Psychodiagnostiek
Inhoud
Module 1: Wat is psychodiagnostiek?......................................................................................... 3
1. Voorbeelden..................................................................................................................... 3
2. De nitie........................................................................................................................... 4
3. Doel van psychodiagnostiek............................................................................................ 5
4. Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek.................................................................................... 6
5. Psychodiagnostiek als psychologisch consulent..............................................................8
Module 2: Het psychodiagnostisch proces................................................................................. 8
1. De empirische cyclus (De Groot)..................................................................................... 9
2. Psychodiagnostisch proces............................................................................................ 10
Klinisch psychologie: Psychodiagnostische cyclus (De Bruyn)..............................................10
2.1. Aanmelding: analyse van de vraagstelling..............................................................10
2.2. Re ectie van de diagnosticus................................................................................. 12
2.3. Diagnostisch scenario............................................................................................. 12
2.4. Ontwikkelen van toetsbare hypothesen..................................................................13
2.5. Het feitelijke diagnostisch onderzoek.....................................................................14
2.6. Evaluatie, besluit en rapportering...........................................................................14
3. Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)..........................................................................16
3.1. Introductie door Noëlle Pameijer............................................................................. 16
3.2. Vraagstellingen....................................................................................................... 18
3.3. Stappenplan............................................................................................................ 19
3.4. Vergelijking met De Bruyn...................................................................................... 21
4. Psychodiagnostisch procesmodel voor selectie.............................................................21
4.1. Fases....................................................................................................................... 22
5. Psychodiagnostiek in de praktijk (panelgesprek)...........................................................26
Module 3: De testbenadering................................................................................................... 26
1. Wat is een psychologische test?.................................................................................... 26
1.1. Een test is een beoordelingsprocedure...................................................................26
1.2. Een test registreert psychologische eigenschappen...............................................27
1.3. Een test levert een psychometrisch onderbouwd meetresultaat op.......................29
1.4. Andere kenmerken.................................................................................................. 30
2. Soorten psychologische testen...................................................................................... 31
2.1. Prestatieniveau tests............................................................................................... 31
2.2. Tests voor gedragswijze.......................................................................................... 32
3. Geschiedenis van de psychodiagnostiek........................................................................33
1
Downloaded by youn sam ()
, 3.1. Vroege voorlopers................................................................................................... 34
3.2. Een aarzelende start............................................................................................... 35
3.3. De eerste echte intelligentietest............................................................................. 38
De verdere evolutie............................................................................................................... 39
Nieuwe verwerkingswijzen in het intelligentieonderzoek.................Fout! Bladwijzer niet
gede nieerd.
De verdere evolutie..................................................Fout! Bladwijzer niet gede nieerd.
Het meten van andere eigenschappen....................Fout! Bladwijzer niet gede nieerd.
De hedendaagse testpraktijk................................................................................................ 43
Module 4: Psychometrie........................................................................................................... 44
1. Schaleren....................................................................................................................... 44
Variabelen & meetschalen................................................................................................. 45
Van testuitslagen naar schaalscores.................................................................................. 47
2. Normering...................................................................................................................... 52
2.1. beschrijving van de ruwe scores van de normgroep...................................................53
2.2. berekenen van de centrale tendentie......................................................................... 54
2.3. iemands positie berekenen binnen de groep..............................................................56
2.4. berekenen van de spreiding....................................................................................... 58
2.5. Standaardscores......................................................................................................... 59
2.6. De normgroep............................................................................................................. 63
2.6. Het gebruik van testnormen....................................................................................... 65
3. Betrouwbaarheid............................................................................................................ 70
1. Theoretische uitganspunten....................................................................................... 71
2. De betrouwbaarheid van een test meten...................................................................74
3. Hoe betrouwbaar moet een test zijn.......................................................................... 76
4. Het betrouwbaarheidsinterval rond een testscore......................................................76
4. Validiteit......................................................................................................................... 76
1. Onderzoek naar de validiteit van een test..................................................................77
2. Hoe valide moet een test zijn?................................................................................... 80
Item-responstheorie (als alternatief voor de klassieke testtheorie (niet boek))....................80
Module 5: Deontologie & cultuursensiviteit..............................................................................86
1. Cultuursensieve psychodiagnostiek............................................................................... 86
1. Cultuursensitieve attitude.......................................................................................... 86
2. Cultuursensitieve kennis............................................................................................ 87
3. Cultuursensitieve vaardigheden................................................................................. 88
4. Cultuursensitieve aanbevelingen (hoe op voorbereiden)..........................................88
5. Aanmelding & kennismaking...................................................................................... 89
6. Cultureel interview (beeld vd id vd client)..................................................................89
2
Downloaded by youn sam ()
, 7. Hetero- en ontwikkelingsanalyse................................................................................ 90
8. Psychologisch onderzoek............................................................................................ 90
9. Eindgesprek en advies................................................................................................ 91
10. Verslag.................................................................................................................... 91
2. Deontologie.................................................................................................................... 91
1. Gedragsregels............................................................................................................ 91
2. Algemene ethische principes...................................................................................... 92
3. Speci eke richtlijnen tijdens het psychodiagnostisch proces.....................................93
Module 1: Wat is psychodiagnostiek?
