Kennistoets 4
Themaweek
Zelfmanagement bij chronische ziekte:
- Definitie van gezondheid: het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het
licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. (Huber)
- Gevolgen toename aantal chronisch zieken: minder goede kwaliteit van leven, meer frequente en langdurige
ziekenhuisopnames, meer kans op complicaties na een operatie, meer kans op vroegtijdig overlijden,
stijging van zorgkosten.
- Zelfmanagement kan leiden tot: betere kwaliteit van leven, minder lichamelijke klachten, positieve effecten
op angst en depressieve gevoelens, minder zorggebruik.
- Zelfmanagement ia de mogelijkheid van het individu om de symptomen, behandeling, fysieke en
psychosociale consequenties, en de veranderingen in levensstijl die inherent zijn aan het leven met een
chronische aandoening te managen.
- Eigen regie: het vermogen om je eigen leven en noodzakelijke ondersteuning te regelen en het praktische
vermogen om jezelf te redden in lichamelijk, sociaal en psychisch opzicht.
- Zelfredzaamheid: de mate waarin iemand zichzelf kan redden op diverse levensterreinen.
- Zelfredzaamheid legt de nadruk op zelfstandig functioneren en zelf doen. Zelfmanagement legt de nadruk op
zelf bepalen en kwaliteit van leven.
- Rol verpleegkundigen: aanleren van zelfmanagement vaardigheden.
- Het 5A-model: achterhalen, adviseren, afspreken, assisteren, arrangeren
Kwalitatief onderzoek: interviewen:
- Fragment: een klein relevant deel van je interview dat je in één begrip op trefwoord kunt vatten.
- Code: omschrijving van het fragment in één begrip of trefwoord.
Casus 1.1:
Communicatieve vaardigheden voor verpleegkundigen
Hoofdstuk 4:
- Motiverende gespreksvoering: zijn behoefte is het uitgangspunt
- Pre-contemplatiefase (voorbeschouwingsfase) -> contemplatiefase (overweging fase) -> preparatiefase (
voorbereidingsfase) -> Actiefase -> volhouden -> terugval.
- MGV spirit: compassie, partnerschap, acceptatie en ontlokken.
- Jij lost het probleem niet op, dat moet de zorgvrager zelf doen!
- ORBS: open vragen, reflectie, bekrachtiging, samenvatten.
- Ambivalenties zijn tegenstrijdige gevoelens die altijd optreden als het gaat om een gedragsverandering.
, ABCDE methode
Richtlijnen obesitas
Kernboodschappen:
• Volwassenen met obesitas hebben een verminderde levensverwachting en een verhoogd risico op ziekte.
• De voorkeursbehandeling is een gecombineerde leefstijlinterventie: aanpassing van de
voeding, meer lichamelijke activiteit en psychologische ondersteuning.
• Een normaal gewicht als einddoel is bij de meeste volwassenen niet haalbaar, maar een
gewichtsvermindering van 5 tot 10% geeft al een aanzienlijke gezondheidswinst.
• Obese kinderen hebben een aanzienlijk risico op psychische en lichamelijke ziekte en worden
vaak obese volwassenen.
Achtergronden:
,• Aangezien obesitas samengaat met een verhoogd risico op mortaliteit en morbiditeit en met een afname
van de kwaliteit van leven, zijn preventie en behandeling van belang.
• De maatschappelijke oorzaken en gevolgen van obesitas zijn zo omvangrijk dat de beïnvloeding daarvan
slechts in beperkte mate binnen het bereik van de gezondheidszorg ligt (zie Details). Aangezien het bij de
aanpak van obesitas belangrijk is de omgevingsfactoren (bijvoorbeeld het gezin) van de patiënt erbij te
betrekken, is de huisartsenpraktijk bij uitstek geschikt voor de signalering, diagnostiek en behandeling van
obesitas.
