Preventie, family mediation en behandeling in de forensische context
Samenvatting Literatuur (inclusief overzicht met belangrijkste punten per artikel)
Ilse van Meurs 2024-2025
Euser, Alink et al. (2015) A gloomy picture: a meta-analysis of
randomized controlled trials reveals disappointing effectiveness of
programs aiming at preventing child maltreatment (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Een meta-analyse over de effectiviteit van interventies voor kindermishandeling. Uit het
onderzoek blijkt dat interventies voor kindermishandeling gezamenlijk niet zo effectief zijn.
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
● Interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
● interventies gericht op opvoedfactoren (ouderschapstraining) zijn effectiever dan gericht op steun
● interventies werken beter bij gezinnen waar mishandeling al speelt
○ interventies zijn effectiever in het reduceren van mishandeling (versus voorkomen)
● interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) zijn het meest effectief
● interventies gericht op oudere kinderen (versus baby’s) hadden grotere effecten
ACHTERGROND
Kindermishandeling is een wereldwijd probleem met ernstige gevolgen op de korte en lange
termijn. Er is weinig bewijs voor de effectiviteit van de interventies gericht op het voorkomen
of verminderen van kindermishandeling.
METHODE
Mishandeling wordt als uitkomstmaat genomen. Het is een meta-analyse met 27
steekproeven (RCT’s) over 20 interventieprogramma’s gericht op 3 groepen:
1. de algemene populatie (universeel, mishandeling voorkomen)
2. hoog-risico gezinnen (selectief, mishandeling voorkomen)
3. gezinnen waar mishandeling al plaatsvindt (geïndiceerd, mishandeling reduceren)
De effectiviteit is gemeten aan de hand van werkelijke gevallen van KM, gedefinieerd
volgens de CDC (Centers for Disease Control and Prevention).
De steekproeven waren niet-klinisch
RESULTATEN
● Interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
○ Gecombineerde effectgrootte na ‘trim and fill’: d = 0.02 → heel laag
● Algemene effectiviteit: het gecombineerde effect is klein (d=0.13) en werd niet
langer significant na correctie voor publicatiebias → positieve resultaten werden
vaker gepubliceerd
● Type programma: interventies gericht op opvoedfactoren (dus
ouderschapstraining) zijn effectiever dan interventies gericht op steun → MST is een
goede optie!
, ● Type doelgroep: interventies werken beter bij gezinnen waar mishandeling al speelt
(d=0.35) → ze zijn dus effectiever in het reduceren van mishandeling, niet
voorkomen
● Aantal sessies: interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) zijn het
meest effectief
● Leeftijd: interventies gericht op oudere kinderen hadden grotere effecten dan
interventies gericht op baby’s
● Langetermijneffecten: de effecten van interventies bleven stabiel over tijd, maar er
was geen bewijs voor significante verbetering op lange termijn
CONCLUSIE
De meeste programma’s zijn niet effectief in het voorkomen van kindermishandeling, maar
sommige interventies kunnen mishandeling wel verminderen.
IMPLICATIES
● meer gerandomiseerde onderzoeken met focus op preventieve programma’s
● verbetering van onderzoekspraktijken: kindermishandeling als uitkomstmaat
gebruiken, niet indirecte risicofactoren
● ontwikkeling preventieve programma’s
● toekomstig onderzoek naar de effectiviteit per type mishandeling
Mejdoubi, Van den Heijkant et al. (2015). The effect of VoorZorg, the
Dutch Nurse-Family Partnership, on child maltreatment and
development: A randomized controlled trial (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Studie die het effect van de interventie ‘VoorZorg’ evalueert buiten de Verenigde Staten. Het
laat positieve effecten van de interventie zien en suggereert dat het programma effectief is in
het voorkomen van kindermishandeling en het ondersteunen van kansarme gezinnen.