“Studeer jij toegepaste psychologie? … Oei, dan heb je mij waarschijnlijk al helemaal
door…!?”
Je kunt niet zomaar iemand “analyseren” → het is een vaardigheid en wetenschap die
aangeleerd moet worden (op een systematische en onderbouwde manier),
psychodiagnostisch onderzoek nodig
1. Voorbeelden
Waarvoor is psychodiagnostiek nuttig? Diagnoses stellen, onderzoek doen, behandeling
zoeken → hoe aanpakken vanuit het resultaat
Klinische psychologie
Is er sprake van een stoornis (bv. ASS)?
Is er sprake van een problematische gezinssituatie?
Wat is de draagkracht van deze cliënt?
Arbeids- en organisatiepsychologie
Voldoet een sollicitant aan de functie-eisen?
Ervaren medewerkers te veel stress? Zo ja, waarom?
Hoe verloopt het werkoverleg in teamverband in dit bedrijf?
Schoolpsychologie
Is deze leerling hoogbegaafd?
Heeft deze leerling voldoende schoolse vaardigheden om naar het 1 e jaar SO te gaan?
Is de manier waarop er les wordt gegeven aangepast aan de noden van deze leerling?
d.m.v. interviews, persoonlijkheidsvragenlijsten, observatie-instrumenten, prestatietest, …
2. De nitie
Psychodiagnostiek betekent…
Beslissen
3
Downloaded by youn sam ()
, o Griekse werkwoord ‘diagignṓskein’ (< dia-: ‘door…heen’ en gignṓskein: ‘leren;
weten’), wat zowel ‘door en door kennen’ als ‘onderscheiden’ betekent.
o “Een systematisch beslissingsproces”
Vaststellen van individuele verschillen
o “het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische kenmerken,
zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en uitingsvormen, en wel
met behulp van tests.”
Verzamelen van info over persoon en zijn/haar omgeving
o “op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen van info omtrent persoon
en zijn omgeving met het oog op het nemen van beslissingen”
Hulp bieden
o “psychodiagnostisch proces is het proces van hulp bieden aan personen met hun
vragen en problemen”
o Diagnostiek mondt uit in behandeling/interventie
Beschrijven van ontwikkelingsniveaus (zwakke én sterke kanten) van cliënt
o “developmental assessment op diverse ontwikkelingsgebieden zoals cognitie,
motoriek, socio-emotionele vaardigheden, …”
! veel de nities, maar niet volledig → focussen niet op wat het ECHT is (een proces
dat je tijd moet geven, een soort systematisch stappenplan)
Telkens ligt de klemtoon op slechts één of enkele centrale elementen van
psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek ≠ enkel test afnemen en interpreteren
Psychodiagnostiek = systematisch beslissingsproces
De nitie die wij hanteren:
Psychodiagnostiek is de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde
manier informatie over een persoon en zijn omgeving te verzamelen, met het oog
op het nemen van verantwoorde beslissingen.
Het geeft ons informatie over innerlijke kenmerken (neerslachtig, gelukkig, drive en
bekwaamheid) en weerspiegelt psychologische eigenschappen (stemming, intelligentie,
draagkracht, weerstand) van een persoon of omgeving.
Deze eigenschappen kunnen stabiel of veranderlijk zijn.
Stabiele eigenschappen: trekken (traits)
o Aangeboren, hoort bij je
o Vb. “als ik niet op tijd gegeten heb, maakt dat me humeurig.”
Veranderlijke eigenschappen: toestanden (states)
o Vb. moeheid, stress, frustratie, “Dat spel maakt me blij”
er zijn ook CONSTRUCTEN
Constructen (denkbeelden)
o Dat zijn denkbeelden over een eigenschap waarvan we denken dat ze een
samenhangend geheel van zowel innerlijke als uiterlijke kenmerken zijn.