• Haalbare doelstellingen ten aanzien van gewichtsvermindering zijn belangrijk voor zowel de patiënt als de
huisarts. Een gewichtsvermindering van 5 tot 10% bij volwassenen met obesitas geeft al een aanzienlijke
gezondheidswinst (zie Details). Bij kinderen in de groei kan gewichtsstabilisatie al voldoende zijn.
• Het effect van de behandeling van obesitas is beperkt. De mens is van nature beter beschermd tegen
gewichtsafname dan gewichtstoename. Bij een caloriebeperking ontstaan in het lichaam
tegenregulatiemechanismen, waardoor gewichtsvermindering bemoeilijkt wordt (zie Details).
• Negatieve beeldvorming over mensen met obesitas kan de attitude van de zorgverlener beïnvloeden; deze
dient zich hiervan bewust te zijn (zie Details).
Richtlijnen beleid:
• Stel in overleg met de patiënt een individueel behandelplan op, op basis van realistische doelen. Een kind
met obesitas heeft, indien het oud genoeg is, een belangrijke stem in wat wel of niet haalbaar is.
• Betrek de volgende componenten.
o De persoonlijke motivatie om gewichtsverlies te bereiken (zie Details). Vraag een kind met obesitas
hoe het kind het probleem ziet. Is motivatie afwezig, geef de patiënt dan de ruimte hierop terug te
komen (zie NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken).
o De rol van de omgevingsfactoren (gewicht van de rest van het gezin, familiehistorie van obesitas
en comorbiditeit).
o Opvattingen bij de patiënt of bij de ouders van de patiënt over een goed en gezond gewicht.
o Wat tot nu toe ondernomen is ten aanzien van een behandeling van obesitas (eerdere diëten,
medicatie, jojoën) (zie Details). Inventariseer waarom deze pogingen mislukten en bespreek
hoe een onsuccesvolle poging te ondervangen is.
o Voeding (voedingsdagboek, emotioneel en extern eten), lichamelijke activiteit (bewegingsdagboek)
en alcoholgebruik.
o Geneesmiddelengebruik (bijvoorbeeld antidiabetica, antidepressiva, corticosteroïden
of bètablokkers). Beoordeel of deze geneesmiddelen te vervangen of te stoppen zijn.
o Psychosociale problematiek (bijvoorbeeld een negatief zelfbeeld of schulden, met als
gevolg goedkoop eten en niet sporten).
Niet medicamenteuze behandelingen:
• Het individuele behandelplan bestaat uit een combinatie van een gezond voedingspatroon, het verhogen
van de lichamelijke activiteit en eventueel psychologische begeleiding ter ondersteuning van de
gedragsverandering (zie Details). Voor de uitvoering is het van belang dat er in de 1e lijn
een multidisciplinaire samenwerking is.
• Naarmate de obesitas ernstiger is, is een grotere intensiteit van de behandeling aangewezen. Dit geldt ook
voor de comorbiditeit. Verder spelen de voorkeur van de patiënt en de mogelijkheden in de regio een rol bij
de concrete invulling van het behandelplan.
• Richtlijnen voor de uitwerking van het behandelplan:
o Adviseer het gebruik van gezonde voeding, samengesteld volgens de Richtlijnen goede voeding (zie
Details). De meeste ‘diëten’ geven een gelijkwaardig gewichtsverlies (zie Details). Het behoud van
het gewichtsverlies is echter alleen haalbaar met permanente aanpassing van individuele
voedingsgewoonten.
o Ontmoedig streng lijnen, evenals telkens opnieuw lijnen. Het risico op het ontwikkelen van
eetstoornissen door diëten is laag, behalve in het geval van streng lijnen (extreem weinig eten,
maaltijden overslaan, dieetproducten gebruiken, vasten) (zie Details).
, o Verwijs voor een voedingsadvies op maat naar een diëtist, indien blijvende gewichtsvermindering
en/of blijvend gewichtsbehoud niet lukken of de patiënt een intensievere begeleiding nodig heeft.
