Geschiedenis Samenvatting Hoofstuk 3 De Republiek in de Gouden Eeuw
3.1 Amsterdam stapelmarkt van de wereld
Stadsplanning op zijn zeventiende-eeuws
Heel Amsterdam lijkt te verhuizen. Amsterdam is een plaatsje dat ligt aan de Amstel met
Nieuwendijk en Klaverstraat op de westoever en Warmoesstraat en Nes op de oostoever.
Amsterdam is een havenstadje maar er komen veel mensen naar de stad en het raakt vol.1612
enorm uitbreidingsplan van het stadsbestuur gaat van start.
In het Middeleeuwse Amsterdam woonde iedereen nog door elkaar. Daar komt nu verandering in: er
zijn brede grachten gegraven met daaraan smalle, hoge, diepe huizen waar ook een kantoor in zat,
zolder voor opslag en een tuin voor rust deze huizen zijn voor de rijke. De grachten omringen de
binnenstad: Singel, Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht. En voor het ambacht is er een
gloednieuwe stadswijk: de Jordaan deze ligt buiten de grachtengordel en er zin speciale
werkplaatsen en woningen voor ambacht en hun knechten. 1600-1620
Stadsbewoners en stapelmarkt
Niet alleen Amsterdam groeide ook andere steden in de Republiek. Er woonde al 60% van de
Nederlanders in de stad. Nederlandse economie groeide door de stedelijke handel en nijverheid.
Maar al de Nederlandse boeren konden niet de grote aantallen stadsbewoners aan voedsel voorzien
Amsterdam begon producten te gaan importeren uit landen rond de Oostzee. Deze producten
werden opgeslagen in graanpakhuizen voordat het aan molens en bakkerijen verkocht werd. Andere
landen hadden door dat je in Amsterdam graan kon kopen en als er dus te kort was aan graan
kwamen de Amsterdammers in actie. Als ze toch naar het Noorden voor graan gingen konden ze net
zo goed ook: ijzer en hout meenemen, maar ze moesten ook iets teruggeven daar om namen ze wijn
en wollen lakens mee vanuit Frankrijk. Toen de Nederlandse ook naar Azië konden namen ze ook
specerijen en thee mee.
Omdat alles in pakhuizen werd opgeslagen werd Amsterdam de stapelmarkt van Europa genoemd.
Zo werd de eerste import van graan basis van de handel; negotie. Dat wordt de moedernegotie.
Amsterdam barst uit zijn voegen
Antwerpen was een grote havenstad waar Amsterdam veel van kon leren, bijvoorbeeld hoe je meer
kon verdienen aan handelsgoederen. Antwerpse handelaren kochten wol uit Engeland en spinde
deze tot lakens en exporteerde deze. Hun kapitaal groeide en daar ging het om, handelskapitalisme
Spanjaarden namen in 1518 Antwerpen in. De Republiek nam toen Zeeuws-Vlaanderen in en zo
kreeg Nederland de monding van de Schelde in handen. De schelde werd afgesloten en dit was het
einde dat Antwerpen de grootste handelsstad was. Protestantse en joodse vluchtte uit angst naar de
Republiek want daar hadden ze goed contact mee. De Antwerpse handelaren namen hun
handelsnetwerk mee en investeerde hun kapitaal in Amsterdam.
Maar ook uit Duitsland kwamen vluchtelingen vanwege weinig werk. Er kwamen steeds meer
mensen naar de Republiek vanwege de goede economie en het biedt toekomst. Oorspronkelijke
Nederlandse bevolking groeide. Oorzaak van verstedelijking van de republiek en groei van de
Amsterdamse bevolking.
, Specialisatie en commerciële landbouw
Ambachtslieden in de steden gingen ook voor de export werken. Sommige provinciesteden richten
zich op een tak van de nijverheid.
Boeren in Nederland gaan zich ook specialiseren want er is genoeg voedsel. Boeren hielden steeds
meer vee. Zo zorgden de boeren voor: melk, kaas, boter en vlees. Ze produceren niet alleen voor
eigen dorp maar voor de hele Republiek en de exportmarkt. Ook kwam er turf voor de haardvuren en
zeilen en touwen voor de scheepsbouw. Die marktgerichte manier van boerenbedrijvigheid noemen
we commerciële landbouw. De Republiek leek wel een grote productie en handelsmaatschappij te
worden. Het begin van de Gouden eeuw.
3.2 De Oost en de VOC
Nederlanders Overzee
Portugese en Spanjaarden namen thee, porselein, zijde en specerijen mee vanuit Azië. Die
handelsroute om Afrika leverde veel geld op. Die kon je in Antwerpen kopen, maar toen Antwerpse
handelaren naar de Republiek vluchtten kon je in Nederland deze producten kopen. De Nederlanders
zochten een eigen zeeroute naar Azië.