4
Downloaded by youn sam ()
Inhoud
Module 1: Wat is psychodiagnostiek?......................................................................................... 3
1. Voorbeelden..................................................................................................................... 3
2. De nitie........................................................................................................................... 4
3. Doel van psychodiagnostiek............................................................................................ 5
4. Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek.................................................................................... 6
5. Psychodiagnostiek als psychologisch consulent..............................................................8
Module 2: Het psychodiagnostisch proces................................................................................. 8
1. De empirische cyclus (De Groot)..................................................................................... 9
2. Psychodiagnostisch proces............................................................................................ 10
Klinisch psychologie: Psychodiagnostische cyclus (De Bruyn)..............................................10
2.1. Aanmelding: analyse van de vraagstelling..............................................................10
2.2. Re ectie van de diagnosticus................................................................................. 12
2.3. Diagnostisch scenario............................................................................................. 12
2.4. Ontwikkelen van toetsbare hypothesen..................................................................13
2.5. Het feitelijke diagnostisch onderzoek.....................................................................14
2.6. Evaluatie, besluit en rapportering...........................................................................14
3. Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)..........................................................................16
3.1. Introductie door Noëlle Pameijer............................................................................. 16
3.2. Vraagstellingen....................................................................................................... 18
3.3. Stappenplan............................................................................................................ 19
3.4. Vergelijking met De Bruyn...................................................................................... 21
4. Psychodiagnostisch procesmodel voor selectie.............................................................21
4.1. Fases....................................................................................................................... 22
5. Psychodiagnostiek in de praktijk (panelgesprek)...........................................................26
Module 3: De testbenadering................................................................................................... 26
1. Wat is een psychologische test?.................................................................................... 26
1.1. Een test is een beoordelingsprocedure...................................................................26
1.2. Een test registreert psychologische eigenschappen...............................................27
1.3. Een test levert een psychometrisch onderbouwd meetresultaat op.......................29
1.4. Andere kenmerken.................................................................................................. 30
2. Soorten psychologische testen...................................................................................... 31
2.1. Prestatieniveau tests............................................................................................... 31
2.2. Tests voor gedragswijze.......................................................................................... 32
3. Geschiedenis van de psychodiagnostiek........................................................................33
1
Downloaded by youn sam ()
, 3.1. Vroege voorlopers................................................................................................... 34
3.2. Een aarzelende start............................................................................................... 35
3.3. De eerste echte intelligentietest............................................................................. 38
De verdere evolutie............................................................................................................... 39
Nieuwe verwerkingswijzen in het intelligentieonderzoek.................Fout! Bladwijzer niet
gede nieerd.
De verdere evolutie..................................................Fout! Bladwijzer niet gede nieerd.
Het meten van andere eigenschappen....................Fout! Bladwijzer niet gede nieerd.
De hedendaagse testpraktijk................................................................................................ 43
Module 4: Psychometrie........................................................................................................... 44
1. Schaleren....................................................................................................................... 44
Variabelen & meetschalen................................................................................................. 45
Van testuitslagen naar schaalscores.................................................................................. 47
2. Normering...................................................................................................................... 52
2.1. beschrijving van de ruwe scores van de normgroep...................................................53
2.2. berekenen van de centrale tendentie......................................................................... 54
2.3. iemands positie berekenen binnen de groep..............................................................56
2.4. berekenen van de spreiding....................................................................................... 58
2.5. Standaardscores......................................................................................................... 59
2.6. De normgroep............................................................................................................. 63
2.6. Het gebruik van testnormen....................................................................................... 65
3. Betrouwbaarheid............................................................................................................ 70
1. Theoretische uitganspunten....................................................................................... 71
2. De betrouwbaarheid van een test meten...................................................................74
3. Hoe betrouwbaar moet een test zijn.......................................................................... 76
4. Het betrouwbaarheidsinterval rond een testscore......................................................76
4. Validiteit......................................................................................................................... 76
1. Onderzoek naar de validiteit van een test..................................................................77
2. Hoe valide moet een test zijn?................................................................................... 80
Item-responstheorie (als alternatief voor de klassieke testtheorie (niet boek))....................80
Module 5: Deontologie & cultuursensiviteit..............................................................................86
1. Cultuursensieve psychodiagnostiek............................................................................... 86
1. Cultuursensitieve attitude.......................................................................................... 86
2. Cultuursensitieve kennis............................................................................................ 87
3. Cultuursensitieve vaardigheden................................................................................. 88
4. Cultuursensitieve aanbevelingen (hoe op voorbereiden)..........................................88
5. Aanmelding & kennismaking...................................................................................... 89
6. Cultureel interview (beeld vd id vd client)..................................................................89
2
Downloaded by youn sam ()
, 7. Hetero- en ontwikkelingsanalyse................................................................................ 90
8. Psychologisch onderzoek............................................................................................ 90
9. Eindgesprek en advies................................................................................................ 91
10. Verslag.................................................................................................................... 91
2. Deontologie.................................................................................................................... 91
1. Gedragsregels............................................................................................................ 91
2. Algemene ethische principes...................................................................................... 92
3. Speci eke richtlijnen tijdens het psychodiagnostisch proces.....................................93
Module 1: Wat is psychodiagnostiek?
