bloeddruk om hartziekten te voorkomen.
- Palliatieve therapie: verlengen van het leven, verminderen van pijnklachten en bestrijden
van symptomen en remmen van de ziekte. Doel is niet meer genezen maar lijden beperken.
- Diagnostische behandeling: het achterhalen van de oorzaak om daarna een behandeling in te
kunnen zetten. Voor een prostaatonderzoek wordt een radioactief middel gegeven om
diagnostiek onderzoek te kunnen doen. Het radioactieve middel is dan voor de diagnostiek.
1.3 Gebruiksduur geneesmiddelen hangt af van het doel van de therapie.
- Gebruiksduur bij klachten: mogen niet langer gebruikt worden dan nodig is, totdat de
klachten verdwenen zijn. Hoestmiddelen, pijnstillers, diarreeremmers.
- Gebruiksduur bij een kuur: Gedurende een periode volgens vast voorschrift. Symptomen
kunnen wel minder worden maar de ziekte is nog niet weg, daarom kuur afmaken.
- Langdurig gebruik: chronisch gebruik, als het regelmatig vergeten wordt kan de werking
verminderen of vergroot het de kans op bijwerkingen. Vaak ook afbouwen bij stoppen.
2.3 Alternatieve geneeswijzen (acupunctuur, homeopathie, voedingstherapie)
- Homeopathische middelen: behandelwijze met middelen die bij gezonde mensen
verschijnselen opwekken die gelijkenis vertonen met het ziektebeeld van de patiënt. Het
middel stimuleert het lichaam zichzelf te genezen. Zijn er in druppels, tabletten en globuli
(korrels). Tabletten worden gemaakt met melksuiker, globuli zijn rietsuikerkorrels. De
korrelvorm is vaak voor kinderen.
o Homeopathische middel wordt door het lichaam ervaren als een gerichte prikkel die
afweermechanisme stimuleert. Versterkt de afweerreactie, geeft duwtje in de rug.
- Fytotherapie: homeopathische behandelwijze met kruiden. Kruidenthee, kruidentabletten,
stropen, tinctuur. Bijv kamillethee om te stomen bij verkoudheid of zonnehoed kruiden bij
het verbeteren van de weerstand.
, Hoofdstuk 2: Toedieningswegen en toedieningsvormen (Boek Farmacotherapie voor
apothekersassistent)
2.2 Toedieningswegen (systemisch of lokaal)
- Toediening rechtstreeks in de bloedbaan: Parenteraal, Transdermaal, Sublinguaal.
- Toediening buiten de bloedbaan: Enteraal, Oraal
- Lokale toediening: direct op de plaats van werking aanbrengen, weinig bijwerkingen.
- Cutaan = op de huid, lokale bijwerkingen mogelijk, vaker bij kinderen, huid is dunner.
- Inhalatie = inhalatie kan via de luchtpijp of neus, lokale werking longen/neus.
- Toediening op slijmvliezen: Inhalatie, mond, neus, ogen en oren worden behandeld met
spoeling, druppels of sprays. Vagina kan lokaal behandeld met crème of vaginale tabletten.
- Systemische toediening: via de bloedsomloop naar de plaats van de werking.
- Orale toediening: snelheid afh van toedieningsvorm, vulling van de maag, het soort voedsel.
- Sublinguaal: onder de tong; snelle werking, lever wordt omzeild, vaak niet geschikt
- Rectaal: in de endeldarm bijv zetpil of klysma. Bij slecht slikken, patiënt misselijk is of als het
rectum behandeld moet worden. Nadeel is onregelmatige opname, voornamelijk geschikt
voor kinderen of mensen die slecht kunnen slikken. Oraal heeft altijd de voorkeur.
- Transdermaal: stoffen die via de huid in het bloed komen. Bijvoorbeeld fentanyl of nicotine
- Parenteraal (injectie): verwerking in het bloed, subcutaan, intraveneus, intramusculair. Intra
articulair (in het gewricht) Intra cardiaal, intralumbaal, epiduraal.
2.3 Orale toedieningsvormen
- Disper tabletten: vallen in water uit elkaar. Bruistabletten: lossen op in water door
gasontwikkeling. Zuigtabletten: lang in mond houden. Smelttabletten: lossen op in speeksel.
- Maagsapresistente tabletten: Entered Coated: hebben een laag waar het maagsap niet
doorheen dringt. (EC of MSR). Dragees: omhulde tabletten, moet in geheel geslikt worden.
- Tabletten met vertraagde afgifte: gelijkmatige verdeling in het bloed, vaak 1 of 2x daags en
heeft minder bijwerkingen. Mogen niet vermalen worden. (MGA, MVA, retard, ZOC)
- Capsules: gemaakt van gelatine, heel doorslikken, mag soms opengemaakt worden. In water
wordt capsule zacht dus mag wel geweekt worden. Niet voor hele jonge kinderen.
2.4 Toediening neus, oor, mond, oog
- Neusdruppels: lokale behandeling neusslijmvlies. Voor gebruik de neus snuiten, hoofd beetje
achterover, druppels opsnuiven, druppelaar schoonmaken, na openen 3 maanden houdbaar
- Neusspray: fijnverdeelde druppels vloeistof in neus, snuit neus zachtjes, spray en snuif
tegelijk. Soms neusspray ook systemisch dus met pijnstilling of neusspray tegen bedplassen,
deze neusspray maar vaak in 1 neusgat.
- Oogdruppels: maximaal 1 maand na openen houdbaar ivm infectiegevaar. Uiteinde flesje
niet met vingers of ogen aanraken. Hoofd iets achteroverbuigen, naar boven kijken, ooglid
wat naar beneden trekken, druppel erin laten vallen. Binnenkant van oog 1 minuut
dichtdrukken zodat het niet gelijk de neusholte ingaat. Druppelhulpen beschikbaar.
- Oogdruppels en lenzen: met gebruik oogdruppels lenzen afgeraden. Harde lenzen houden
geen druppels vast, zachte lenzen wel. Anders lenzen uitdoen en 15 min. later weer in doen.
- Oogzalf: hecht langer aan oogslijmvlies dan druppels, sliertje in oog aanbrengen. Kan wazig
gaan zien, veel knipperen met ogen na aanbrengen en advies voor het slapen gaan zalven.
- Oordruppels: hoofd opzij doen, enkele druppels in de ingang laten vallen, daarna inmasseren
of aan het oor trekken. Na openen 1 maand houdbaar. Oordruppels niet steriel, oogdruppels
wel.