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
In de interventiegroep (VoorZorg-groep)
1. kregen ze significant minder meldingen van kindermishandeling
2. scoorden ze op 24 maanden significant hoger op de kwaliteit van de thuissituatie (verbeterde omgeving)
3. lieten de kinderen op 24 maanden significant minder internaliserend probleemgedrag zien
4. rookten de moeders minder
5. gaven de moeders meer borstvoeding
6. was er minder partnergeweld
ACHTERGROND
Het VoorZorg programma, de Nederlandse versie van het Nurse-Family Partnership (NFP),
richt zich op jonge, kansarme zwangere vrouwen. Het programma bestaat uit 50
gestructureerde huisbezoeken (10 tijdens zwangerschap, 20 in 1e en 2e levensjaar) door
getrainde verpleegkundigen. Het loopt van de zwangerschap tot de tweede verjaardag van
het kind.
METHODE
● Design: RCT met parallelle groepen (controlegroep en interventiegroep: VoorZorg)
● Populatie: 460 vrouwen <26 jaar die voor het eerst zwanger waren met lage SES,
laag opleidingsniveau en maximaal 28 weken zwanger zijn. Ook beheersen ze de
, Nederlandse taal en hebben ze minimaal 1/9 risicofactoren (financiële problemen,
huisvestingsprobleem, alleenstaand, verleden met geweld, psychosociale
symptomen, ongewenste zwangerschap, werkloos, middelenmisbruik)
RESULTATEN
● Kindermishandeling: er werd significant minder vaak een melding van
kindermishandeling gemaakt bij de VoorZorg-groep (11%) in vergelijking met de
controlegroep (19%)
● Kwaliteit thuissituatie: bij 24 maanden scoorde de VoorZorg-groep significant
hoger op de IT-HOME-schaal, wat wijst op een verbeterde omgeving
● Probleemgedrag: kinderen uit de VoorZorg-groep lieten op 24 maanden significant
minder vaak internaliserend probleemgedrag zien dan de controlegroep (17% versus
31%). Voor externaliserend gedrag was er een significant verschil.
● Roken: moeders roken minder na VoorZorg interventie
● Borstvoeding: moeders geven meer borstvoeding na VoorZorg
● Geweld: er is minder partnergeweld na VoorZorg
● Geboorte omstandigheden: geen significante effecten
CONCLUSIE
Het VoorZorg programma verminderde significant het aantal CPS-rapporten (meldingen) en
verbeterde de thuisomgeving en het gedrag van kinderen. Dit suggereert dat het programma
effectief is in het voorkomen van kindermishandeling en het ondersteunen van kansarme
gezinnen. Ook zijn de kosten van VoorZorg relatief laag.
LIMITATIES
● selectiviteit CPS-data (niet alle meldingen werden meegenomen)
● drop-out: relatief hoge uitval, vooral in controlegroep
● algemene toepasbaarheid: beperkt aantal deelnemers uit etnische minderheden
Gelinck, Rensen et al. (2018). Erkenning van interventies: Criteria voor
gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2019-2022 (HC1)
ERKENNING VAN INTERVENTIES
Het erkenningstraject voor interventies is een beoordelingssysteem ontwikkeld door diverse
Nederlandse kennisinstituten (zoals NJI, RIVM). Het doel is inzicht geven in de kwaliteit,
uitvoerbaarheid en effectiviteit van interventies en deze waar nodig te verbeteren.
Doelen van het erkenningstraject
1. kwaliteitsverbetering (verbeteren interventies en stimuleren evidence based werken)
2. inzicht geven (transparantie over kwaliteit)
3. harmonisatie: samenvoegen in één systeem
Criteria en Niveaus van erkenning
3 niveaus
1. Goed beschreven: focus op duidelijke beschrijving van doelen, de doelgroep, de
aanpak en uitvoerbaarheid. Het vereist een procesevaluatie (onderzoek naar bereik,
waardering en succes- en faalfactoren)
2. Goed onderbouwd: toetsing van de theoretische basis + aannemelijkheid van de
effectiviteit. Vereist een gedetailleerde analyse van het probleem, de doelgroep en de
interventiemethode
3. Effectief: toont met onderzoek aan dat de interventie haar doelen behaalt. Is
onderverdeeld in 3 niveaus van effectiviteit
● Eerste aanwijzingen: onderzoek geeft eerste indicaties van effectiviteit
Samenvatting Literatuur (inclusief overzicht met belangrijkste punten per artikel)
Ilse van Meurs 2024-2025
Euser, Alink et al. (2015) A gloomy picture: a meta-analysis of
randomized controlled trials reveals disappointing effectiveness of
programs aiming at preventing child maltreatment (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Een meta-analyse over de effectiviteit van interventies voor kindermishandeling. Uit het
onderzoek blijkt dat interventies voor kindermishandeling gezamenlijk niet zo effectief zijn.
