Agressie problematiek in de GGZ
,Voorwoord
Dit onderzoek is ontstaan uit de noodzaak om inzicht te krijgen in de complexe
problematiek rondom agressie in de geestelijke gezondheidszorg en de
uiteenlopende benaderingen die nodig zijn om effectief met agressief gedrag om te
gaan. Tijdens dit onderzoek heb ik inzicht gekregen in de variëteit van agressiegedrag
bij cliënten en de belangrijke rol van een gepersonaliseerde benadering. Elke cliënt
heeft immers een unieke context, waardoor de omgangsvormen in agressieve
situaties per persoon moeten verschillen. Dit besef leidde tot de ontwikkeling van
een ontwerp.
Ik wil graag mijn dank uitspreken aan alle zorgprofessionals en cliënten die hun
ervaringen en inzichten hebben gedeeld. Zonder hun bijdrage zou dit onderzoek niet
hetzelfde zijn geweest. Daarnaast ben ik dankbaar voor de ondersteuning van mijn
begeleiders en de beschikbare literatuur die mij heeft geholpen om de belangrijkste
aspecten van agressiehantering in de GGZ te begrijpen. Ik hoop dat dit onderzoek
een waardevolle bijdrage levert aan de ontwikkeling van betere en effectievere
benaderingen voor het omgaan met agressie bij Leven en Zorg.
Daarnaast wil ik GGZ-instelling Leven en Zorg bedanken voor de mogelijkheid om
mijn onderzoek binnen hun organisatie uit te voeren. Hun bereidheid om mij als
stagiair te verwelkomen en de toegang tot waardevolle informatie en
ervaringsverhalen hebben een onmisbare bijdrage geleverd aan het succes van deze
scriptie. Daarnaast wil ik Eduard Reus bedanken voor de mogelijkheden om te
sparren over mijn scriptie en verschillende inzichten die hij mij gaf. Ik ben mijn
stagebegeleider, xxxxxx, bijzonder dankbaar voor haar waardevolle feedback en de
steunende gesprekken.
20 november 2024, Amsterdam
1
PAGINA
,Inhoudsopgave
Inleiding.........................................................................................................................3
Leeswijzer......................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Vraagdefinitie........................................................................................7
Hoofdstuk 1.1: Wat is de aanleiding van het probleem?............................................7
Gevolgen van Agressie............................................................................................7
Hoofdstuk 1.1.1: Toename van agressie tegen zorgprofessionals...........................9
Hoofdstuk 1.1.2: Impact van agressie op zorgprofessionals.................................10
Hoofdstuk 1.2.1: Methodes binnen de organisatie................................................12
Hoofdstuk: 1.2.2: Krachtgerichte benadering........................................................12
Hoofdstuk 1.2.3: Oplossingsgericht werken..........................................................12
Hoofdstuk: 1.2.4: Toekomstgerichte methodieken................................................13
Hoofdstuk: 1.2.5: Conclusie van de gebruikte methodes......................................13
Hoofdstuk 1.3: Doelgroep........................................................................................14
Hoofdstuk 1.4: Stakeholderanalyse..........................................................................14
Microniveau...........................................................................................................14
Mesoniveau............................................................................................................15
Macroniveau..........................................................................................................16
Hoofdstuk 1.5: Doelstelling......................................................................................17
Hoofdstuk 1.6: Deelproducten..................................................................................18
Hoofdstuk 1.7: vraagstelling....................................................................................19
Hoofdstuk 2: Programma van eisen.........................................................................20
Hoofdstuk 2.1: Wat zijn de meest voorkomende vormen van agressie en hoe worden
deze gedefinieerd in de literatuur en praktijk?.........................................................21
Conclusie...............................................................................................................21
Hoofdstuk 2.2: Welke factoren dragen bij aan agressief gedrag bij cliënten in de
GGZ en hoe kunnen deze factoren worden verminderd?.........................................22
Conclusie..............................................................................................................23
Hoofdstuk 2.3: Hoe wordt agressie ervaren door zowel cliënten als medewerkers en
welke impact heeft dit op het behandelklimaat?.......................................................23
Conclusie...............................................................................................................24
Hoofdstuk 2.4: Wat zijn de methodes van andere GGZ-instellingen en hoe kunnen
deze worden toegepast bij Leven en zorg?...............................................................25
Conclusie...............................................................................................................26
Hoofdstuk 2.5: Wat zijn de opleidings- en ondersteuningsbehoeften van
medewerkers om hen beter voor te bereiden op situaties van agressie?..................26
Conclusie...............................................................................................................28
Hoofdstuk 2.6: Functionele eisen, eisen, gebruikerswensen ontwerpbeperkingen en
randvoorwaarden.....................................................................................................28
2
PAGINA
, Hoofdstuk 3: Ontwerpscenario’s..............................................................................30
Hoofdstuk 3.1: Ontwerpscenario 1...........................................................................30
Agressietraining met Acteurs................................................................................30
Hoofdstuk 3.2: Ontwerpscenario 2...........................................................................33
Gestructureerde intervisie momenten....................................................................34
Hoofdstuk 3.3: Feedback betrokkenen.....................................................................36
Hoofdstuk 4: Het ontwerp.........................................................................................38
Bevordering van kwaliteit van ondersteunen en begeleiden....................................39
Literatuurlijst.............................................................................................................40
Bijlagen........................................................................................................................42
Inleiding
Tijdens een hectische avonddienst in een GGZ-instelling in Amsterdam begon een
cliënt met schizofrenie, die eerder al lichte kenmerken van een psychose vertoonde,
3
PAGINA
,Voorwoord
Dit onderzoek is ontstaan uit de noodzaak om inzicht te krijgen in de complexe
problematiek rondom agressie in de geestelijke gezondheidszorg en de
uiteenlopende benaderingen die nodig zijn om effectief met agressief gedrag om te
gaan. Tijdens dit onderzoek heb ik inzicht gekregen in de variëteit van agressiegedrag
bij cliënten en de belangrijke rol van een gepersonaliseerde benadering. Elke cliënt
heeft immers een unieke context, waardoor de omgangsvormen in agressieve
situaties per persoon moeten verschillen. Dit besef leidde tot de ontwikkeling van
een ontwerp.
