SAMENLEVING, OPVOEDING & ONDERWIJS
2024/2025
(Hoorcollege aantekeningen, literatuur
samenvattingen en leerdoelen uitgewerkt)
,Hoe ouders hun kinderen opvoeden, en wat de aard van de relatie tussen ouders en kinderen is, hangt
niet alleen van die ouders en kinderen zelf af, maar ook van hun sociale omgeving en van de
maatschappij als geheel. Opvoeding, of het nu in het gezin is, op school, of elders, vindt altijd in een
ruimere context plaats. Hetzelfde geldt voor onderwijs. Opvoedingspraktijken en ideeën over (de
doelen van) opvoeding hangen net als onderwijspraktijken en ideeën daarover samen met de behoeftes
en belangen van verschillende actoren, met in (delen van) de samenleving dominante opvattingen, met
maatschappelijke structuren, economische, politieke en culturele ontwikkelingen, enzovoorts. Daarom
is het belangrijk voor pedagogen om ook met een sociologische blik naar opvoeding en onderwijs te
kunnen kijken. In deze eerste week wordt dit sociologische perspectief geïntroduceerd, waarmee de
basis wordt gelegd voor de hele cursus.
Leerdoelen
o Studenten kunnen uitleggen wat de bedoeling van deze cursus is.
o Studenten kunnen uitleggen wat een sociologisch perspectief op opvoeding en onderwijs inhoudt
en dit met voorbeelden illustreren.
o Studenten begrijpen de toegevoegde waarde van een sociologisch perspectief voor een pedagoog
(en academische leerkracht) en kunnen hier argumenten voor geven.
o Studenten begrijpen de opbouw en inhoud van het vak SOO.
Werkgroep 1.1
Wat is sociologie? Waar houden sociologen zich mee bezig?
o Sociologie bestudeert hoe mensen samenleven, communiceren en interacteren in sociale groepen.
Sociologen onderzoeken sociale structuren zoals gezinnen, gemeenschappen, en samenlevingen,
met als doel te begrijpen hoe deze structuren onze normen, waarden, en gedrag vormen. Ze stellen
vragen over identiteit, sociale klassen, ongelijkheid, culturele invloeden, en de ontwikkeling van
sociale instituties. Door deze inzichten dragen sociologen bij aan het oplossen van
maatschappelijke problemen en het ontwikkelen van beleid dat bijdraagt aan een rechtvaardigere
samenleving.
Wat kenmerkt het sociologisch perspectief en hoe onderscheidt het sociologisch
perspectief zich van het pedagogisch of psychologisch perspectief?
o Het sociologisch perspectief onderzoekt hoe sociale structuren, interacties, en maatschappelijke
invloeden ons gedrag en onze ontwikkeling bepalen. Sociologen richten zich op groepsprocessen,
de invloed van sociale context en ongelijkheden, zoals klasse en gender, om te begrijpen hoe wij
functioneren binnen de samenleving.
o In vergelijking daarmee focust het pedagogisch perspectief op opvoeding en leerprocessen,
waarbij de ontwikkeling van het individu centraal staat. Pedagogen willen weten hoe ze kinderen
en jongeren effectief kunnen begeleiden. De psychologie, daarentegen, bestudeert interne, mentale
processen en persoonlijk gedrag. Psychologen richten zich vooral op het individu en zijn innerlijke
belevingswereld.
, Ongelijkheid als centraal thema binnen de sociologie: de rol van opvoeding en onderwijs
o Ongelijkheid is een centraal thema binnen de sociologie. Sociale ongelijkheid verwijst naar een
ongelijke verdeling van middelen, kansen, macht, en privileges tussen verschillende groepen
binnen een samenleving. Dit kan betrekking hebben op diverse aspecten van het leven, zoals
inkomen, onderwijs, gezondheid, politieke invloed, en sociale status. In essentie betekent sociale
ongelijkheid dat sommige groepen in de samenleving systematisch meer voordelen en
mogelijkheden hebben dan anderen, waardoor ongelijkheden in levensomstandigheden en -
uitkomsten ontstaan.
Hoorcollege 1
In het hoorcollege wordt aan de hand van verschillende casussen geillustreerd wat het sociologisch
perspectief kenmerkt en toevoegt. Daarnaast wordt uitgelegd dat SOO een integrerend vak is, waarin
eerder opgedane kennis in een bredere context geplaatst wordt en waarin opvoeding thuis en op school
in verband wordt gebracht met maatschappelijke structuren en ontwikkelingen. Verder wordt uitgelegd
wat het kritische element in de cursus is. Tot slot wordt de opzet van de cursus nader toegelicht en
wordt een oefententamenvraag gemaakt.