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
● Interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
● interventies gericht op opvoedfactoren (ouderschapstraining) zijn effectiever dan gericht op steun
● interventies werken beter bij gezinnen waar mishandeling al speelt
○ interventies zijn effectiever in het reduceren van mishandeling (versus voorkomen)
● interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) zijn het meest effectief
● interventies gericht op oudere kinderen (versus baby’s) hadden grotere effecten
ACHTERGROND
Kindermishandeling is een wereldwijd probleem met ernstige gevolgen op de korte en lange
termijn. Er is weinig bewijs voor de effectiviteit van de interventies gericht op het voorkomen
of verminderen van kindermishandeling.
METHODE
Mishandeling wordt als uitkomstmaat genomen. Het is een meta-analyse met 27
steekproeven (RCT’s) over 20 interventieprogramma’s gericht op 3 groepen:
1. de algemene populatie (universeel, mishandeling voorkomen)
2. hoog-risico gezinnen (selectief, mishandeling voorkomen)
3. gezinnen waar mishandeling al plaatsvindt (geïndiceerd, mishandeling reduceren)
De effectiviteit is gemeten aan de hand van werkelijke gevallen van KM, gedefinieerd
volgens de CDC (Centers for Disease Control and Prevention).
De steekproeven waren niet-klinisch
RESULTATEN
● Interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
○ Gecombineerde effectgrootte na ‘trim and fill’: d = 0.02 → heel laag
● Algemene effectiviteit: het gecombineerde effect is klein (d=0.13) en werd niet
langer significant na correctie voor publicatiebias → positieve resultaten werden
vaker gepubliceerd
● Type programma: interventies gericht op opvoedfactoren (dus
ouderschapstraining) zijn effectiever dan interventies gericht op steun → MST is een
goede optie!
, ● Type doelgroep: interventies werken beter bij gezinnen waar mishandeling al speelt
(d=0.35) → ze zijn dus effectiever in het reduceren van mishandeling, niet
voorkomen
● Aantal sessies: interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) zijn het
meest effectief
● Leeftijd: interventies gericht op oudere kinderen hadden grotere effecten dan
interventies gericht op baby’s
● Langetermijneffecten: de effecten van interventies bleven stabiel over tijd, maar er
was geen bewijs voor significante verbetering op lange termijn
CONCLUSIE
De meeste programma’s zijn niet effectief in het voorkomen van kindermishandeling, maar
sommige interventies kunnen mishandeling wel verminderen.
IMPLICATIES
● meer gerandomiseerde onderzoeken met focus op preventieve programma’s
● verbetering van onderzoekspraktijken: kindermishandeling als uitkomstmaat
gebruiken, niet indirecte risicofactoren
● ontwikkeling preventieve programma’s
● toekomstig onderzoek naar de effectiviteit per type mishandeling
Mejdoubi, Van den Heijkant et al. (2015). The effect of VoorZorg, the
Dutch Nurse-Family Partnership, on child maltreatment and
development: A randomized controlled trial (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Studie die het effect van de interventie ‘VoorZorg’ evalueert buiten de Verenigde Staten. Het
laat positieve effecten van de interventie zien en suggereert dat het programma effectief is in
het voorkomen van kindermishandeling en het ondersteunen van kansarme gezinnen.
