tentamen ADD kennistoets geheel
afasie
wc 1
bastiaanse hoofdstuk 4
model van ellis en young = taalverwerkingsmodel waarmee de stoornis in het spreken en
begrijpen van gesproken taal en het lezen en schrijven verklaard kunnen worden
dissociatie = als een bepaalde functie intact is en de ander gestoord
dubbele dissociatie = als een patiënt het omgekeerde patroon vertoont. op basis hiervan
wordt geconcludeerd dat het verschille processen betreft
woordniveau
begrijpen gesproken woorden
3 modules die hierbij belangrijk zijn:
● auditieve-analyse systeem
● herkenning van spraakpatronen + analyseren binnenkomende spraak
● scheiden van spraakklanken uit achtergrondgeluid
● individuele spraakklanken onderscheiden, herkennen en volgorde
vaststellen, gebruikmakend van de lettergreepstructuur. klanken worden
gedistribueerd: klanken korte tijd vasthouden in een ‘buffer’. wordt
vastgehouden totdat de klankreeks als woord wordt herkend door de
volgende module. buffer heeft dus een geheugenfunctie
stoornis
● kan leiden tot analyse fouten klankstroom, identificatiefouten of
volgordefouten in de waarnemingstijd of de buffertijd.
● lengte effect: begin woord vaker beter geanalyseerd dan eind. beter kort dan
lang. dit omdat dit systeem een geheugen bevat die kan beschadigen,
, waardoor een beperkt aantal klanken vastgehouden kunnen worden.
geheugenstoornis
● pure woorddoofheid = patiënt hoort klankreeks, maar kan het niet
analyseren. taalbegripsproblemen
●
● auditieve-inputlexicon
● hier zijn de fonologische patronen van woorden opgeslagen.
● langetermijngeheugen (LTM). hier zijn alleen de woorden opgeslagen, niet
betekenis.
wel weten dat een woord bestaat maar niet weten wat het betekent
● klankstroom komt binnen → wordt vergeleken met de woorden die
hier liggen opgeslagen → wordt herkent. fonologische verwante
woorden liggen bij elkaar opgeslagen en tegelijk geactiveerd.
stoornis
● activeren van item gaat fout. verwant woord wint, wordt eerder geactiveerd.
dit wordt woordvindingsdoofheid genoemd
● activeren hangt af van frequentie van een woord. hoogfrequentie woorden
zullen beter begrepen dan laagfrequentie
● semantische systeem
● hier liggen de woordbetekenissen opgeslagen
● in het SS zijn lemma’s geordend op betekenis. dus bij kat wordt ook hond
en konijn geactiveerd bijvoorbeeld. activatie andere woorden dooft uit
● bij ellis en young wordt er 1 centraal semantisch systeem aangenomen omdat
er twijfel is over of er patiënten zijn die non-verbaal niet kunnen en verbaal
wel. bij andere theorieën wordt er verschil gemaakt tussen non-verbaal en
verbaal
stoornis
● woorden worden niet goed begrepen
● stoornis is centrale stoornis: semantische fouten in alle modaliteiten.
● kan ook zijn dat er onvoldoende activatie komt vanuit auditieve inputlexicon
en dat ss intact is. dan alleen fouten bij begrip en minder bij lezen of spreken.
● voorstelbaarheid / concreetheid bepaalt mate van activatie. hoe
voorstelbaarder, hoe makkelijker.
● woordbetekenisdoofheid = semantische fouten bij het begrijpen van
gesproken woorden
● semantische afasie is dat er fouten worden gemaakt in alle modaliteiten
klankreeks wordt door auditieve-analyse systeem uit de geluidsstroom gedestilleerd en
geanalyseerd
↓
klankreeks activeert een woordvorm in het auditieve-inputlexicon en woord wordt herkent
↓
woord activeert een lemma in het semantisch systeem en wordt begrepen
produceren gesproken woorden
● fonologisch output lexicon
, ● in dit lexicon liggen alle gesproken woordvormen die fonologisch op elkaar
lijken opgeslagen. liggen opgeslagen als fonologische representaties.
● hierbij ook gespreide activatie en uitdoving. eerst lemma in semantisch
systeem en daarna in fonologisch systeem
stoornissen
●als activatie onvoldoende is kan een ander lemma winnen. semantische
parafasie
● juiste woordvorm vinden kan ook mis gaan. fonologisch verwante woorden
worden ook geactiveerd en winnen als de activatie onvoldoende is.
fonematische parafasieën
● combinatie van deze 2 parafasieën : winnen van woorden die zowel
betekenis als vormverwantschap hebben.