Een dieet afgestemd op het individu is dan aangewezen, zowel wat betreft de energiebeperking
als de eet- en leefgewoonten en -cultuur, en met inachtneming van comorbiditeit. Houd tevens
rekening met de psychologische en financiële draagkracht.
o Adviseer bij voorkeur minimaal 1 uur per dag matig intensief bewegen (ademhaling is versneld,
praten is nog mogelijk) volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen, bijvoorbeeld stevig
wandelen, tuinieren of fietsen (zie Details). Bewegen kan onder begeleiding van een fysiotherapeut
plaatsvinden, bijvoorbeeld als er comorbiditeit is, zoals chronische gewrichtsklachten of
aandoeningen die gepaard gaan met een inspanningsbeperking. Verwijs voor begeleiding
bij het verhogen van de lichamelijke activiteit desgewenst naar een lokaal of via het werk
georganiseerd beweegprogramma, indien mogelijk afgestemd op de doelgroep, zoals vrouwen
van Marokkaanse of Turkse herkomst.
o Bespreek eventuele weerstanden tegen bewegen. Leg uit dat verschijnselen als een snelle hartslag
en transpiratie normaal zijn bij sporten. Bewegen alleen laat een bescheiden effect zien wat betreft
gewichtsafname. Bewegen heeft echter wel een gunstig effect op cardiovasculaire risicofactoren,
ook zonder gewichtsverlies.
o Leg uit dat (cognitieve) gedragstherapie een gunstig effect heeft bij mensen met obesitas, vooral in
combinatie met een dieet en bewegen (zie Details). Start bij emotionele en externe eters allereerst
met therapie, waarin bijvoorbeeld emotionele eters hun emoties leren reguleren in
een emotieregulatietherapie (zie Details).
o De therapie kan in de huisartsenpraktijk plaatsvinden, indien hiervoor kennis aanwezig is en de
therapie de volgende elementen bevat: zelfmonitoring van eetgedrag en fysieke activiteit,
zelfcontrolemaatregelen, cognitieve herstructurering, problem solving en sociale
ondersteuning (zie Details). Is de juiste kennis afwezig of is er behoefte aan gespecialiseerde hulp,
verwijs een hiervoor gemotiveerde patiënt dan naar een hulpverlener die de therapie kan
toepassen.
Nederlands leerboek jeugdgezondheidszorg:
hoofdstuk 1:
1.1.1:
- De JGZ richt zich om het verbeteren van de gezondheid van de doelgroep jeugd van 0 tot 18 jaar.
- Preventie staat centraal bij het werk in de JGZ
- Preventie kan worden ingedeeld op verschillende manieren: naar stadium van de aandoening waarop de
preventie gericht is, naar de mate waarin de preventie op een ziekte is gericht of een breder doel heeft en
naar de doelgroep.
- Primaire preventie is gericht op het voorkomen dat de aandoening ontstaat door het inzetten van
preventieve maatregelen.
- Secundaire preventie: het opsporen van gezondheidsproblemen in een vroeg stadium, om erger te
voorkomen.
- Tertiaire preventie: voorkomen dat een aandoening verergert of leidt tot invaliditeit.
- Gezondheidsbescherming is erop gericht blootstelling aan risicofactoren te voorkomen
- Universele preventie richt zich op de totale populatie. Zoals vaccinaties.
- Selectieve preventie richt zich op groepen met een verhoogd risico.
- Geïndiceerde preventie is gericht op voorstadia van een ziekte.
1.1.2:
- VN hebben verdrag voor de rechten van een kind aangenomen, herin staat bijv dat kinderen recht hebben op
onderwijs, gezondheidszorg en een veilige plek om te wonen en te spelen, maar ook dat ze recht hebben op
bescherming tegen mishandeling, kinderarbeid, de gevolgen van oorlog en seksuele uitbuiting.