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
In de interventiegroep (VoorZorg-groep)
1. kregen ze significant minder meldingen van kindermishandeling
2. scoorden ze op 24 maanden significant hoger op de kwaliteit van de thuissituatie (verbeterde omgeving)
3. lieten de kinderen op 24 maanden significant minder internaliserend probleemgedrag zien
4. rookten de moeders minder
5. gaven de moeders meer borstvoeding
6. was er minder partnergeweld
ACHTERGROND
Het VoorZorg programma, de Nederlandse versie van het Nurse-Family Partnership (NFP),
richt zich op jonge, kansarme zwangere vrouwen. Het programma bestaat uit 50
gestructureerde huisbezoeken (10 tijdens zwangerschap, 20 in 1e en 2e levensjaar) door
getrainde verpleegkundigen. Het loopt van de zwangerschap tot de tweede verjaardag van
het kind.
METHODE
● Design: RCT met parallelle groepen (controlegroep en interventiegroep: VoorZorg)
● Populatie: 460 vrouwen <26 jaar die voor het eerst zwanger waren met lage SES,
laag opleidingsniveau en maximaal 28 weken zwanger zijn. Ook beheersen ze de
, Nederlandse taal en hebben ze minimaal 1/9 risicofactoren (financiële problemen,
huisvestingsprobleem, alleenstaand, verleden met geweld, psychosociale
symptomen, ongewenste zwangerschap, werkloos, middelenmisbruik)
RESULTATEN
● Kindermishandeling: er werd significant minder vaak een melding van
kindermishandeling gemaakt bij de VoorZorg-groep (11%) in vergelijking met de
controlegroep (19%)
● Kwaliteit thuissituatie: bij 24 maanden scoorde de VoorZorg-groep significant
hoger op de IT-HOME-schaal, wat wijst op een verbeterde omgeving
● Probleemgedrag: kinderen uit de VoorZorg-groep lieten op 24 maanden significant
minder vaak internaliserend probleemgedrag zien dan de controlegroep (17% versus
31%). Voor externaliserend gedrag was er een significant verschil.
● Roken: moeders roken minder na VoorZorg interventie
● Borstvoeding: moeders geven meer borstvoeding na VoorZorg
● Geweld: er is minder partnergeweld na VoorZorg
● Geboorte omstandigheden: geen significante effecten
CONCLUSIE
Het VoorZorg programma verminderde significant het aantal CPS-rapporten (meldingen) en
verbeterde de thuisomgeving en het gedrag van kinderen. Dit suggereert dat het programma
effectief is in het voorkomen van kindermishandeling en het ondersteunen van kansarme
gezinnen. Ook zijn de kosten van VoorZorg relatief laag.
LIMITATIES
● selectiviteit CPS-data (niet alle meldingen werden meegenomen)
● drop-out: relatief hoge uitval, vooral in controlegroep
● algemene toepasbaarheid: beperkt aantal deelnemers uit etnische minderheden
Gelinck, Rensen et al. (2018). Erkenning van interventies: Criteria voor
gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2019-2022 (HC1)
ERKENNING VAN INTERVENTIES
Het erkenningstraject voor interventies is een beoordelingssysteem ontwikkeld door diverse
Nederlandse kennisinstituten (zoals NJI, RIVM). Het doel is inzicht geven in de kwaliteit,
uitvoerbaarheid en effectiviteit van interventies en deze waar nodig te verbeteren.
Doelen van het erkenningstraject
1. kwaliteitsverbetering (verbeteren interventies en stimuleren evidence based werken)
2. inzicht geven (transparantie over kwaliteit)
3. harmonisatie: samenvoegen in één systeem
Criteria en Niveaus van erkenning
3 niveaus
1. Goed beschreven: focus op duidelijke beschrijving van doelen, de doelgroep, de
aanpak en uitvoerbaarheid. Het vereist een procesevaluatie (onderzoek naar bereik,
waardering en succes- en faalfactoren)
2. Goed onderbouwd: toetsing van de theoretische basis + aannemelijkheid van de
effectiviteit. Vereist een gedetailleerde analyse van het probleem, de doelgroep en de
interventiemethode
3. Effectief: toont met onderzoek aan dat de interventie haar doelen behaalt. Is
onderverdeeld in 3 niveaus van effectiviteit
● Eerste aanwijzingen: onderzoek geeft eerste indicaties van effectiviteit