Bauman, Z. (1997). Introduction: Sociology – What for? In Z. Bauman
(ed.), Thinking sociologically (pp. 1-19). Blackwell
Samenvatting van het artikel
Sociologie kan op verschillende manieren worden begrepen, maar een eenvoudige benadering is te
denken aan een verzameling boeken met 'sociologie' in de titels. Deze boeken vertegenwoordigen een
lange geschiedenis van kennis en traditie die nieuwe geïnteresseerden moeten verkennen. Het is echter
belangrijk om verder te kijken dan alleen de onderwerpen waar sociologie naar verwijst. Echte kennis
vereist verdieping: wat maakt sociologie uniek in vergelijking met andere kennisgebieden? Bij het
bekijken van de boekenplanken over sociologie in de bibliotheek zien we dat deze omringd zijn door
andere vakgebieden zoals geschiedenis, politieke wetenschappen, recht en economie. Al deze
disciplines onderzoeken menselijke handelingen en hun gevolgen, wat hen verbindt.
Toch rijst de vraag wat deze vakgebieden uniek maakt. Geschiedenis richt zich op het verleden, terwijl
sociologie de huidige handelingen bestudeert. Deze eenvoudige uitleg suggereert echter dat sociologie
een soort restdiscipline is die zich bezighoudt met wat andere disciplines negeren. Het is essentieel om
te begrijpen dat de indeling in vakgebieden het resultaat is van hoe we zijn opgeleid om de wereld te
begrijpen. De verschillende disciplines zijn ontstaan uit een verdeling van arbeid tussen
wetenschappers, wat de structuur van de wereld die we in ons hoofd hebben vormgeeft. Om de echte
verschillen te doorgronden, moeten we kijken naar de specifieke praktijken van deze disciplines.
De praktijken van verschillende studierichtingen vertonen weinig of geen verschillen in hun houding
ten opzichte van hun onderzoeksobjecten. Alle disciplines verzamelen relevante feiten, zorgen ervoor
dat deze juist en betrouwbaar zijn, en formuleren hun proposities duidelijk. De werkelijke verschillen
tussen de disciplines liggen in de soort vragen die zij stellen en de perspectieven die zij innemen bij
het bestuderen van menselijke acties. Economie richt zich bijvoorbeeld op de relatie tussen kosten en
effecten van menselijke handelingen, terwijl politieke wetenschappen zich concentreren op invloed en
machtsverhoudingen.
Sociologie heeft, hoewel het overlappingen vertoont met economie en politieke wetenschappen, een
unieke benadering: zij beschouwt menselijke acties binnen bredere netwerken van wederzijdse
2024/2025
(Hoorcollege aantekeningen, literatuur
samenvattingen en leerdoelen uitgewerkt)
,Hoe ouders hun kinderen opvoeden, en wat de aard van de relatie tussen ouders en kinderen is, hangt
niet alleen van die ouders en kinderen zelf af, maar ook van hun sociale omgeving en van de
maatschappij als geheel. Opvoeding, of het nu in het gezin is, op school, of elders, vindt altijd in een
ruimere context plaats. Hetzelfde geldt voor onderwijs. Opvoedingspraktijken en ideeën over (de
doelen van) opvoeding hangen net als onderwijspraktijken en ideeën daarover samen met de behoeftes
en belangen van verschillende actoren, met in (delen van) de samenleving dominante opvattingen, met
maatschappelijke structuren, economische, politieke en culturele ontwikkelingen, enzovoorts. Daarom
is het belangrijk voor pedagogen om ook met een sociologische blik naar opvoeding en onderwijs te
kunnen kijken. In deze eerste week wordt dit sociologische perspectief geïntroduceerd, waarmee de
basis wordt gelegd voor de hele cursus.
Leerdoelen
o Studenten kunnen uitleggen wat de bedoeling van deze cursus is.
o Studenten kunnen uitleggen wat een sociologisch perspectief op opvoeding en onderwijs inhoudt
en dit met voorbeelden illustreren.
o Studenten begrijpen de toegevoegde waarde van een sociologisch perspectief voor een pedagoog
(en academische leerkracht) en kunnen hier argumenten voor geven.
o Studenten begrijpen de opbouw en inhoud van het vak SOO.
Werkgroep 1.1
Wat is sociologie? Waar houden sociologen zich mee bezig?
o Sociologie bestudeert hoe mensen samenleven, communiceren en interacteren in sociale groepen.
Sociologen onderzoeken sociale structuren zoals gezinnen, gemeenschappen, en samenlevingen,
met als doel te begrijpen hoe deze structuren onze normen, waarden, en gedrag vormen. Ze stellen
vragen over identiteit, sociale klassen, ongelijkheid, culturele invloeden, en de ontwikkeling van
sociale instituties. Door deze inzichten dragen sociologen bij aan het oplossen van
maatschappelijke problemen en het ontwikkelen van beleid dat bijdraagt aan een rechtvaardigere
samenleving.