“Studeer jij toegepaste psychologie? … Oei, dan heb je mij waarschijnlijk al helemaal
door…!?”
Je kunt niet zomaar iemand “analyseren” → het is een vaardigheid en wetenschap die
aangeleerd moet worden (op een systematische en onderbouwde manier),
psychodiagnostisch onderzoek nodig
1. Voorbeelden
Waarvoor is psychodiagnostiek nuttig? Diagnoses stellen, onderzoek doen, behandeling
zoeken → hoe aanpakken vanuit het resultaat
Klinische psychologie
Is er sprake van een stoornis (bv. ASS)?
Is er sprake van een problematische gezinssituatie?
Wat is de draagkracht van deze cliënt?
Arbeids- en organisatiepsychologie
Voldoet een sollicitant aan de functie-eisen?
Ervaren medewerkers te veel stress? Zo ja, waarom?
Hoe verloopt het werkoverleg in teamverband in dit bedrijf?
Schoolpsychologie
Is deze leerling hoogbegaafd?
Heeft deze leerling voldoende schoolse vaardigheden om naar het 1 e jaar SO te gaan?
Is de manier waarop er les wordt gegeven aangepast aan de noden van deze leerling?
d.m.v. interviews, persoonlijkheidsvragenlijsten, observatie-instrumenten, prestatietest, …
2. De nitie
Psychodiagnostiek betekent…
Beslissen
3
Downloaded by youn sam ()
, o Griekse werkwoord ‘diagignṓskein’ (< dia-: ‘door…heen’ en gignṓskein: ‘leren;
weten’), wat zowel ‘door en door kennen’ als ‘onderscheiden’ betekent.
o “Een systematisch beslissingsproces”
Vaststellen van individuele verschillen
o “het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische kenmerken,
zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en uitingsvormen, en wel
met behulp van tests.”
Verzamelen van info over persoon en zijn/haar omgeving
o “op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen van info omtrent persoon
en zijn omgeving met het oog op het nemen van beslissingen”
Hulp bieden
o “psychodiagnostisch proces is het proces van hulp bieden aan personen met hun
vragen en problemen”
o Diagnostiek mondt uit in behandeling/interventie
Beschrijven van ontwikkelingsniveaus (zwakke én sterke kanten) van cliënt
o “developmental assessment op diverse ontwikkelingsgebieden zoals cognitie,
motoriek, socio-emotionele vaardigheden, …”
! veel de nities, maar niet volledig → focussen niet op wat het ECHT is (een proces
dat je tijd moet geven, een soort systematisch stappenplan)
Telkens ligt de klemtoon op slechts één of enkele centrale elementen van
psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek ≠ enkel test afnemen en interpreteren
Psychodiagnostiek = systematisch beslissingsproces
De nitie die wij hanteren:
Psychodiagnostiek is de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde
manier informatie over een persoon en zijn omgeving te verzamelen, met het oog
op het nemen van verantwoorde beslissingen.
Het geeft ons informatie over innerlijke kenmerken (neerslachtig, gelukkig, drive en
bekwaamheid) en weerspiegelt psychologische eigenschappen (stemming, intelligentie,
draagkracht, weerstand) van een persoon of omgeving.
Deze eigenschappen kunnen stabiel of veranderlijk zijn.
Stabiele eigenschappen: trekken (traits)
o Aangeboren, hoort bij je
o Vb. “als ik niet op tijd gegeten heb, maakt dat me humeurig.”
Veranderlijke eigenschappen: toestanden (states)
o Vb. moeheid, stress, frustratie, “Dat spel maakt me blij”
er zijn ook CONSTRUCTEN
Constructen (denkbeelden)
o Dat zijn denkbeelden over een eigenschap waarvan we denken dat ze een
samenhangend geheel van zowel innerlijke als uiterlijke kenmerken zijn.
4
Downloaded by youn sam ()
