Hoofdstuk 1 Introductie in persoonlijkheidspsychologie
Definitie van persoonlijkheid
Persoonlijkheid is de verzameling psychologische eigenschappen
1. Hoeveel eigenschappen zijn er?
Elke eigenschap kan veranderen voor individuen, culturen en in tijd, daarom op zoek naar fundamentele
eigenschappen.
2. Hoe zijn de eigenschappen georganiseerd?
Is er een verband met andere eigenschappen?
3. Wat is de oorsprong van de eigenschappen?
Waar komen ze vandaan en hoe ontwikkelen ze zich?
4. Wat zijn de correlaties en gevolgen van eigenschappen?
Met betrekking tot ervaring, gedrag en levensresultaten.
Psychologische eigenschappen zijn nuttig:
- Beschrijven van mensen en helpen de verschillen te begrijpen.
- Verklaren van gedrag.
- Voorspellen van gedrag.
Mechanismen
Psychologisch mechanisme heeft 3 essentiële ingrediënten:
1. Input (omgeving)
2. Beslissingsregels (nadenken over de opties)
3. Outputs (gedrag sturen naar bepaalde actie)
Interactie in situaties
- Perceptie (hoe we de omgeving interpreteren, iedereen doet dat anders).
- Selectie (hoe we situaties kiezen: vrienden, hobby’s, werk).
- Evocatie (de reactie die we bij anderen oproepen).
- Manipulaties (de manieren waarop we opzettelijk proberen anderen te beïnvloeden).
De omgeving:
, Fysieke omgeving
Honger, zoeken naar eten, omgaan met de temperatuur.
Sociale omgeving
Werk en relaties.
Intrapsychische omgeving
Herinneringen, dromen, verlangens en fantasieën. Kritische context voor het begrijpen van de menselijke
persoonlijkheid.
Thema Algemeen
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Trait-descriptive Eigenschap- Bijvoeglijke naamwoorden die het karakter en de eigenschappen van
adjectives beschrijvende een persoon beschrijven.
bijvoeglijke
naamwoorden
Personality Persoonlijkheid Persoonlijkheid is het geheel van psychologische eigenschappen en
mechanismen binnen het individu die geordend en redelijk stabiel
over tijd zijn en die van invloed zijn op zijn of haar interacties met en
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving.
Psychological traits Psychologische Kenmerken die beschrijven hoe mensen van elkaar verschillen.
eigenschappen
Average tendencies Gemiddelde Ook een praatgraag persoon is wel eens stil: eigenschappen
neigingen beschrijven de gemiddelde neigingen van een persoon.
Psychological Psychologische Processen van persoonlijkheid.
mechanisms mechanismen
Within the Binnen het individu Persoonlijkheid is iets dat een persoon van zichzelf met zich
individual meedraagt in de loop van de tijd en van de ene situatie naar de
andere. Het is enigszins stabiel en consistent in verschillende
situaties.
Organized Georganiseerd Eigenschappen en mechanismen zijn niet willekeurig, maar
persoonlijkheid is georganiseerd: mechanismen en kenmerken zijn
, met elkaar verbonden.
Enduring Blijvend De meeste eigenschappen en mechanismen zijn blijvend/consistent.
Influential forces Invloedrijke Persoonlijkheidskenmerken en -mechanismen kunnen effect hebben
krachten op het leven van mensen: hoe we denken, handelen en voelen.
Person-environment Interactie tussen Hoe een persoon reageert op de omgeving.
interaction persoon en
omgeving
Adaptation Aanpassen Adaptief functioneren: het bereiken van doelen, omgaan met de
uitdagingen en problemen waarmee we in ons leven te maken
krijgen, ons aanpassen en ermee omgaan.
Environment Omgeving Fysieke omgeving.
Sociale omgeving.
Intrapsychische omgeving.
Drie niveaus van persoonlijkheidsanaylse
1. Menselijke natuur, zoals iedereen, universeel.
2. Individuele en groepsverschillen, zoals sommigen.
3. Individuele uniciteit, alleen jij.
Thema Persoonlijkheidsanalyse
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Human nature Menselijke natuur Eigenschappen en kenmerken van persoonlijkheid die bij onze soort
horen en die vrijwel iedereen heeft: ergens bij willen horen,
capaciteit om liefde te ervaren.
