Samenvatting Organisatie en Management Hoofdstuk 10, Hoofdstuk 11 en Hoofdstuk 12 t/m 12.3

Marcus & Van Dam – Hoofdstuk 10 Besturing

10.1 Inleiding
Bij de besturing van organisaties gaat het erom een organisatie naar de gestelde doelen te leiden. Dit
kan enkel door het effectief en efficiënt uitvoeren van menselijke activiteiten. Een bedrijfsproces is
een geordende bundeling van menselijke activiteiten in relatie tot de productie van goederen en/of
diensten. Procesbeheersing kan worden gedefinieerd als het doelgericht laten verlopen van
bedrijfsprocessen door middel van planning, coördinatie en bijsturing.

10.2 Bedrijfsprocessen
Iedere organisatie verwerft productiefactoren, zoals arbeid, natuur, kapitaal en informatie en
transformeert deze naar producten en/of diensten. Dit transformatieproces bestaat uit een aantal
bedrijfsprocessen.

10.2.1 Transformatieproces
Bij het transformeren van productiefactoren is altijd sprake van een invoer en een uitvoer. De invoer
van een proces bestaat uit de productiefactoren:
a. Arbeid: mensen;
b. Natuur: grond- en hulpstoffen, energie, halffabricaten enzovoort;
c. Kapitaal: geld, productiemiddelen zoals machines;
d. Informatie: over concurrenten, maatschappelijke informatie.
Na het transformeren van de invoer resulteren producten en/of diensten. Deze worden verkocht en
geleverd aan afnemers en andere belangstellenden.

Organisaties worden niet alleen beoordeeld op de voortgebrachte goederen en diensten maar ook
op de kwaliteit, hierbij kan worden gedacht aan:
a. Arbeid: uittredende mensen;
b. Natuur: afval- en uitvalstoffen, vrijgekomen warmte, lawaai;
c. Kapitaal: rendement, afgeschreven productiemiddelen;
d. Informatie: verantwoording en verslaglegging.
Het voortbestaan van een organisatie is afhankelijk van de continuïteit van de invoer-,
transformatie- en uitvoerprocessen. Dit wordt bepaald door de mate waarin de omgeving behoefte
heeft aan de producten en/of diensten van de organisatie.

10.2.2 Typen bedrijfsprocessen
Er kunnen drie typen bedrijfsprocessen worden onderscheiden:
1. Primaire processen – zijn alle activiteiten die rechtstreeks een bijdrage leveren aan het tot
stand komen van het product en/of de dienst;
2. Secundaire of ondersteunende processen – zijn alle activiteiten die worden uitgevoerd om
bepaalde productiefactoren in stand te houden. Ze vormen geen doel op zich, maar helpen
de primaire processen;
3. Bestuurlijke processen – zijn alle activiteiten die voor een belangrijk deel richting geven aan
de primaire en secundaire processen, en de organisatie richten op de gestelde doelen.

De activiteiten die tot de bestuurlijke taken binnen bestuurlijke processen worden gerekend zijn:
a. Strategievorming – dit is het proces waarbij een toekomstbeeld wordt vastgesteld en een
strategie wordt gekozen;
b. Planning – dit is het op een zodanige wijze afstemmen van primaire en secundaire processen
dat de stelde doelen worden behaald;
c. Structurering – dit is het ontwikkelen van een raamwerk waarbinnen mensen en middelen
worden ingezet;


1

, d. Procesbeheersing – dit is het doelgericht en doelmatig laten verlopen van bedrijfsprocessen
door middel van plannen, meten, vergelijken en bijsturen.

10.2.3 Beheersing van bedrijfsprocessen
Er zijn drie voorwaarden voor het kunnen beheersen van bedrijfsprocessen:
1. Er moet sprake zijn van eenduidige doelstellingen die men wil bereiken. Deze doelstellingen
dienen bij voorkeur in kwantitatieve vorm geformuleerd te zijn.
2. De gestelde organisatiedoelen moeten uitvoerbaar zijn.
3. Er moeten mogelijkheden zijn om op een of andere manier het bedrijfsproces te
beïnvloeden.

Het doelgericht laten verlopen van bedrijfsprocessen kan alleen worden bereikt als deze goed
worden beheerst. Dit kan doormiddel van de PDCA-cirkel, deze staat voor plan, do, check, act en
zorgt ervoor dat processen constant worden doorlopen en verbeterd.
Indien er sprake is van afwijkingen van de geplande norm dient er te worden ingegrepen. De
bijsturing kan invloed hebben op:
1. De doelstellingen;
2. De strategie;
3. De planning;
4. De structurering;
5. Het primaire proces;
6. Het secundaire proces.

Door procesbeheersing kan een concurrentievoordeel behaald worden. Een benadering die hierop
aansluit is Business Re-engineering of Business Process Re-engineering. Hierin wordt een
ondernemingsproces gezien als een verzameling van kernbedrijfsprocessen. Een kernbedrijfsproces is
een groep van aan elkaar gekoppelde activiteiten, die waarde toevoegen voor de afnemer. Deze
toevoeging wordt gemeten door vier maatstaven: kwaliteit, dienstverlening, kosten en cyclustijd.
Het doel van Business Re-engineering is het realiseren van een hogere toegevoegde waarde voor de
afnemer door middel van procesoriëntatie. Door het invoeren hiervan verbeterde het resultaat van
ondernemingen aanzienlijk.
Een vijftal basisprincipes waarlangs Business Re-engineeringsproces in een organisatie gevoerd dient
te worden:
1. De afnemer staat centraal;
2. Business Re-engineering beslaat alle bedrijfsprocessen;
3. Het verbeteren van processen is een interne aangelegenheid;
4. Het Business Re-engineeringsproces moet een duidelijke verbetering opleveren voor de
markt;
5. Business Re-engineering verloopt in een aantal fasen.

10.2.4 Bedrijfsprocessen en toegevoegde waarde
Michael Porter legt een relatie tussen toegevoegde waarde door middel van bedrijfsprocessen en
concurrentiekracht. Volgens Porter vloeit een concurrentievoordeel voort uit het feit dat een
organisatie tegen lagere kosten dan de concurrentie kan produceren of door het creëren van een
stuk ‘toegevoegde waarde’ aan producten, waarvoor de afnemer extra wil betalen.
De value chain of waardeketen van een product bestaat uit alle activiteiten die verricht moeten
worden om een product te kunnen aanbieden. De value chain geeft een kader, waarbinnen de
verschillende activiteiten in een organisatie in beeld worden gebracht en geanalyseerd.

In de waardeketen zijn primaire processen die rechtstreeks waarde toevoegen aan producten;
secundaire activiteiten zijn daaraan ondersteunend.


2