● stoornissen in fonologisch output lexicon worden woordvindingsproblemen
genoemd
malapropismen = versprekingen, doelwoord wordt vervangen door bestaand woord.
● de fonologische codering / foneem buffer
● woordvorm wordt hier gecodeerd. wordt vastgehouden in een ‘fonologische
buffer’. dit is een geheugensysteem waarin fonemen worden ingevuld en
geselecteerd.
● bij de codering kan je terug in het systeem naar de FOL.
● doel = invullen fonemen in juiste positie + toepassen fonologische regels van
taal
stoornis
●wel goeie woordvorm, onjuist fonemen op onjuiste plaats. hierdoor
fonematische parafasieën en soms neologismen (niet bestaande woorden)
● lengte-effect bij stoornis buffer.
● bij conductie-afasie is het fonologische coderen aangetast
● bij verbale apraxie is programmering van de articulatie aangetast
● dysartrie wil zeggen dat de programmering intact is maar dat ber door bv
verlamming niet lukt om articulatoren in goede stand te zetten
spoonerismen = fouten met fonologische codering bij gezonde sprekers waarbij de
lettergrepen of woorden veel op elkaar lijken
, ● model van woordbegrip en productie
de lijn links is om niet bestaande woorden na te kunnen zeggen. deze woorden liggen
namelijk niet in het lexicon. deze pijl is de sublexicale route.
monitoring = iemand kan zichzelf terughoren, ookal zegt hij niks hardop. de output van de
fonologische coderin wordt teruggestuurd naar het auditieve analysesysteem.
deze route ook voor gehoorde of gelezen zaken vasthouden of begrijpen
inner speech = via bovenstaande route, een tekst meerdere malen herhalen in je hoofd
stoornis in verbinding sublexicale route
● inner speech raakt verstoord. moeite met lange zinnen en stillezen. lijstjes onthouden
wordt lastig
● niet bestaande woorden kunnen niet nagezegd worden
● wordt auditieve-fonologische agnosie genoemd
● route mag pas worden aangenomen als er een dubbele dissociatie is. dus als beide
gevallen en omgekeerd voorkomen
● transcorticale motorische afasie = kunnen herhalen maar maken geen gebruik van
taalsysteem
lezen
visuele-analaysesysteem, grafeem-foneemomzetting, visuele inputlexicon, semantisch
systeem
● visuele analyse systeem
functies:
● onderscheiden letters van andere tekens
● identificeren van individuele letters
afasie
wc 1
bastiaanse hoofdstuk 4
model van ellis en young = taalverwerkingsmodel waarmee de stoornis in het spreken en
begrijpen van gesproken taal en het lezen en schrijven verklaard kunnen worden
dissociatie = als een bepaalde functie intact is en de ander gestoord
dubbele dissociatie = als een patiënt het omgekeerde patroon vertoont. op basis hiervan
wordt geconcludeerd dat het verschille processen betreft
woordniveau
begrijpen gesproken woorden
3 modules die hierbij belangrijk zijn:
● auditieve-analyse systeem
● herkenning van spraakpatronen + analyseren binnenkomende spraak
● scheiden van spraakklanken uit achtergrondgeluid
● individuele spraakklanken onderscheiden, herkennen en volgorde
vaststellen, gebruikmakend van de lettergreepstructuur. klanken worden
gedistribueerd: klanken korte tijd vasthouden in een ‘buffer’. wordt
vastgehouden totdat de klankreeks als woord wordt herkend door de
volgende module. buffer heeft dus een geheugenfunctie
stoornis
● kan leiden tot analyse fouten klankstroom, identificatiefouten of
volgordefouten in de waarnemingstijd of de buffertijd.
● lengte effect: begin woord vaker beter geanalyseerd dan eind. beter kort dan
lang. dit omdat dit systeem een geheugen bevat die kan beschadigen,
, waardoor een beperkt aantal klanken vastgehouden kunnen worden.
geheugenstoornis
● pure woorddoofheid = patiënt hoort klankreeks, maar kan het niet
analyseren. taalbegripsproblemen
●
● auditieve-inputlexicon
● hier zijn de fonologische patronen van woorden opgeslagen.
