Hoofdstuk 7
Samenwerken
7.1 Het gevangendilemma
Hoe herken je een conflict tussen eigenbelang en gemeenschappelijk belang?
Belastingontwijking: het verlagen van belastingdruk door belastingverplichtingen, waarbij binnen de
grenzen van de wet gebleven wordt belastingbesparing Legaal
Belastingontduiking: iemand doet expres de belastingaangifte verkeerd of niet volledig. Of betalen
mensen expres geen/weinig belasting. Bijvoorbeeld verkeerd informatie op te geven om hier
voordeel uit te krijgen Illegaal
- Niet alleen probeert men zich dan ten koste van de andere belastingbetalers te verrijken,
maar dergelijk gedrag heeft ook gevolgen voor de kosten van belastinginning en voor de
belastingtarieven.
- Verder wordt er, zonder conform de wettelijke regelingen bij te dragen, geprofiteerd van de
overheidsvoorzieningen.
De speltheorie: het analyseren van conflicten tussen eigenbelang en collectief belang, zoals bij
frauderende belastingplichtigen.
- Twee partijen maken een keuze tussen verschillende strategieën, die verschillende
uitkomsten hebben.
- Op economisch gebied: het prisoner’s dilemma (gevangenendilemma)
Een prisoner’s dilemma:
- Een simultaan spel: de twee partijen maken hun keuze op hetzelfde moment
- De partijen weten dat niet wat voor keuze de andere partij maakt.
- 2 kenmerken:
o Beide spelers hebben een dominante strategie
o Als beide partijen hun dominante strategie volgen, is het uitkomst niet optimaal.
Als een simultaan spel niet voldoet aan één van deze kenmerken, is er geen sprake van
een gevangendilemma
- Een Pay-offmatrix
- Getallen links for speler links (A), getallen rechts for speler boven (B)
- Dus bekennen is de dominante strategie voor A
Een prisoner’s dilemma is een keuzesituatie die voor rationeel handelende partijen een niet-
optimale uitkomst oplevert
, - De Nash-evenwicht: het uitkomst als beide partijen hun dominante strategieën volgen.
o Hier is het (bekennen, bekennen)
Een Nash-evenwicht is de situatie die wordt bereikt als geen van de partijen zijn resultaat kan
verbeteren, ongeacht de strategie van de andere partij.
- Maar de uitkomst is niet optimaal. Optimale uitkomst is (ontkennen, ontkennen), dus het is
niet pareto optimaal
Een Pareto-optimum is een situatie waarin niemand zijn positie kan verbeteren zonder dat dit ten
koste gaat van een ander. (De optimale uitkomst)
Dominante strategie + niet optimaal uitkomst == gevangenendilemma (beide moet aanwezig zijn)
Voorbeelden van een gevangenendilema:
- Een situatie waarin twee bedrijven hetzelfde bedrijf product moet verkopen moeten kiezen
of ze hun prijs wel verlagen of niet.
o Dominante strategie: prijs verlagen
o Uitkomst niet pareto-optimaal beide bedrijven verlagen prijs == minder winst
- Het produceren van collectieve goederen.
o Dominante strategie (voor burgers): geen belasting te betalen voor collectieve
goederen: onafhankelijk van wat andere burgers doen is het in het eigenbelang van
ieder afzonderlijke burger om geen belasting te betalen.
o Uitkomst niet pareto-optimaal als niemand belasting betaalt == geen collectieve
goederen, bijvoorbeeld geen dijken, of geen politie
Een situatie met geen dominante strategie en twee Nash-evenwichten: meervoudig evenwicht.
7.2 Langetermijnrelaties
Wat is de invloed van de duur van de relatie op economische beslissingen?
Non-coöperatief spel: geen mogelijkheid tot samenwerken gevangenendilema
Coöperatief spel: wel mogelijkheid tot samenwerken
- Zelfbinding, reputatie en sociale normen een belangrijke rol
o Oplossingen
Oplossingen voor het gevangenendilemma
Collectieve opbrengsten: als iedereen naar de collectieve opbrengsten van de optimale uitkomst kijkt,
kan dit motiveren om alsnog voor een niet-dominante strategie te kiezen.
Zelfbinding: waarbij partijen vrijwillig afwijken van hun dominante strategie.
- Bij zelfbinding ‘bindt’ een partij zich vrijwillig aan het maken van een bepaalde keuze.