Individual Individuele Manieren waarop ieder mens op andere mensen lijkt.
differences verschillen
Group differences Groepsverschillen Man/vrouw, leeftijdsgroep, voorkeur voor politieke partij, etnische
groep, etc.
Individual Individuele uniciteit Ieder mens is uniek met een eigen persoonlijkheid.
, uniqueness
Nomothetic Nomothetisch Studie van groepen om algemene conclusies te kunnen trekken.
Idiographic Idiografisch Studie van gedrag dat het individu uniek maakt.
Stabiliteit interactie en aanpassing
Interactie met omgeving (perceptie en selectie)
(Tijdelijke) behoeften, zoals honger
State versus trait
o State: een tijdelijke toestand doe je voor een korte periode ervaart, daarna terugkeer naar
oorspronkelijke staat: ‘ik heb veel vertrouwen in dit gesprek’ of ‘ik ben zenuwachtig om dit te doen’.
o Trait: een karaktertrek als iets dat deel uitmaakt van de persoonlijkheid van een individu en dus als een
lange termijn kenmerk van een individu dat tot uiting komt in zijn gedrag, acties en gevoelens: ‘ik ben
een zelfverzekerd persoon’ of ‘ik ben gewoon een angstig persoon’.
Toen en nu
De meeste klassieke grote theorieën over persoonlijkheid richten zich op het niveau van analyse van de menselijke
natuur, de menselijk soort, waaronder Freud (universele stadia van psychoseksuele ontwikkeling: orale, anale,
fallische, latentie en genitale fase).
Hedendaags onderzoek richt zich vooral op individuele en groepsverschillen. Maar het vakgebied persoonlijkheid is
bekritiseerd omdat het te veel onafhankelijke onderzoeksgebieden bevat, zonder enig besef van de hele persoon
achter de afzonderlijke onderzoeksonderwerpen. Wat persoonlijkheid als een samenhangend vakgebied bij elkaar
houdt, zou in zo'n benadering ontbreken.
6 kennisdomeinen over de mens
Elk theoretisch perspectief binnen de domeinen van de persoonlijkheid kan gericht zijn op een cruciaal belangrijk
deel van het menselijk psychologisch functioneren, maar elk perspectief op zichzelf omvat niet de hele persoon.
Focus op twee elementen:
1. Theorieën
2. Empirisch onderzoek
6 domeinen:
Definitie van persoonlijkheid
Persoonlijkheid is de verzameling psychologische eigenschappen
1. Hoeveel eigenschappen zijn er?
Elke eigenschap kan veranderen voor individuen, culturen en in tijd, daarom op zoek naar fundamentele
eigenschappen.
2. Hoe zijn de eigenschappen georganiseerd?
Is er een verband met andere eigenschappen?
3. Wat is de oorsprong van de eigenschappen?
Waar komen ze vandaan en hoe ontwikkelen ze zich?
4. Wat zijn de correlaties en gevolgen van eigenschappen?
Met betrekking tot ervaring, gedrag en levensresultaten.
Psychologische eigenschappen zijn nuttig:
- Beschrijven van mensen en helpen de verschillen te begrijpen.
- Verklaren van gedrag.
- Voorspellen van gedrag.
Mechanismen
Psychologisch mechanisme heeft 3 essentiële ingrediënten:
1. Input (omgeving)
2. Beslissingsregels (nadenken over de opties)
3. Outputs (gedrag sturen naar bepaalde actie)
Interactie in situaties
- Perceptie (hoe we de omgeving interpreteren, iedereen doet dat anders).
- Selectie (hoe we situaties kiezen: vrienden, hobby’s, werk).
- Evocatie (de reactie die we bij anderen oproepen).
- Manipulaties (de manieren waarop we opzettelijk proberen anderen te beïnvloeden).
De omgeving:
, Fysieke omgeving
Honger, zoeken naar eten, omgaan met de temperatuur.
Sociale omgeving
Werk en relaties.
Intrapsychische omgeving
Herinneringen, dromen, verlangens en fantasieën. Kritische context voor het begrijpen van de menselijke
persoonlijkheid.
Thema Algemeen
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Trait-descriptive Eigenschap- Bijvoeglijke naamwoorden die het karakter en de eigenschappen van
adjectives beschrijvende een persoon beschrijven.
bijvoeglijke
naamwoorden
Personality Persoonlijkheid Persoonlijkheid is het geheel van psychologische eigenschappen en
mechanismen binnen het individu die geordend en redelijk stabiel
over tijd zijn en die van invloed zijn op zijn of haar interacties met en
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving.