Jacob Heemskerck en Willem Barentsz probeerde in 1596 Azië via het noorden te bereiken. Ze
zeilden via Noorwegen om de Noordkaap heen naar het oosten. Ze raakten vast te zitten in het ijs en
moesten overwinteren op Nova Zembla. Ze bouwden een huis waar ze konden onderkomen
(Behouden Huys) ze bouwden dit van boomstammen en wrakhout van hun eigen schip. Barentsz
overleefde het niet maar Heemskerck wel. We weten er veel van want er is een dagboek
bijgehouden er zijn veel archeologische opgravingen op het eiland. Cornelis Houtman had de route
van de Spanjaarden genomen en bereikten Indonesië.
VOC
Heel veel kooplui ging Houtman achterna naar Azië. Zij werkte samen in de voor-compagnieën, die
elkaar sterk beconcurreerden. Heemskerck wilde nu ook de zuid-route proberen, het werd een
succes volle onderneming en leverde 256% winst op over het geïnvesteerde kapitaal. Van
Oldenbarnevelt en stadhouder Maurits bedachten dat er geen ruzie mocht komen in de Republiek.
Want door de onderlinge concurrentie zakten de prijzen. De Republiek had geld nodig voor de oorlog
tegen Spanje daarom richtte Oldenbarnevelt in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
op.
De VOC had kamers (kantoren en pakhuizen) in zes Hollandse en Zeeuwse handelssteden. Zij huurde
voor elke vaart zeelui en soldaten. De afgevaardigden van de kamers vormde samen het bestuur van
de VOC (Heren Zeventien). De VOC kreeg van de Staten-Generaal een alleenrecht op Azië een
handelsmonopolie. Dus dat betekent dat kooplieden buiten de VOC mogen geen eigen handeltje
beginnen in bijv. peper en noodmuskaat. De COC mocht net als zelfstandige staten oorlog voeren en
verdragen sluiten met Aziatische vorsten.
Jakarta werd Batavia
Er viel veel te verdienen met de import van de Oosterse producten. Japan, China, India enz. hadden
geen behoefte aan de Europese producten, maar wel aan vuurwapens, goud en zilver. De volkeren in
Zuidoost-Azië dreven onderling al handel.
3.1 Amsterdam stapelmarkt van de wereld
Stadsplanning op zijn zeventiende-eeuws
Heel Amsterdam lijkt te verhuizen. Amsterdam is een plaatsje dat ligt aan de Amstel met
Nieuwendijk en Klaverstraat op de westoever en Warmoesstraat en Nes op de oostoever.
Amsterdam is een havenstadje maar er komen veel mensen naar de stad en het raakt vol.1612
enorm uitbreidingsplan van het stadsbestuur gaat van start.
In het Middeleeuwse Amsterdam woonde iedereen nog door elkaar. Daar komt nu verandering in: er
zijn brede grachten gegraven met daaraan smalle, hoge, diepe huizen waar ook een kantoor in zat,
zolder voor opslag en een tuin voor rust deze huizen zijn voor de rijke. De grachten omringen de
binnenstad: Singel, Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht. En voor het ambacht is er een
gloednieuwe stadswijk: de Jordaan deze ligt buiten de grachtengordel en er zin speciale
werkplaatsen en woningen voor ambacht en hun knechten. 1600-1620
Stadsbewoners en stapelmarkt
Niet alleen Amsterdam groeide ook andere steden in de Republiek. Er woonde al 60% van de
Nederlanders in de stad. Nederlandse economie groeide door de stedelijke handel en nijverheid.
Maar al de Nederlandse boeren konden niet de grote aantallen stadsbewoners aan voedsel voorzien
Amsterdam begon producten te gaan importeren uit landen rond de Oostzee. Deze producten
werden opgeslagen in graanpakhuizen voordat het aan molens en bakkerijen verkocht werd. Andere
landen hadden door dat je in Amsterdam graan kon kopen en als er dus te kort was aan graan
kwamen de Amsterdammers in actie. Als ze toch naar het Noorden voor graan gingen konden ze net
zo goed ook: ijzer en hout meenemen, maar ze moesten ook iets teruggeven daar om namen ze wijn
en wollen lakens mee vanuit Frankrijk. Toen de Nederlandse ook naar Azië konden namen ze ook
specerijen en thee mee.
Omdat alles in pakhuizen werd opgeslagen werd Amsterdam de stapelmarkt van Europa genoemd.
Zo werd de eerste import van graan basis van de handel; negotie. Dat wordt de moedernegotie.