Wat kenmerkt het sociologisch perspectief en hoe onderscheidt het sociologisch
perspectief zich van het pedagogisch of psychologisch perspectief?
o Het sociologisch perspectief onderzoekt hoe sociale structuren, interacties, en maatschappelijke
invloeden ons gedrag en onze ontwikkeling bepalen. Sociologen richten zich op groepsprocessen,
de invloed van sociale context en ongelijkheden, zoals klasse en gender, om te begrijpen hoe wij
functioneren binnen de samenleving.
o In vergelijking daarmee focust het pedagogisch perspectief op opvoeding en leerprocessen,
waarbij de ontwikkeling van het individu centraal staat. Pedagogen willen weten hoe ze kinderen
en jongeren effectief kunnen begeleiden. De psychologie, daarentegen, bestudeert interne, mentale
processen en persoonlijk gedrag. Psychologen richten zich vooral op het individu en zijn innerlijke
belevingswereld.
, Ongelijkheid als centraal thema binnen de sociologie: de rol van opvoeding en onderwijs
o Ongelijkheid is een centraal thema binnen de sociologie. Sociale ongelijkheid verwijst naar een
ongelijke verdeling van middelen, kansen, macht, en privileges tussen verschillende groepen
binnen een samenleving. Dit kan betrekking hebben op diverse aspecten van het leven, zoals
inkomen, onderwijs, gezondheid, politieke invloed, en sociale status. In essentie betekent sociale
ongelijkheid dat sommige groepen in de samenleving systematisch meer voordelen en
mogelijkheden hebben dan anderen, waardoor ongelijkheden in levensomstandigheden en -
uitkomsten ontstaan.
Hoorcollege 1
In het hoorcollege wordt aan de hand van verschillende casussen geillustreerd wat het sociologisch
perspectief kenmerkt en toevoegt. Daarnaast wordt uitgelegd dat SOO een integrerend vak is, waarin
eerder opgedane kennis in een bredere context geplaatst wordt en waarin opvoeding thuis en op school
in verband wordt gebracht met maatschappelijke structuren en ontwikkelingen. Verder wordt uitgelegd
wat het kritische element in de cursus is. Tot slot wordt de opzet van de cursus nader toegelicht en
wordt een oefententamenvraag gemaakt.
Bauman, Z. (1997). Introduction: Sociology – What for? In Z. Bauman
(ed.), Thinking sociologically (pp. 1-19). Blackwell
Samenvatting van het artikel
Sociologie kan op verschillende manieren worden begrepen, maar een eenvoudige benadering is te
denken aan een verzameling boeken met 'sociologie' in de titels. Deze boeken vertegenwoordigen een
lange geschiedenis van kennis en traditie die nieuwe geïnteresseerden moeten verkennen. Het is echter
belangrijk om verder te kijken dan alleen de onderwerpen waar sociologie naar verwijst. Echte kennis
vereist verdieping: wat maakt sociologie uniek in vergelijking met andere kennisgebieden? Bij het
bekijken van de boekenplanken over sociologie in de bibliotheek zien we dat deze omringd zijn door
andere vakgebieden zoals geschiedenis, politieke wetenschappen, recht en economie. Al deze
disciplines onderzoeken menselijke handelingen en hun gevolgen, wat hen verbindt.
Toch rijst de vraag wat deze vakgebieden uniek maakt. Geschiedenis richt zich op het verleden, terwijl
sociologie de huidige handelingen bestudeert. Deze eenvoudige uitleg suggereert echter dat sociologie
een soort restdiscipline is die zich bezighoudt met wat andere disciplines negeren. Het is essentieel om
te begrijpen dat de indeling in vakgebieden het resultaat is van hoe we zijn opgeleid om de wereld te
begrijpen. De verschillende disciplines zijn ontstaan uit een verdeling van arbeid tussen
wetenschappers, wat de structuur van de wereld die we in ons hoofd hebben vormgeeft. Om de echte
verschillen te doorgronden, moeten we kijken naar de specifieke praktijken van deze disciplines.
De praktijken van verschillende studierichtingen vertonen weinig of geen verschillen in hun houding
ten opzichte van hun onderzoeksobjecten. Alle disciplines verzamelen relevante feiten, zorgen ervoor
dat deze juist en betrouwbaar zijn, en formuleren hun proposities duidelijk. De werkelijke verschillen
tussen de disciplines liggen in de soort vragen die zij stellen en de perspectieven die zij innemen bij
het bestuderen van menselijke acties. Economie richt zich bijvoorbeeld op de relatie tussen kosten en
effecten van menselijke handelingen, terwijl politieke wetenschappen zich concentreren op invloed en
machtsverhoudingen.
Sociologie heeft, hoewel het overlappingen vertoont met economie en politieke wetenschappen, een
unieke benadering: zij beschouwt menselijke acties binnen bredere netwerken van wederzijdse