Psychological traits Psychologische Kenmerken die beschrijven hoe mensen van elkaar verschillen.
eigenschappen
Average tendencies Gemiddelde Ook een praatgraag persoon is wel eens stil: eigenschappen
neigingen beschrijven de gemiddelde neigingen van een persoon.
Psychological Psychologische Processen van persoonlijkheid.
mechanisms mechanismen
Within the Binnen het individu Persoonlijkheid is iets dat een persoon van zichzelf met zich
individual meedraagt in de loop van de tijd en van de ene situatie naar de
andere. Het is enigszins stabiel en consistent in verschillende
situaties.
Organized Georganiseerd Eigenschappen en mechanismen zijn niet willekeurig, maar
persoonlijkheid is georganiseerd: mechanismen en kenmerken zijn
, met elkaar verbonden.
Enduring Blijvend De meeste eigenschappen en mechanismen zijn blijvend/consistent.
Influential forces Invloedrijke Persoonlijkheidskenmerken en -mechanismen kunnen effect hebben
krachten op het leven van mensen: hoe we denken, handelen en voelen.
Person-environment Interactie tussen Hoe een persoon reageert op de omgeving.
interaction persoon en
omgeving
Adaptation Aanpassen Adaptief functioneren: het bereiken van doelen, omgaan met de
uitdagingen en problemen waarmee we in ons leven te maken
krijgen, ons aanpassen en ermee omgaan.
Environment Omgeving Fysieke omgeving.
Sociale omgeving.
Intrapsychische omgeving.
Drie niveaus van persoonlijkheidsanaylse
1. Menselijke natuur, zoals iedereen, universeel.
2. Individuele en groepsverschillen, zoals sommigen.
3. Individuele uniciteit, alleen jij.
Thema Persoonlijkheidsanalyse
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Human nature Menselijke natuur Eigenschappen en kenmerken van persoonlijkheid die bij onze soort
horen en die vrijwel iedereen heeft: ergens bij willen horen,
capaciteit om liefde te ervaren.
Individual Individuele Manieren waarop ieder mens op andere mensen lijkt.
differences verschillen
Group differences Groepsverschillen Man/vrouw, leeftijdsgroep, voorkeur voor politieke partij, etnische
groep, etc.
Individual Individuele uniciteit Ieder mens is uniek met een eigen persoonlijkheid.
, uniqueness
Nomothetic Nomothetisch Studie van groepen om algemene conclusies te kunnen trekken.
Idiographic Idiografisch Studie van gedrag dat het individu uniek maakt.
Stabiliteit interactie en aanpassing
Interactie met omgeving (perceptie en selectie)
(Tijdelijke) behoeften, zoals honger
State versus trait
o State: een tijdelijke toestand doe je voor een korte periode ervaart, daarna terugkeer naar
oorspronkelijke staat: ‘ik heb veel vertrouwen in dit gesprek’ of ‘ik ben zenuwachtig om dit te doen’.
o Trait: een karaktertrek als iets dat deel uitmaakt van de persoonlijkheid van een individu en dus als een
lange termijn kenmerk van een individu dat tot uiting komt in zijn gedrag, acties en gevoelens: ‘ik ben
een zelfverzekerd persoon’ of ‘ik ben gewoon een angstig persoon’.
Toen en nu
De meeste klassieke grote theorieën over persoonlijkheid richten zich op het niveau van analyse van de menselijke
natuur, de menselijk soort, waaronder Freud (universele stadia van psychoseksuele ontwikkeling: orale, anale,
fallische, latentie en genitale fase).
Hedendaags onderzoek richt zich vooral op individuele en groepsverschillen. Maar het vakgebied persoonlijkheid is
bekritiseerd omdat het te veel onafhankelijke onderzoeksgebieden bevat, zonder enig besef van de hele persoon
achter de afzonderlijke onderzoeksonderwerpen. Wat persoonlijkheid als een samenhangend vakgebied bij elkaar
houdt, zou in zo'n benadering ontbreken.
6 kennisdomeinen over de mens
Elk theoretisch perspectief binnen de domeinen van de persoonlijkheid kan gericht zijn op een cruciaal belangrijk
deel van het menselijk psychologisch functioneren, maar elk perspectief op zichzelf omvat niet de hele persoon.
Focus op twee elementen:
1. Theorieën
2. Empirisch onderzoek
6 domeinen:
