H1 – IDEE EN OORSPRONG
RECHTSSTAAT
H1 – IDEE EN OORSPRONG VAN DE RECHTSSZAAK
1.1 WAT IS EEN RECHTSTAAT
Rechtsstaat > dubbele bescherming (verkiezingen en bescherming tegen machthebbers)
Rechtsstaat = Staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en
willekeur van de overheid
Nl is sociale rechtsstaat – wetten/voorzieningen om welvaart/welzijn te bevorderen
Rechtsstaat beschermt burgers tegen elkaar en de overheid
VERTROUWEN EN WEDERKERIGHEID
Belangrijk dat er relatief veel sociale vrede/cohesie is
Vertrouwen en wederkerigheid (voor wat, hoort wat) gaan samen (sociale premies)
Bestaat ook tussen staat en burger > goed gedrag van beide kanten > rechtszekerheid
1.2 HOE IS DE RECHTSSTAAT ONTSTAAN?
18e eeuw = verlichting met verlangen naar maatschappelijk geluk
Machthebbers oefenden onbegrensde macht uit op burgers zonder zich te hoeven houden aan een
rechtssysteem.
2e helft 18e eeuw: verzet door arme boeren/arbeiders/delen adel/burgerij
Burgerij geloofde in rede > voorwaarden voor rechtvaardige/gelukkige samenleving
Belangrijke voorwaarde: Vrijheid, dus moest macht machthebbers worden verkleind
SOCIAAL CONTRACT
Mensen worden in vrijheid/gelijkheid geboren > overlevingsinstinct > bezittingenoorlog
Sociaal contract tussen burgers en bestuurders nodig - afspraken om in natuurlijke vrijheid en
gelijkheid te kunnen leven
DE STAAT ALS SCHEIDSRECHTER
Staat moet veiligheid burgers garanderen en hun eigendommen te beschermen
Tegen geweldsmonopolie: staat krijgt niet meer bevoegdheden dan burgers willen
STAAT IS MEESTER ÉN KNECHT
Burgers bepalen zelf macht die staat mag uitoefenen > meester en knecht
Om macht nog meer te beperken > trias politica (wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht)
DE BEGINSELEN VAN DE RECHTSSTAAT
Beginsel grondwet (vrijheid en gelijkheid)
Soevereiniteits-/democratiebeginsel (sociaal contract)
Legaliteitsbeginsel (staat kan sociaal contract afdwingen en is gebonden aan wetten)
Beginsel trias politica (macht wordt begrensd)
, 1.3 DE EERSTE RECHTSSTATEN
VERENIGDE STATEN
Onafhankelijkheidsverklaring (vrijheid/gelijkheid) + grondwet (basisstructuur staat met taak om
vrij-/veiligheid burgers te beschermen + Bill of Rights (staatsmacht gebonden aan grondrechten) =
Amerikaanse constitutie
FRANKRIJK
Franse revolutie > Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger
Staatsgreep Napoleon > verlichte dictatuur – machthebber houdt in zekere mate rekening met bevolking
Slag bij Waterloo > oude machtsverhoudingen hersteld, maar revolutie blijft broeien
H3 - LEGALITEITSBEGINSEL
3.1 LEGALITEITSBEGINSEL EN DE RECHTSSTAAT
Legaliteitsbeginsel = Alles wat strafbaar is, moet in de strafwetten zijn opgenomen anders is het niet
strafbaar
Heerschappij van de wet/rechtszekerheid: Burgers weten waar ze in relatie tot elkaar/tot de overheid aan
toe zijn
REGELS EN WETTEN
Wetten zijn gedragsregels/voorschriften wettelijk vastgelegd door overheid
Geheel van in wetten vastgelegde regels = het recht
Geheel van rechtsregels, rechtsbeginselen en manier waarop recht is georganiseerd = rechtsorde
Doel van wetten: chaos/eigenrichting voorkomen & zedelijk bewustzijn (laten zien welke waarden we
delen)
KWALITEIT VAN DE WETTEN
Legaliteitsbeginsel bestaat uit: overheidshandelen berust op wetgeving & wetgeving voldoet aan
kwaliteitseisen
Algemeen zijn (non-discriminatie)
Openbaar en begrijpelijk zijn (strafboeken/internet zodat iedereen het kan vinden)
Geen onmogelijke eisen stellen waaraan burgers niet kunnen voldoen (in verhouding staan)
Mogen niet met terugwerkende kracht werken (uitspraak rechter blijft staan, ook bij verhoging/verlaging
na nieuwe wet)
Niet onderling tegenstrijdig
Niet te vaak worden veranderd
Redelijk, billijk en zorgvuldig zijn
RECHTSSTAAT
H1 – IDEE EN OORSPRONG VAN DE RECHTSSZAAK
1.1 WAT IS EEN RECHTSTAAT
Rechtsstaat > dubbele bescherming (verkiezingen en bescherming tegen machthebbers)
Rechtsstaat = Staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en
willekeur van de overheid
Nl is sociale rechtsstaat – wetten/voorzieningen om welvaart/welzijn te bevorderen
Rechtsstaat beschermt burgers tegen elkaar en de overheid
VERTROUWEN EN WEDERKERIGHEID
Belangrijk dat er relatief veel sociale vrede/cohesie is
Vertrouwen en wederkerigheid (voor wat, hoort wat) gaan samen (sociale premies)
Bestaat ook tussen staat en burger > goed gedrag van beide kanten > rechtszekerheid