1.1.4:
Zorg voor individuele kind: model van Bronfenbrenner:
Themaweek
Zelfmanagement bij chronische ziekte:
- Definitie van gezondheid: het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het
licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. (Huber)
- Gevolgen toename aantal chronisch zieken: minder goede kwaliteit van leven, meer frequente en langdurige
ziekenhuisopnames, meer kans op complicaties na een operatie, meer kans op vroegtijdig overlijden,
stijging van zorgkosten.
- Zelfmanagement kan leiden tot: betere kwaliteit van leven, minder lichamelijke klachten, positieve effecten
op angst en depressieve gevoelens, minder zorggebruik.
- Zelfmanagement ia de mogelijkheid van het individu om de symptomen, behandeling, fysieke en
psychosociale consequenties, en de veranderingen in levensstijl die inherent zijn aan het leven met een
chronische aandoening te managen.
- Eigen regie: het vermogen om je eigen leven en noodzakelijke ondersteuning te regelen en het praktische
vermogen om jezelf te redden in lichamelijk, sociaal en psychisch opzicht.
- Zelfredzaamheid: de mate waarin iemand zichzelf kan redden op diverse levensterreinen.
- Zelfredzaamheid legt de nadruk op zelfstandig functioneren en zelf doen. Zelfmanagement legt de nadruk op
zelf bepalen en kwaliteit van leven.
- Rol verpleegkundigen: aanleren van zelfmanagement vaardigheden.
- Het 5A-model: achterhalen, adviseren, afspreken, assisteren, arrangeren
Kwalitatief onderzoek: interviewen:
- Fragment: een klein relevant deel van je interview dat je in één begrip op trefwoord kunt vatten.
- Code: omschrijving van het fragment in één begrip of trefwoord.
Casus 1.1:
Communicatieve vaardigheden voor verpleegkundigen
Hoofdstuk 4:
- Motiverende gespreksvoering: zijn behoefte is het uitgangspunt
- Pre-contemplatiefase (voorbeschouwingsfase) -> contemplatiefase (overweging fase) -> preparatiefase (
voorbereidingsfase) -> Actiefase -> volhouden -> terugval.
- MGV spirit: compassie, partnerschap, acceptatie en ontlokken.
- Jij lost het probleem niet op, dat moet de zorgvrager zelf doen!
- ORBS: open vragen, reflectie, bekrachtiging, samenvatten.
- Ambivalenties zijn tegenstrijdige gevoelens die altijd optreden als het gaat om een gedragsverandering.
, ABCDE methode
Richtlijnen obesitas
Kernboodschappen:
• Volwassenen met obesitas hebben een verminderde levensverwachting en een verhoogd risico op ziekte.
• De voorkeursbehandeling is een gecombineerde leefstijlinterventie: aanpassing van de
voeding, meer lichamelijke activiteit en psychologische ondersteuning.
• Een normaal gewicht als einddoel is bij de meeste volwassenen niet haalbaar, maar een
gewichtsvermindering van 5 tot 10% geeft al een aanzienlijke gezondheidswinst.
• Obese kinderen hebben een aanzienlijk risico op psychische en lichamelijke ziekte en worden
vaak obese volwassenen.
Achtergronden:
,• Aangezien obesitas samengaat met een verhoogd risico op mortaliteit en morbiditeit en met een afname
van de kwaliteit van leven, zijn preventie en behandeling van belang.
• De maatschappelijke oorzaken en gevolgen van obesitas zijn zo omvangrijk dat de beïnvloeding daarvan
slechts in beperkte mate binnen het bereik van de gezondheidszorg ligt (zie Details). Aangezien het bij de
aanpak van obesitas belangrijk is de omgevingsfactoren (bijvoorbeeld het gezin) van de patiënt erbij te
betrekken, is de huisartsenpraktijk bij uitstek geschikt voor de signalering, diagnostiek en behandeling van
obesitas.