Amsterdam barst uit zijn voegen
Antwerpen was een grote havenstad waar Amsterdam veel van kon leren, bijvoorbeeld hoe je meer
kon verdienen aan handelsgoederen. Antwerpse handelaren kochten wol uit Engeland en spinde
deze tot lakens en exporteerde deze. Hun kapitaal groeide en daar ging het om, handelskapitalisme
Spanjaarden namen in 1518 Antwerpen in. De Republiek nam toen Zeeuws-Vlaanderen in en zo
kreeg Nederland de monding van de Schelde in handen. De schelde werd afgesloten en dit was het
einde dat Antwerpen de grootste handelsstad was. Protestantse en joodse vluchtte uit angst naar de
Republiek want daar hadden ze goed contact mee. De Antwerpse handelaren namen hun
handelsnetwerk mee en investeerde hun kapitaal in Amsterdam.
Maar ook uit Duitsland kwamen vluchtelingen vanwege weinig werk. Er kwamen steeds meer
mensen naar de Republiek vanwege de goede economie en het biedt toekomst. Oorspronkelijke
Nederlandse bevolking groeide. Oorzaak van verstedelijking van de republiek en groei van de
Amsterdamse bevolking.
, Specialisatie en commerciële landbouw
Ambachtslieden in de steden gingen ook voor de export werken. Sommige provinciesteden richten
zich op een tak van de nijverheid.
Boeren in Nederland gaan zich ook specialiseren want er is genoeg voedsel. Boeren hielden steeds
meer vee. Zo zorgden de boeren voor: melk, kaas, boter en vlees. Ze produceren niet alleen voor
eigen dorp maar voor de hele Republiek en de exportmarkt. Ook kwam er turf voor de haardvuren en
zeilen en touwen voor de scheepsbouw. Die marktgerichte manier van boerenbedrijvigheid noemen
we commerciële landbouw. De Republiek leek wel een grote productie en handelsmaatschappij te
worden. Het begin van de Gouden eeuw.
3.2 De Oost en de VOC
Nederlanders Overzee
Portugese en Spanjaarden namen thee, porselein, zijde en specerijen mee vanuit Azië. Die
handelsroute om Afrika leverde veel geld op. Die kon je in Antwerpen kopen, maar toen Antwerpse
handelaren naar de Republiek vluchtten kon je in Nederland deze producten kopen. De Nederlanders
zochten een eigen zeeroute naar Azië.
Jacob Heemskerck en Willem Barentsz probeerde in 1596 Azië via het noorden te bereiken. Ze
zeilden via Noorwegen om de Noordkaap heen naar het oosten. Ze raakten vast te zitten in het ijs en
moesten overwinteren op Nova Zembla. Ze bouwden een huis waar ze konden onderkomen
(Behouden Huys) ze bouwden dit van boomstammen en wrakhout van hun eigen schip. Barentsz
overleefde het niet maar Heemskerck wel. We weten er veel van want er is een dagboek
bijgehouden er zijn veel archeologische opgravingen op het eiland. Cornelis Houtman had de route
van de Spanjaarden genomen en bereikten Indonesië.
VOC
Heel veel kooplui ging Houtman achterna naar Azië. Zij werkte samen in de voor-compagnieën, die
elkaar sterk beconcurreerden. Heemskerck wilde nu ook de zuid-route proberen, het werd een
succes volle onderneming en leverde 256% winst op over het geïnvesteerde kapitaal. Van
Oldenbarnevelt en stadhouder Maurits bedachten dat er geen ruzie mocht komen in de Republiek.
Want door de onderlinge concurrentie zakten de prijzen. De Republiek had geld nodig voor de oorlog
tegen Spanje daarom richtte Oldenbarnevelt in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
op.
De VOC had kamers (kantoren en pakhuizen) in zes Hollandse en Zeeuwse handelssteden. Zij huurde
voor elke vaart zeelui en soldaten. De afgevaardigden van de kamers vormde samen het bestuur van
de VOC (Heren Zeventien). De VOC kreeg van de Staten-Generaal een alleenrecht op Azië een
handelsmonopolie. Dus dat betekent dat kooplieden buiten de VOC mogen geen eigen handeltje
beginnen in bijv. peper en noodmuskaat. De COC mocht net als zelfstandige staten oorlog voeren en
verdragen sluiten met Aziatische vorsten.
Jakarta werd Batavia
Er viel veel te verdienen met de import van de Oosterse producten. Japan, China, India enz. hadden
geen behoefte aan de Europese producten, maar wel aan vuurwapens, goud en zilver. De volkeren in
Zuidoost-Azië dreven onderling al handel.