1.2 HOE IS DE RECHTSSTAAT ONTSTAAN?
18e eeuw = verlichting met verlangen naar maatschappelijk geluk
Machthebbers oefenden onbegrensde macht uit op burgers zonder zich te hoeven houden aan een
rechtssysteem.
2e helft 18e eeuw: verzet door arme boeren/arbeiders/delen adel/burgerij
Burgerij geloofde in rede > voorwaarden voor rechtvaardige/gelukkige samenleving
Belangrijke voorwaarde: Vrijheid, dus moest macht machthebbers worden verkleind
SOCIAAL CONTRACT
Mensen worden in vrijheid/gelijkheid geboren > overlevingsinstinct > bezittingenoorlog
Sociaal contract tussen burgers en bestuurders nodig - afspraken om in natuurlijke vrijheid en
gelijkheid te kunnen leven
DE STAAT ALS SCHEIDSRECHTER
Staat moet veiligheid burgers garanderen en hun eigendommen te beschermen
Tegen geweldsmonopolie: staat krijgt niet meer bevoegdheden dan burgers willen
STAAT IS MEESTER ÉN KNECHT
Burgers bepalen zelf macht die staat mag uitoefenen > meester en knecht
Om macht nog meer te beperken > trias politica (wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht)
DE BEGINSELEN VAN DE RECHTSSTAAT
Beginsel grondwet (vrijheid en gelijkheid)
Soevereiniteits-/democratiebeginsel (sociaal contract)
Legaliteitsbeginsel (staat kan sociaal contract afdwingen en is gebonden aan wetten)
Beginsel trias politica (macht wordt begrensd)
, 1.3 DE EERSTE RECHTSSTATEN
VERENIGDE STATEN
Onafhankelijkheidsverklaring (vrijheid/gelijkheid) + grondwet (basisstructuur staat met taak om
vrij-/veiligheid burgers te beschermen + Bill of Rights (staatsmacht gebonden aan grondrechten) =
Amerikaanse constitutie
FRANKRIJK
Franse revolutie > Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger
Staatsgreep Napoleon > verlichte dictatuur – machthebber houdt in zekere mate rekening met bevolking
Slag bij Waterloo > oude machtsverhoudingen hersteld, maar revolutie blijft broeien
H3 - LEGALITEITSBEGINSEL
3.1 LEGALITEITSBEGINSEL EN DE RECHTSSTAAT
Legaliteitsbeginsel = Alles wat strafbaar is, moet in de strafwetten zijn opgenomen anders is het niet
strafbaar
Heerschappij van de wet/rechtszekerheid: Burgers weten waar ze in relatie tot elkaar/tot de overheid aan
toe zijn
REGELS EN WETTEN
Wetten zijn gedragsregels/voorschriften wettelijk vastgelegd door overheid
Geheel van in wetten vastgelegde regels = het recht
Geheel van rechtsregels, rechtsbeginselen en manier waarop recht is georganiseerd = rechtsorde
Doel van wetten: chaos/eigenrichting voorkomen & zedelijk bewustzijn (laten zien welke waarden we
delen)
KWALITEIT VAN DE WETTEN
Legaliteitsbeginsel bestaat uit: overheidshandelen berust op wetgeving & wetgeving voldoet aan
kwaliteitseisen
Algemeen zijn (non-discriminatie)
Openbaar en begrijpelijk zijn (strafboeken/internet zodat iedereen het kan vinden)
Geen onmogelijke eisen stellen waaraan burgers niet kunnen voldoen (in verhouding staan)
Mogen niet met terugwerkende kracht werken (uitspraak rechter blijft staan, ook bij verhoging/verlaging
na nieuwe wet)
Niet onderling tegenstrijdig
Niet te vaak worden veranderd
Redelijk, billijk en zorgvuldig zijn