• Haalbare doelstellingen ten aanzien van gewichtsvermindering zijn belangrijk voor zowel de patiënt als de
huisarts. Een gewichtsvermindering van 5 tot 10% bij volwassenen met obesitas geeft al een aanzienlijke
gezondheidswinst (zie Details). Bij kinderen in de groei kan gewichtsstabilisatie al voldoende zijn.
• Het effect van de behandeling van obesitas is beperkt. De mens is van nature beter beschermd tegen
gewichtsafname dan gewichtstoename. Bij een caloriebeperking ontstaan in het lichaam
tegenregulatiemechanismen, waardoor gewichtsvermindering bemoeilijkt wordt (zie Details).
• Negatieve beeldvorming over mensen met obesitas kan de attitude van de zorgverlener beïnvloeden; deze
dient zich hiervan bewust te zijn (zie Details).
Richtlijnen beleid:
• Stel in overleg met de patiënt een individueel behandelplan op, op basis van realistische doelen. Een kind
met obesitas heeft, indien het oud genoeg is, een belangrijke stem in wat wel of niet haalbaar is.
• Betrek de volgende componenten.
o De persoonlijke motivatie om gewichtsverlies te bereiken (zie Details). Vraag een kind met obesitas
hoe het kind het probleem ziet. Is motivatie afwezig, geef de patiënt dan de ruimte hierop terug te
komen (zie NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken).
o De rol van de omgevingsfactoren (gewicht van de rest van het gezin, familiehistorie van obesitas
en comorbiditeit).
o Opvattingen bij de patiënt of bij de ouders van de patiënt over een goed en gezond gewicht.
o Wat tot nu toe ondernomen is ten aanzien van een behandeling van obesitas (eerdere diëten,
medicatie, jojoën) (zie Details). Inventariseer waarom deze pogingen mislukten en bespreek
hoe een onsuccesvolle poging te ondervangen is.
o Voeding (voedingsdagboek, emotioneel en extern eten), lichamelijke activiteit (bewegingsdagboek)
en alcoholgebruik.
o Geneesmiddelengebruik (bijvoorbeeld antidiabetica, antidepressiva, corticosteroïden
of bètablokkers). Beoordeel of deze geneesmiddelen te vervangen of te stoppen zijn.
o Psychosociale problematiek (bijvoorbeeld een negatief zelfbeeld of schulden, met als
gevolg goedkoop eten en niet sporten).
Niet medicamenteuze behandelingen:
• Het individuele behandelplan bestaat uit een combinatie van een gezond voedingspatroon, het verhogen
van de lichamelijke activiteit en eventueel psychologische begeleiding ter ondersteuning van de
gedragsverandering (zie Details). Voor de uitvoering is het van belang dat er in de 1e lijn
een multidisciplinaire samenwerking is.
• Naarmate de obesitas ernstiger is, is een grotere intensiteit van de behandeling aangewezen. Dit geldt ook
voor de comorbiditeit. Verder spelen de voorkeur van de patiënt en de mogelijkheden in de regio een rol bij
de concrete invulling van het behandelplan.
• Richtlijnen voor de uitwerking van het behandelplan:
o Adviseer het gebruik van gezonde voeding, samengesteld volgens de Richtlijnen goede voeding (zie
Details). De meeste ‘diëten’ geven een gelijkwaardig gewichtsverlies (zie Details). Het behoud van
het gewichtsverlies is echter alleen haalbaar met permanente aanpassing van individuele
voedingsgewoonten.
o Ontmoedig streng lijnen, evenals telkens opnieuw lijnen. Het risico op het ontwikkelen van
eetstoornissen door diëten is laag, behalve in het geval van streng lijnen (extreem weinig eten,
maaltijden overslaan, dieetproducten gebruiken, vasten) (zie Details).
, o Verwijs voor een voedingsadvies op maat naar een diëtist, indien blijvende gewichtsvermindering
en/of blijvend gewichtsbehoud niet lukken of de patiënt een intensievere begeleiding nodig heeft.