Samenwerken
7.1 Het gevangendilemma
Hoe herken je een conflict tussen eigenbelang en gemeenschappelijk belang?
Belastingontwijking: het verlagen van belastingdruk door belastingverplichtingen, waarbij binnen de
grenzen van de wet gebleven wordt belastingbesparing Legaal
Belastingontduiking: iemand doet expres de belastingaangifte verkeerd of niet volledig. Of betalen
mensen expres geen/weinig belasting. Bijvoorbeeld verkeerd informatie op te geven om hier
voordeel uit te krijgen Illegaal
- Niet alleen probeert men zich dan ten koste van de andere belastingbetalers te verrijken,
maar dergelijk gedrag heeft ook gevolgen voor de kosten van belastinginning en voor de
belastingtarieven.
- Verder wordt er, zonder conform de wettelijke regelingen bij te dragen, geprofiteerd van de
overheidsvoorzieningen.
De speltheorie: het analyseren van conflicten tussen eigenbelang en collectief belang, zoals bij
frauderende belastingplichtigen.
- Twee partijen maken een keuze tussen verschillende strategieën, die verschillende
uitkomsten hebben.
- Op economisch gebied: het prisoner’s dilemma (gevangenendilemma)
Een prisoner’s dilemma:
- Een simultaan spel: de twee partijen maken hun keuze op hetzelfde moment
- De partijen weten dat niet wat voor keuze de andere partij maakt.
- 2 kenmerken:
o Beide spelers hebben een dominante strategie
o Als beide partijen hun dominante strategie volgen, is het uitkomst niet optimaal.
Als een simultaan spel niet voldoet aan één van deze kenmerken, is er geen sprake van
een gevangendilemma
- Een Pay-offmatrix
- Getallen links for speler links (A), getallen rechts for speler boven (B)
- Dus bekennen is de dominante strategie voor A
Een prisoner’s dilemma is een keuzesituatie die voor rationeel handelende partijen een niet-
optimale uitkomst oplevert
, - De Nash-evenwicht: het uitkomst als beide partijen hun dominante strategieën volgen.
o Hier is het (bekennen, bekennen)
Een Nash-evenwicht is de situatie die wordt bereikt als geen van de partijen zijn resultaat kan
verbeteren, ongeacht de strategie van de andere partij.
- Maar de uitkomst is niet optimaal. Optimale uitkomst is (ontkennen, ontkennen), dus het is
niet pareto optimaal
Een Pareto-optimum is een situatie waarin niemand zijn positie kan verbeteren zonder dat dit ten
koste gaat van een ander. (De optimale uitkomst)
Dominante strategie + niet optimaal uitkomst == gevangenendilemma (beide moet aanwezig zijn)
Voorbeelden van een gevangenendilema:
- Een situatie waarin twee bedrijven hetzelfde bedrijf product moet verkopen moeten kiezen
of ze hun prijs wel verlagen of niet.
o Dominante strategie: prijs verlagen
o Uitkomst niet pareto-optimaal beide bedrijven verlagen prijs == minder winst
- Het produceren van collectieve goederen.
o Dominante strategie (voor burgers): geen belasting te betalen voor collectieve
goederen: onafhankelijk van wat andere burgers doen is het in het eigenbelang van
ieder afzonderlijke burger om geen belasting te betalen.
o Uitkomst niet pareto-optimaal als niemand belasting betaalt == geen collectieve
goederen, bijvoorbeeld geen dijken, of geen politie
Een situatie met geen dominante strategie en twee Nash-evenwichten: meervoudig evenwicht.
7.2 Langetermijnrelaties
Wat is de invloed van de duur van de relatie op economische beslissingen?
Non-coöperatief spel: geen mogelijkheid tot samenwerken gevangenendilema
Coöperatief spel: wel mogelijkheid tot samenwerken
- Zelfbinding, reputatie en sociale normen een belangrijke rol
o Oplossingen
Oplossingen voor het gevangenendilemma
Collectieve opbrengsten: als iedereen naar de collectieve opbrengsten van de optimale uitkomst kijkt,
kan dit motiveren om alsnog voor een niet-dominante strategie te kiezen.
Zelfbinding: waarbij partijen vrijwillig afwijken van hun dominante strategie.
- Bij zelfbinding ‘bindt’ een partij zich vrijwillig aan het maken van een bepaalde keuze.