Ik wil graag mijn dank uitspreken aan alle zorgprofessionals en cliënten die hun
ervaringen en inzichten hebben gedeeld. Zonder hun bijdrage zou dit onderzoek niet
hetzelfde zijn geweest. Daarnaast ben ik dankbaar voor de ondersteuning van mijn
begeleiders en de beschikbare literatuur die mij heeft geholpen om de belangrijkste
aspecten van agressiehantering in de GGZ te begrijpen. Ik hoop dat dit onderzoek
een waardevolle bijdrage levert aan de ontwikkeling van betere en effectievere
benaderingen voor het omgaan met agressie bij Leven en Zorg.
Daarnaast wil ik GGZ-instelling Leven en Zorg bedanken voor de mogelijkheid om
mijn onderzoek binnen hun organisatie uit te voeren. Hun bereidheid om mij als
stagiair te verwelkomen en de toegang tot waardevolle informatie en
ervaringsverhalen hebben een onmisbare bijdrage geleverd aan het succes van deze
scriptie. Daarnaast wil ik Eduard Reus bedanken voor de mogelijkheden om te
sparren over mijn scriptie en verschillende inzichten die hij mij gaf. Ik ben mijn
stagebegeleider, xxxxxx, bijzonder dankbaar voor haar waardevolle feedback en de
steunende gesprekken.
20 november 2024, Amsterdam
1
PAGINA
,Inhoudsopgave
Inleiding.........................................................................................................................3
Leeswijzer......................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Vraagdefinitie........................................................................................7
Hoofdstuk 1.1: Wat is de aanleiding van het probleem?............................................7
Gevolgen van Agressie............................................................................................7
Hoofdstuk 1.1.1: Toename van agressie tegen zorgprofessionals...........................9
Hoofdstuk 1.1.2: Impact van agressie op zorgprofessionals.................................10
Hoofdstuk 1.2.1: Methodes binnen de organisatie................................................12
Hoofdstuk: 1.2.2: Krachtgerichte benadering........................................................12
Hoofdstuk 1.2.3: Oplossingsgericht werken..........................................................12
Hoofdstuk: 1.2.4: Toekomstgerichte methodieken................................................13
Hoofdstuk: 1.2.5: Conclusie van de gebruikte methodes......................................13
Hoofdstuk 1.3: Doelgroep........................................................................................14
Hoofdstuk 1.4: Stakeholderanalyse..........................................................................14
Microniveau...........................................................................................................14
Mesoniveau............................................................................................................15
Macroniveau..........................................................................................................16
Hoofdstuk 1.5: Doelstelling......................................................................................17
Hoofdstuk 1.6: Deelproducten..................................................................................18
Hoofdstuk 1.7: vraagstelling....................................................................................19
Hoofdstuk 2: Programma van eisen.........................................................................20
Hoofdstuk 2.1: Wat zijn de meest voorkomende vormen van agressie en hoe worden
deze gedefinieerd in de literatuur en praktijk?.........................................................21
Conclusie...............................................................................................................21
Hoofdstuk 2.2: Welke factoren dragen bij aan agressief gedrag bij cliënten in de
GGZ en hoe kunnen deze factoren worden verminderd?.........................................22
Conclusie..............................................................................................................23
Hoofdstuk 2.3: Hoe wordt agressie ervaren door zowel cliënten als medewerkers en
welke impact heeft dit op het behandelklimaat?.......................................................23
Conclusie...............................................................................................................24
Hoofdstuk 2.4: Wat zijn de methodes van andere GGZ-instellingen en hoe kunnen
deze worden toegepast bij Leven en zorg?...............................................................25
Conclusie...............................................................................................................26
Hoofdstuk 2.5: Wat zijn de opleidings- en ondersteuningsbehoeften van
medewerkers om hen beter voor te bereiden op situaties van agressie?..................26
Conclusie...............................................................................................................28
Hoofdstuk 2.6: Functionele eisen, eisen, gebruikerswensen ontwerpbeperkingen en
randvoorwaarden.....................................................................................................28
2
PAGINA
, Hoofdstuk 3: Ontwerpscenario’s..............................................................................30
Hoofdstuk 3.1: Ontwerpscenario 1...........................................................................30
Agressietraining met Acteurs................................................................................30
Hoofdstuk 3.2: Ontwerpscenario 2...........................................................................33
Gestructureerde intervisie momenten....................................................................34
Hoofdstuk 3.3: Feedback betrokkenen.....................................................................36
Hoofdstuk 4: Het ontwerp.........................................................................................38
Bevordering van kwaliteit van ondersteunen en begeleiden....................................39
Literatuurlijst.............................................................................................................40
Bijlagen........................................................................................................................42
Inleiding
Tijdens een hectische avonddienst in een GGZ-instelling in Amsterdam begon een
cliënt met schizofrenie, die eerder al lichte kenmerken van een psychose vertoonde,
3
PAGINA