● langetermijngeheugen (LTM). hier zijn alleen de woorden opgeslagen, niet
betekenis.
wel weten dat een woord bestaat maar niet weten wat het betekent
● klankstroom komt binnen → wordt vergeleken met de woorden die
hier liggen opgeslagen → wordt herkent. fonologische verwante
woorden liggen bij elkaar opgeslagen en tegelijk geactiveerd.
stoornis
● activeren van item gaat fout. verwant woord wint, wordt eerder geactiveerd.
dit wordt woordvindingsdoofheid genoemd
● activeren hangt af van frequentie van een woord. hoogfrequentie woorden
zullen beter begrepen dan laagfrequentie
● semantische systeem
● hier liggen de woordbetekenissen opgeslagen
● in het SS zijn lemma’s geordend op betekenis. dus bij kat wordt ook hond
en konijn geactiveerd bijvoorbeeld. activatie andere woorden dooft uit
● bij ellis en young wordt er 1 centraal semantisch systeem aangenomen omdat
er twijfel is over of er patiënten zijn die non-verbaal niet kunnen en verbaal
wel. bij andere theorieën wordt er verschil gemaakt tussen non-verbaal en
verbaal
stoornis
● woorden worden niet goed begrepen
● stoornis is centrale stoornis: semantische fouten in alle modaliteiten.
● kan ook zijn dat er onvoldoende activatie komt vanuit auditieve inputlexicon
en dat ss intact is. dan alleen fouten bij begrip en minder bij lezen of spreken.
● voorstelbaarheid / concreetheid bepaalt mate van activatie. hoe
voorstelbaarder, hoe makkelijker.
● woordbetekenisdoofheid = semantische fouten bij het begrijpen van
gesproken woorden
● semantische afasie is dat er fouten worden gemaakt in alle modaliteiten
klankreeks wordt door auditieve-analyse systeem uit de geluidsstroom gedestilleerd en
geanalyseerd
↓
klankreeks activeert een woordvorm in het auditieve-inputlexicon en woord wordt herkent
↓
woord activeert een lemma in het semantisch systeem en wordt begrepen
produceren gesproken woorden
● fonologisch output lexicon
, ● in dit lexicon liggen alle gesproken woordvormen die fonologisch op elkaar
lijken opgeslagen. liggen opgeslagen als fonologische representaties.
● hierbij ook gespreide activatie en uitdoving. eerst lemma in semantisch
systeem en daarna in fonologisch systeem
stoornissen
●als activatie onvoldoende is kan een ander lemma winnen. semantische
parafasie
● juiste woordvorm vinden kan ook mis gaan. fonologisch verwante woorden
worden ook geactiveerd en winnen als de activatie onvoldoende is.
fonematische parafasieën
● combinatie van deze 2 parafasieën : winnen van woorden die zowel
betekenis als vormverwantschap hebben.
● stoornissen in fonologisch output lexicon worden woordvindingsproblemen
genoemd
malapropismen = versprekingen, doelwoord wordt vervangen door bestaand woord.
● de fonologische codering / foneem buffer
● woordvorm wordt hier gecodeerd. wordt vastgehouden in een ‘fonologische
buffer’. dit is een geheugensysteem waarin fonemen worden ingevuld en
geselecteerd.
● bij de codering kan je terug in het systeem naar de FOL.
● doel = invullen fonemen in juiste positie + toepassen fonologische regels van
taal
stoornis
●wel goeie woordvorm, onjuist fonemen op onjuiste plaats. hierdoor
fonematische parafasieën en soms neologismen (niet bestaande woorden)
● lengte-effect bij stoornis buffer.
● bij conductie-afasie is het fonologische coderen aangetast
● bij verbale apraxie is programmering van de articulatie aangetast
● dysartrie wil zeggen dat de programmering intact is maar dat ber door bv
verlamming niet lukt om articulatoren in goede stand te zetten
spoonerismen = fouten met fonologische codering bij gezonde sprekers waarbij de
lettergrepen of woorden veel op elkaar lijken
, ● model van woordbegrip en productie
de lijn links is om niet bestaande woorden na te kunnen zeggen. deze woorden liggen
namelijk niet in het lexicon. deze pijl is de sublexicale route.
monitoring = iemand kan zichzelf terughoren, ookal zegt hij niks hardop. de output van de
fonologische coderin wordt teruggestuurd naar het auditieve analysesysteem.
deze route ook voor gehoorde of gelezen zaken vasthouden of begrijpen
inner speech = via bovenstaande route, een tekst meerdere malen herhalen in je hoofd
stoornis in verbinding sublexicale route
● inner speech raakt verstoord. moeite met lange zinnen en stillezen. lijstjes onthouden
wordt lastig
● niet bestaande woorden kunnen niet nagezegd worden
● wordt auditieve-fonologische agnosie genoemd
● route mag pas worden aangenomen als er een dubbele dissociatie is. dus als beide
gevallen en omgekeerd voorkomen
● transcorticale motorische afasie = kunnen herhalen maar maken geen gebruik van
taalsysteem
lezen
visuele-analaysesysteem, grafeem-foneemomzetting, visuele inputlexicon, semantisch
systeem
● visuele analyse systeem
functies:
● onderscheiden letters van andere tekens
● identificeren van individuele letters