Een dieet afgestemd op het individu is dan aangewezen, zowel wat betreft de energiebeperking
als de eet- en leefgewoonten en -cultuur, en met inachtneming van comorbiditeit. Houd tevens
rekening met de psychologische en financiële draagkracht.
o Adviseer bij voorkeur minimaal 1 uur per dag matig intensief bewegen (ademhaling is versneld,
praten is nog mogelijk) volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen, bijvoorbeeld stevig
wandelen, tuinieren of fietsen (zie Details). Bewegen kan onder begeleiding van een fysiotherapeut
plaatsvinden, bijvoorbeeld als er comorbiditeit is, zoals chronische gewrichtsklachten of
aandoeningen die gepaard gaan met een inspanningsbeperking. Verwijs voor begeleiding
bij het verhogen van de lichamelijke activiteit desgewenst naar een lokaal of via het werk
georganiseerd beweegprogramma, indien mogelijk afgestemd op de doelgroep, zoals vrouwen
van Marokkaanse of Turkse herkomst.
o Bespreek eventuele weerstanden tegen bewegen. Leg uit dat verschijnselen als een snelle hartslag
en transpiratie normaal zijn bij sporten. Bewegen alleen laat een bescheiden effect zien wat betreft
gewichtsafname. Bewegen heeft echter wel een gunstig effect op cardiovasculaire risicofactoren,
ook zonder gewichtsverlies.
o Leg uit dat (cognitieve) gedragstherapie een gunstig effect heeft bij mensen met obesitas, vooral in
combinatie met een dieet en bewegen (zie Details). Start bij emotionele en externe eters allereerst
met therapie, waarin bijvoorbeeld emotionele eters hun emoties leren reguleren in
een emotieregulatietherapie (zie Details).
o De therapie kan in de huisartsenpraktijk plaatsvinden, indien hiervoor kennis aanwezig is en de
therapie de volgende elementen bevat: zelfmonitoring van eetgedrag en fysieke activiteit,
zelfcontrolemaatregelen, cognitieve herstructurering, problem solving en sociale
ondersteuning (zie Details). Is de juiste kennis afwezig of is er behoefte aan gespecialiseerde hulp,
verwijs een hiervoor gemotiveerde patiënt dan naar een hulpverlener die de therapie kan
toepassen.
Nederlands leerboek jeugdgezondheidszorg:
hoofdstuk 1:
1.1.1:
- De JGZ richt zich om het verbeteren van de gezondheid van de doelgroep jeugd van 0 tot 18 jaar.
- Preventie staat centraal bij het werk in de JGZ
- Preventie kan worden ingedeeld op verschillende manieren: naar stadium van de aandoening waarop de
preventie gericht is, naar de mate waarin de preventie op een ziekte is gericht of een breder doel heeft en
naar de doelgroep.
- Primaire preventie is gericht op het voorkomen dat de aandoening ontstaat door het inzetten van
preventieve maatregelen.
- Secundaire preventie: het opsporen van gezondheidsproblemen in een vroeg stadium, om erger te
voorkomen.
- Tertiaire preventie: voorkomen dat een aandoening verergert of leidt tot invaliditeit.
- Gezondheidsbescherming is erop gericht blootstelling aan risicofactoren te voorkomen
- Universele preventie richt zich op de totale populatie. Zoals vaccinaties.
- Selectieve preventie richt zich op groepen met een verhoogd risico.
- Geïndiceerde preventie is gericht op voorstadia van een ziekte.
1.1.2:
- VN hebben verdrag voor de rechten van een kind aangenomen, herin staat bijv dat kinderen recht hebben op
onderwijs, gezondheidszorg en een veilige plek om te wonen en te spelen, maar ook dat ze recht hebben op
bescherming tegen mishandeling, kinderarbeid, de gevolgen van oorlog en seksuele uitbuiting.
1.1.4:
Zorg voor individuele kind: model van Bronfenbrenner:
